కేన ప్రభావేణ భవో నిత్యం క్రీడతి రాజవత్ । విజ్ఞాతవ్యం న జానీతే భయస్థానముపస్థితమ్ ।। ౭.౧౬.
భవుడు ఎలాంటి శక్తితో ఇక్కడ రాజులా ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా విహరిస్తున్నాడో తెలుసుకోవాలి. తనకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాన్ని ఆయన గ్రహించలేడు.
ఏవముక్త్వా తతో రామ భుజాన్విక్షిప్య పర్వతే । తోలయామాస తం శీఘ్రం స శైలం సమకమ్పత ।। ౭.౧౬.
ఇలా చెప్పి, రామా! ఆ పర్వతంపై చేతులు చాపి, వేగంగా దాన్ని ఊపసాగాడు; ఆ పర్వతం కంపించసాగింది.
చాలనాత్పర్వతస్యైవ గణా దేవస్య కమ్పితాః । చచాల పార్వతీ చాపి తదా ఽ ఽశ్లిష్టా మహేశ్వరమ్ ।। ౭.౧౬.
ఆ పర్వతం కంపించడంతో, దేవుని గణాలు కలవరపడ్డారు. మహేశ్వరుడిని ఆలింగనం చేసుకున్న పార్వతీదేవీ కూడా కదిలిపోయింది.
తతో రామ మహాదవో దేవానాం ప్రవరో హరః । పాదాఙ్గుష్ఠేన తం శైలం పీడయామాస లీలయా ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు రామా! దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన హరుడు, ఆ పర్వతాన్ని తన పెద్దవేలితో సరదాగా నొక్కాడు.
పీడితాస్తు తతస్తస్య శైలస్యాధోగతా భుజాః । విస్మితాశ్చాభవంస్తత్ర సచివాస్తస్య రక్షసః ।। ౭.౧౬.
దాంతో, ఆ పర్వత బరువుతో అతని చేతులు క్రిందకి నలిగిపోయాయి. ఆ రాక్షసుని మంత్రులు అక్కడ ఆశ్చర్యపోయారు.
రక్షసా తేన రోషాచ్చ భుజానాం పీడనాత్తదా । ముక్తో విరావః సహసా త్రైలోక్యం యేన కమ్పితమ్ ।। ౭.౧౬.
ఆ సమయంలో, చేతులు నొప్పితో, కోపంతో ఆ రాక్షసుడు ఒక్కసారిగా గర్జించాడు. ఆ గర్జనతో మూడు లోకాలు కంపించాయి.
మేనిరే వజ్రనిష్పేషం తస్యామాత్యా యుగక్షయే । తదా వర్త్మస్థచలితా దేవా ఇన్ద్రపురోగమాః ।। ౭.౧౬.
ఆ రాక్షసుని మంత్రులు, యుగాంతంలో వజ్రం నలిగినట్టు అనుకున్నారు. ఆ సమయంలో, ఇంద్రుడు ముందుండి దేవతలు కూడా తడబడిపోయారు.
సముద్రాశ్చాపి సఙ్క్షుబ్ధాశ్చలితాశ్చాపి పర్వతాః । యక్షా విద్యాధరాః సిద్ధాః కిమేతదితి చాబ్రువన్ ।। ౭.౧౬.
సముద్రాలు అలజడిగా మారాయి, పర్వతాలు కూడా కంపించాయి. యక్షులు, విద్యాధరులు, సిద్ధులు—'ఇది ఏమిటి?' అని ఆశ్చర్యపడ్డారు.
అథ తే మన్త్రిణస్తస్య విక్రోశన్తమథాబ్రువన్ । తోషయస్వ మహాదేవం నీలకణ్ఠముమాపతిమ్ ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు అతను పెద్దగా ఏడుస్తుండగా, అతని మంత్రులు ఇలా అన్నారు: "నీలా కంఠుడు, ఉమాదేవి భర్త అయిన మహాదేవుడిని సంతుష్టిపరచు."
తమృతే శరణం నాన్యం పశ్యామో ఽత్ర దశానన । స్తుతిభిః ప్రణతో భూత్వా తమేవ శరణం వ్రజ ।। ౭.౧౬.
ఇక్కడ నీకు ఆయన తప్ప మరొక దిక్కు కనిపించదు దశాననా. కాబట్టి, ఆ మహాదేవుని స్తుతిస్తూ, నమస్కరించి, ఆయననే ఆశ్రయించు.
