తం దృష్ట్వా వానరముఖమవజ్ఞాయ స రాక్షసః । ప్రహాసం ముముచే తత్ర సతోయ ఇవ తోయదః ।। ౭.౧౬.
ఆ వానర ముఖాన్ని చూసి, ఆ రాక్షసుడు తక్కువగా చూసి, అక్కడే గట్టిగా నవ్వాడు. ఆ నవ్వు వర్షం కురిపించే మేఘంలా ఉప్పొంగింది.
తం క్రుద్ధో భగవాన్నన్దీ శఙ్కరస్యాపరా తనుః । అబ్రవీత్తత్ర తద్రక్షో దశాననముపస్థితమ్ ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు కోపంతో నిండిన పవిత్రుడు నంది, శంకరుని మరొక రూపమైన ఆయన, దగ్గరకు వచ్చిన ఆ రాక్షసుడైన దశాననుని ఇలా అన్నాడు.
యస్మాద్వానరరూపం మామవజ్ఞాయ దశానన । అశనీపాతసఙ్కాశమపహాసం ప్రముక్తవాన్ ।। ౭.౧౬.
దశాననా! నువ్వు నా వానర రూపాన్ని తక్కువగా చూసి, ఉరుము పడినట్టు గట్టిగా నవ్వినందుకు,
తస్మాన్మద్రూపసమ్పన్నా మద్వీర్యసమతేజసః । ఉత్పత్స్యన్తి వధార్థం హి కులస్య తవ వానరాః ।। ౭.౧౬.
అందుకే, నా రూపాన్ని, నా శక్తిని, నా తేజస్సును కలిగి ఉన్న వానరులు నీ వంశాన్ని నాశనం చేయడానికి పుట్టిపొడుస్తారు.
నఖదంష్ట్రాయుధాః క్రూరా మనఃసమ్పాతరంహసః । యుద్ధోన్మత్తా బలోద్రిక్తాః శైలా ఇవ విసర్పిణః ।। ౭.౧౬.
వారు గోరు, పళ్లను ఆయుధాలుగా ధరించి, క్రూరంగా, మనస్సులో వేగంగా, యుద్ధానికి మక్కువగా, బలంతో ఉప్పొంగి, కొండల్లా దూసుకొస్తారు.
తే తవ ప్రబలం దర్పముత్సేధం చ పృథగ్విధమ్ । వ్యపనేష్యన్తి సమ్భూయ సహామాత్యసుతస్య చ ।। ౭.౧౬.
వారు అందరూ కలసి, నీ గర్వాన్ని, అహంకారాన్ని, నీ మంత్రులు, కుమారులతో పాటు నశింపజేస్తారు.
కిం త్విదానీం మయా శక్యం హన్తుం త్వాం హే నిశాచర । న హన్తవ్యో హతస్త్వం హి పూర్వమేవ స్వకర్మభిః ।। ౭.౧౬.
హే నిశాచరా! ఇప్పుడు నిన్ను నేను చంపడం సాధ్యం కాదు. నువ్వు నీ స్వంత కర్మల వల్ల ముందే నశించిపోయావు.
ఇత్యుదీరితవాక్యే తు దేవే తస్మిన్మహాత్మని । దేవదున్దుభయో నేదుః పుష్పవృష్టిశ్చ ఖాచ్చ్యుతా ।। ౭.౧౬.
ఆ మహాత్ముడైన దేవుడు ఇలా పలికిన వెంటనే, ఆకాశంలో దేవతల డుండుభులు మోగాయి, పుష్ప వర్షం కురిసింది.
అచిన్తయిత్వా స తదా నన్దివాక్యం మహాబలః । పర్వతం తు సమాసాద్య వాక్యమాహ దశాననః ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు ఆ మహాబలుడు నంది మాటలను పట్టించుకోకుండా, ఆ పర్వతాన్ని చేరి, దశాననుడా! ఇలా అన్నాడు.
పుష్పకస్య గతిశ్ఛిన్నా యత్కృతే మమ గచ్ఛతః । తమిమం శైలమున్మూలం కరోమి తవ గోపతే ।। ౭.౧౬.
పుష్పక వాహనం నా ప్రయాణంలో ఆగిపోవడానికి కారణమైన ఈ పర్వతాన్ని నీ కోసం నేనిప్పుడు పెరగేస్తాను, ఓ గోపాలకా!