కృపాలుః శఙ్కరస్తుష్టః ప్రసాదం తే విధాస్యతి । ఏవముక్తస్తదామాత్యైస్తుష్టావ వృషభధ్వజమ్ ।। ౭.౧౬.
శంకరుడు దయామయుడు. ఆయన సంతోషిస్తే నీకు అనుగ్రహం చేస్తాడు. మంత్రులు ఇలా చెప్పగా, దశాననుడు వృషభధ్వజుడిని స్తుతించాడు.
సామభిర్వివిధైః స్తోత్రైః ప్రణమ్య స దశాననః । సంవత్సరసహస్రం తు రుదతో రక్షసో గతమ్ ।। ౭.౧౬.
వివిధ రకాల స్తోత్రాలు పాడుతూ, నమస్కరిస్తూ, దశాననుడు వెయ్యేళ్లు ఏడుస్తూ గడిపాడు.
తతః ప్రీతో మహాదేవః శైలాగ్రే విష్ఠితః ప్రభుః । ముక్త్వా చాస్య భుజాన్రామ ప్రాహ వాక్యం దశాననమ్ ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు మహాదేవుడు సంతోషించి, కొండపై నిలబడి, అతని చేతులను విడిచిపెట్టి, దశాననుని ఇలా ఉద్బోధించాడు.
ప్రీతో ఽస్మి తవ వీర్యస్య శౌణ్డార్యాచ్చ దశానన । శైలాక్రాన్తేన యో ముక్తస్త్వయా రావః సుదారుణః ।। ౭.౧౬.
"నీ బలానికి, పరాక్రమానికి నేను సంతోషించాను దశాననా. నువ్వు కొండను ఎత్తేప్పుడు చేసిన ఆ భయంకరమైన అరుపు—"
యస్మాల్లోకత్రయం చైతద్రావితం భయమాగతమ్ । తస్మాత్త్వం రావణో నామ నామ్నా రాజన్భవిష్యసి ।। ౭.౧౬.
"ఆ అరుపుతో మూడు లోకాల్లో భయం కలిగింది. అందుకే రాజా, నీవు ఇకపై రావణుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతావు."
దేవతా మానుషా యక్షా యే చాన్యే జగతీతలే । ఏవం త్వామభిధాస్యన్తి రావణం లోకరావణమ్ ।। ౭.౧౬.
"దేవతలు, మనుషులు, యక్షులు, భూమిపై ఉన్న ఇతరులందరూ నిన్ను 'లోకాలను భయపెట్టినవాడు' అని రావణుడని పిలుస్తారు."
గచ్ఛ పౌలస్త్య విస్రబ్ధం పథా యేన త్వమిచ్ఛసి । మయా చైవాభ్యనుజ్ఞాతో రాక్షసాధిప గమ్యతామ్ ।। ౭.౧౬.
"పౌలస్త్యుడా, నువ్వు ధైర్యంగా నీకు నచ్చిన దారిలో వెళ్ళు. నా అనుమతితో రాక్షసాధిపతిగా వెళ్లవచ్చు."
ఏవముక్తస్తు లఙ్కేశః శమ్భునా స్వయమబ్రవీత్ । ప్రీతో యది మహాదేవ వరం మే దేహి యాచతః ।। ౭.౧౬.
శంభువు ఇలా పలికినప్పుడు, లంకాధిపతి స్వయంగా ఇలా అన్నాడు: "మహాదేవా, మీరు సంతోషంగా ఉంటే నేను అడిగిన వరాన్ని దయచేసి ఇవ్వండి."
అవధ్యత్వం మయా ప్రాప్తం దేవగన్ధర్వదానవైః । రాక్షసైర్గుహ్యకైర్నాగైర్యే చాన్యే బలవత్తరాః ।। ౭.౧౬.
"దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు, రాక్షసులు, గుహ్యకులు, నాగులు, ఇంకా శక్తివంతమైన వారందరి నుండి నాకు మరణం రాదు."
మానుషాన్న గణే దేవ స్వల్పాస్తే మమ సమ్మతాః । దీర్ఘమాయుశ్చ మే ప్రాప్తం బ్రహ్మణస్త్రిపురాన్తక ।। ౭.౧౬.
"మానవులు, దేవతల్లో కొంతమంది మాత్రమే నాకు ఇష్టమైనవారు. బ్రహ్మదేవుడు, త్రిపురాంతకుడైన మీరు నాకు దీర్ఘాయువు ఇచ్చారు."
వాఞ్ఛితం చాయుషః శేషం శస్త్రం త్వం చ ప్రయచ్ఛ మే । ఏవముక్తస్తతస్తేన రావణేన స శఙ్కరః ।। ౭.౧౬.
"ఇప్పుడు మిగిలిన ఆయుష్షును, కావలసిన ఆయుధాన్ని కూడా నాకు దయచేసి ఇవ్వండి." అని రావణుడు అడిగినప్పుడు శంకరుడు—
దదౌ ఖడ్గం మహాదీప్తం చన్ద్రహాసమితి శ్రుతమ్ । ఆయుషశ్చావశేషం చ స్థిత్వా భూతపతిస్తదా ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు భూతపతి అక్కడే నిలబడి, అతనికి చంద్రహాసము అనే మహా ప్రకాశవంతమైన ఖడ్గాన్ని, ఇంకా మిగిలిన ఆయుష్షును కూడా ఇచ్చాడు.
దత్త్వోవాచ తతః శమ్భుర్నావజ్ఞేయమిదం త్వయా । అవజ్ఞాతం యది హి తే మామేవైష్యత్యసంశయః ।। ౭.౧౬.
అవి ఇచ్చిన తరువాత, శంభుడు ఇలా అన్నాడు: "ఇవి నీచంగా చూడకూడదు. అవమానిస్తే, అవి నాకే తిరిగి వస్తాయి అని సందేహం లేదు."
ఏవం మహేశ్వరేణైవ కృతనామా స రావణః । అభివాద్య మహాదేవమారురోహాథ పుష్పకమ్ ।। ౭.౧౬.
ఇలా మహేశ్వరుడు రావణుడికి పేరు పెట్టాడు. రావణుడు మహాదేవునికి నమస్కరించి, పుష్పక విమానంలో ఎక్కాడు.
తతో మహీతలే రామ పర్యక్రామత రావణః । క్షత్ऺిత్రయాన్సుమహావీర్యాన్బాధమాన ఇతస్తతః ।। ౭.౧౬.
అంతటితో రామా, రావణుడు భూమిపై సంచరిస్తూ, అక్కడక్కడా గొప్ప పరాక్రమం గల క్షత్రియులను ఓడించసాగాడు.
కేచిత్తేజస్వినః శూరాః క్షత్ऺిత్రయా యుద్ధదుర్మదాః । తచ్ఛాసనమకుర్వన్తో వినేశుః సపరిచ్ఛదాః ।। ౭.౧౬.
వారిలో కొంతమంది తేజస్సుతో, ధైర్యంతో, యుద్ధంలో గర్వంతో ఉన్న క్షత్రియులు, అతని ఆజ్ఞను పాటించక పోయి, తమ సహాయకులతో కలిసి నశించారు.
అపరే దుర్జయం రక్షో జానన్తః ప్రాజ్ఞసమ్మతాః । జితాః స్మ ఇత్యభాషన్త రాక్షసం బలదర్పితమ్ ।। ౭.౧౬.
మరికొందరు, ఆ రాక్షసుడి అపరాజేయతను తెలుసుకుని, జ్ఞానులుగా పేరుగాంచిన వారు, "మనమంతా ఓడిపోయాం" అని ఆ అహంకార రాక్షసునికి చెప్పారు.
అథ రాజన్మహాబాహుర్విచరన్స మహీతలే । హిమవద్వనమాసాద్య పరిచక్రామ రావణః ।। ౭.౧౭.
ఆ తరువాత, ఓ రాజా, మహాబలశాలి అయిన రావణుడు భూమి మీద సంచరిస్తూ, హిమవంతు అరణ్యాన్ని చేరి అక్కడ తిరిగాడు.
తత్రాపశ్యత్స వై కన్యాం కృష్ణాజినజటాధరామ్ । ఆర్షేణ విధినా యుక్తాం దీప్యన్తీం దేవతామివ ।। ౭.౧౭.
అక్కడ రావణుడు, నల్ల మృగచర్మం ధరించి, జటలు వేసుకుని, ఋషుల మాదిరిగా తపస్సు చేస్తున్న, దేవతలా ప్రకాశించే ఒక కన్యను చూశాడు.
స దృష్ట్వా రూపసమ్పన్నాం కన్యాం తాం సుమహావ్రతామ్ । కామమోహపరీతాత్మా పప్రచ్ఛ ప్రహసన్నివ ।। ౭.౧౭.
ఆ కన్యను చూచి, ఆమె అందాన్ని, మహాతపస్సును చూసి, కామమోహానికి లోనై, చిరునవ్వుతో ఆమెను అడిగాడు.