కేన ప్రభావేణ భవో నిత్యం క్రీడతి రాజవత్ । విజ్ఞాతవ్యం న జానీతే భయస్థానముపస్థితమ్ ।। ౭.౧౬.
భవుడు ఎలాంటి శక్తితో ఇక్కడ రాజులా ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా విహరిస్తున్నాడో తెలుసుకోవాలి. తనకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాన్ని ఆయన గ్రహించలేడు.
ఏవముక్త్వా తతో రామ భుజాన్విక్షిప్య పర్వతే । తోలయామాస తం శీఘ్రం స శైలం సమకమ్పత ।। ౭.౧౬.
ఇలా చెప్పి, రామా! ఆ పర్వతంపై చేతులు చాపి, వేగంగా దాన్ని ఊపసాగాడు; ఆ పర్వతం కంపించసాగింది.
చాలనాత్పర్వతస్యైవ గణా దేవస్య కమ్పితాః । చచాల పార్వతీ చాపి తదా ఽ ఽశ్లిష్టా మహేశ్వరమ్ ।। ౭.౧౬.
ఆ పర్వతం కంపించడంతో, దేవుని గణాలు కలవరపడ్డారు. మహేశ్వరుడిని ఆలింగనం చేసుకున్న పార్వతీదేవీ కూడా కదిలిపోయింది.
తతో రామ మహాదవో దేవానాం ప్రవరో హరః । పాదాఙ్గుష్ఠేన తం శైలం పీడయామాస లీలయా ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు రామా! దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన హరుడు, ఆ పర్వతాన్ని తన పెద్దవేలితో సరదాగా నొక్కాడు.
పీడితాస్తు తతస్తస్య శైలస్యాధోగతా భుజాః । విస్మితాశ్చాభవంస్తత్ర సచివాస్తస్య రక్షసః ।। ౭.౧౬.
దాంతో, ఆ పర్వత బరువుతో అతని చేతులు క్రిందకి నలిగిపోయాయి. ఆ రాక్షసుని మంత్రులు అక్కడ ఆశ్చర్యపోయారు.
రక్షసా తేన రోషాచ్చ భుజానాం పీడనాత్తదా । ముక్తో విరావః సహసా త్రైలోక్యం యేన కమ్పితమ్ ।। ౭.౧౬.
ఆ సమయంలో, చేతులు నొప్పితో, కోపంతో ఆ రాక్షసుడు ఒక్కసారిగా గర్జించాడు. ఆ గర్జనతో మూడు లోకాలు కంపించాయి.
మేనిరే వజ్రనిష్పేషం తస్యామాత్యా యుగక్షయే । తదా వర్త్మస్థచలితా దేవా ఇన్ద్రపురోగమాః ।। ౭.౧౬.
ఆ రాక్షసుని మంత్రులు, యుగాంతంలో వజ్రం నలిగినట్టు అనుకున్నారు. ఆ సమయంలో, ఇంద్రుడు ముందుండి దేవతలు కూడా తడబడిపోయారు.
సముద్రాశ్చాపి సఙ్క్షుబ్ధాశ్చలితాశ్చాపి పర్వతాః । యక్షా విద్యాధరాః సిద్ధాః కిమేతదితి చాబ్రువన్ ।। ౭.౧౬.
సముద్రాలు అలజడిగా మారాయి, పర్వతాలు కూడా కంపించాయి. యక్షులు, విద్యాధరులు, సిద్ధులు—'ఇది ఏమిటి?' అని ఆశ్చర్యపడ్డారు.
అథ తే మన్త్రిణస్తస్య విక్రోశన్తమథాబ్రువన్ । తోషయస్వ మహాదేవం నీలకణ్ఠముమాపతిమ్ ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు అతను పెద్దగా ఏడుస్తుండగా, అతని మంత్రులు ఇలా అన్నారు: "నీలా కంఠుడు, ఉమాదేవి భర్త అయిన మహాదేవుడిని సంతుష్టిపరచు."
తమృతే శరణం నాన్యం పశ్యామో ఽత్ర దశానన । స్తుతిభిః ప్రణతో భూత్వా తమేవ శరణం వ్రజ ।। ౭.౧౬.
ఇక్కడ నీకు ఆయన తప్ప మరొక దిక్కు కనిపించదు దశాననా. కాబట్టి, ఆ మహాదేవుని స్తుతిస్తూ, నమస్కరించి, ఆయననే ఆశ్రయించు.
కృపాలుః శఙ్కరస్తుష్టః ప్రసాదం తే విధాస్యతి । ఏవముక్తస్తదామాత్యైస్తుష్టావ వృషభధ్వజమ్ ।। ౭.౧౬.
శంకరుడు దయామయుడు. ఆయన సంతోషిస్తే నీకు అనుగ్రహం చేస్తాడు. మంత్రులు ఇలా చెప్పగా, దశాననుడు వృషభధ్వజుడిని స్తుతించాడు.
సామభిర్వివిధైః స్తోత్రైః ప్రణమ్య స దశాననః । సంవత్సరసహస్రం తు రుదతో రక్షసో గతమ్ ।। ౭.౧౬.
వివిధ రకాల స్తోత్రాలు పాడుతూ, నమస్కరిస్తూ, దశాననుడు వెయ్యేళ్లు ఏడుస్తూ గడిపాడు.
తతః ప్రీతో మహాదేవః శైలాగ్రే విష్ఠితః ప్రభుః । ముక్త్వా చాస్య భుజాన్రామ ప్రాహ వాక్యం దశాననమ్ ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు మహాదేవుడు సంతోషించి, కొండపై నిలబడి, అతని చేతులను విడిచిపెట్టి, దశాననుని ఇలా ఉద్బోధించాడు.
ప్రీతో ఽస్మి తవ వీర్యస్య శౌణ్డార్యాచ్చ దశానన । శైలాక్రాన్తేన యో ముక్తస్త్వయా రావః సుదారుణః ।। ౭.౧౬.
"నీ బలానికి, పరాక్రమానికి నేను సంతోషించాను దశాననా. నువ్వు కొండను ఎత్తేప్పుడు చేసిన ఆ భయంకరమైన అరుపు—"
యస్మాల్లోకత్రయం చైతద్రావితం భయమాగతమ్ । తస్మాత్త్వం రావణో నామ నామ్నా రాజన్భవిష్యసి ।। ౭.౧౬.
"ఆ అరుపుతో మూడు లోకాల్లో భయం కలిగింది. అందుకే రాజా, నీవు ఇకపై రావణుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతావు."
దేవతా మానుషా యక్షా యే చాన్యే జగతీతలే । ఏవం త్వామభిధాస్యన్తి రావణం లోకరావణమ్ ।। ౭.౧౬.
"దేవతలు, మనుషులు, యక్షులు, భూమిపై ఉన్న ఇతరులందరూ నిన్ను 'లోకాలను భయపెట్టినవాడు' అని రావణుడని పిలుస్తారు."
గచ్ఛ పౌలస్త్య విస్రబ్ధం పథా యేన త్వమిచ్ఛసి । మయా చైవాభ్యనుజ్ఞాతో రాక్షసాధిప గమ్యతామ్ ।। ౭.౧౬.
"పౌలస్త్యుడా, నువ్వు ధైర్యంగా నీకు నచ్చిన దారిలో వెళ్ళు. నా అనుమతితో రాక్షసాధిపతిగా వెళ్లవచ్చు."
ఏవముక్తస్తు లఙ్కేశః శమ్భునా స్వయమబ్రవీత్ । ప్రీతో యది మహాదేవ వరం మే దేహి యాచతః ।। ౭.౧౬.
శంభువు ఇలా పలికినప్పుడు, లంకాధిపతి స్వయంగా ఇలా అన్నాడు: "మహాదేవా, మీరు సంతోషంగా ఉంటే నేను అడిగిన వరాన్ని దయచేసి ఇవ్వండి."
అవధ్యత్వం మయా ప్రాప్తం దేవగన్ధర్వదానవైః । రాక్షసైర్గుహ్యకైర్నాగైర్యే చాన్యే బలవత్తరాః ।। ౭.౧౬.
"దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు, రాక్షసులు, గుహ్యకులు, నాగులు, ఇంకా శక్తివంతమైన వారందరి నుండి నాకు మరణం రాదు."
మానుషాన్న గణే దేవ స్వల్పాస్తే మమ సమ్మతాః । దీర్ఘమాయుశ్చ మే ప్రాప్తం బ్రహ్మణస్త్రిపురాన్తక ।। ౭.౧౬.
"మానవులు, దేవతల్లో కొంతమంది మాత్రమే నాకు ఇష్టమైనవారు. బ్రహ్మదేవుడు, త్రిపురాంతకుడైన మీరు నాకు దీర్ఘాయువు ఇచ్చారు."