తతస్తేన దశగ్రీవో యక్షేన్ద్రేణ మహాత్మనా । గదయాభిహతో మూర్ధ్ని న చ స్థానాత్ప్రకమ్పితః ।। ౭.౧౫.
ఆ సమయంలో యక్షరాజు అయిన మహాత్ముడు తన గొప్ప గదతో దశముఖుడైన రావణుడి తలపై బలంగా కొట్టాడు. అయినా రావణుడు తన స్థానం నుండి కదలలేదు.
తతస్తౌ రామ నిఘ్నన్తౌ తదాన్యోన్యం మహామృధే । న విహ్వలౌ న చ శ్రాన్తౌ బభూవతురమర్షణౌ ।। ౭.౧౫.
అప్పుడు, రామా, ఆ ఇద్దరూ గొప్ప యుద్ధంలో ఒకరినొకరు కొడుతూ, ఇద్దరూ కోపంతో ఉన్నా, అలసిపోలేదు, వెనక్కి తగ్గలేదు.
ఆగ్నేయమస్త్రం తస్మై స ముమోచ ధనదస్తదా । రాక్షసేన్ద్రో వారుణేన తదస్త్రం ప్రత్యవారయత్ ।। ౭.౧౫.
ఆ సమయంలో ధనదుడు అగ్నాస్త్రాన్ని ప్రయోగించగా, రాక్షసరాజు ఆ ఆయుధాన్ని జలాస్త్రంతో ఎదుర్కొన్నాడు.
తతో మాయాం ప్రవిష్టో ఽసౌ రాక్షసీం రాక్షసేశ్వరః । రూపాణాం శతసాహస్రం వినాశాయ చకార చ ।। ౭.౧౫.
తర్వాత రాక్షసేశ్వరుడు మాయలోకి ప్రవేశించి, లక్షలాది రాక్షస రూపాలను సృష్టించి వినాశనం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
వ్యాఘ్రో వరాహో జీమూతః పర్వతః సాగరో ద్రుమః । యక్షో దైత్యస్వరూపీ చ సో ఽదృశ్యత దశాననః ।। ౭.౧౫.
ఆ దశముఖుడు ఎప్పుడు పులి, ఎప్పుడు పంది, ఎప్పుడు మేఘం, ఎప్పుడు కొండ, ఎప్పుడు సముద్రం, ఎప్పుడు చెట్టు, ఎప్పుడు యక్షుడు, ఎప్పుడు దైత్యుడు ఇలా అనేక రూపాల్లో కనిపించాడు.
బహూని చ కరోతి స్మ దృశ్యన్తే న త్వసౌ తతః । ప్రతిగృహ్య తతో రామ మహదస్త్రం దశాననః ।। ౭.౧౫.
అతడు ఎన్నో మాయలు చేశాడు, కానీ అవి కనబడలేదు. ఆ తరువాత రాముని నుండి గొప్ప ఆయుధాన్ని స్వీకరించిన దశముఖుడు.
జఘాన మూర్ధ్ని ధనదం వ్యావిద్ధ్య మహతీం గదామ్ । ఏవం స తేనాభిహతో విహ్వలః శోణితోక్షితః ।। ౭.౧౫.
అతడు గొప్ప గదను ఊపి, ధనదుని తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో ధనదుడు తలకెక్కి, రక్తంలో తడిసి, మూర్చిపోయాడు.
కృత్తమూల ఇవాశోకో నిపపాత ధనాధిపః ।। ౭.౧౫.
వేర్లు కోసిన అశోకవృక్షంలా ధనదుడు నేలపై పడిపోయాడు.
తతః పద్మాదిభిస్తత్ర నిధిభిః స తదా వృతః । ధనదోచ్ఛ్వాసితస్తైస్తు వనమానీయ నన్దనమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ సమయంలో పద్మాది నిధులతో చుట్టుముట్టబడి, అవి ధనదునికి ఊపిరి పోసి, అతడిని నందనవనానికి తీసుకెళ్లారు.
నిర్జిత్య రాక్షసేన్ద్రస్తం ధనదం హృష్టమానసః । పుష్పకం తస్య జగ్రాహ విమానం జయలక్షణమ్ ।। ౭.౧౫.
ధనదుని జయించి, రాక్షసేంద్రుడు హర్షంతో, విజయచిహ్నంగా ఉన్న పుష్పక విమానాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
కాఞ్చనస్తమ్భసంవీతం వైడూర్యమణితోరణమ్ । ముక్తాజాలప్రతిచ్ఛన్నం సర్వకామఫలద్రుమమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ విమానం బంగారు స్తంభాలతో, వైడూర్యమణులతో చేసిన తలుపులతో, ముత్యాల దారాలతో అలంకరించబడి, అన్ని కోరికలు తీరే వృక్షాలతో నిండివుంది.
మనోజవం కామగమం కామరూపం విహఙ్గమమ్ । మణికాఞ్చనసోపానం తప్తకాఞ్చనవేదికమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ విమానం మనసుకు వేగంగా, మనసు కోరిన చోటికి వెళ్లేలా, ఏ రూపంలోనైనా మారగలిగేలా, ఆకాశంలో ఎగిరేలా, రత్నాలు, బంగారు మెట్లతో, వేడి బంగారు పీఠికలతో అలంకరించబడి ఉంది.
దేవోపవాహ్యమక్షయ్యం సదాదృష్టిమనఃసుఖమ్ । బహ్వాశ్చర్యం భక్తిచిత్రం బ్రహ్మణా పరినిర్మితమ్ ।। ౭.౧౫.
దేవతలకు తగినదిగా, ఎప్పటికీ తరుగని, మనసుకు ఎల్లప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇచ్చేలా, అనేక ఆశ్చర్యాలతో, భక్తితో అలంకరించబడినదిగా, బ్రహ్మ తన చేతులతో అద్భుతంగా తయారుచేసినదిగా అది ఉంది.
నిర్మితం సర్వకామైస్తు మనోహరమనుత్తమమ్ । న తు శీతం న చోష్ణం చ సర్వర్తుసుఖదం శుభమ్ ।। ౭.౧౫.
అందులో అన్ని రకాల సుఖాలు నిండిపోయి, మనసును ఆకట్టుకునేలా, మరెవరూ సరితూగలేనిదిగా తయారైంది. అది చల్లగా కూడా ఉండదు, వేడిగా కూడా ఉండదు; ఏ కాలంలోనైనా సుఖంగా, శుభంగా ఉంటుంది.
స తం రాజా సమారుహ్య కామగం వీర్యనిర్జితమ్ । జితం త్రిభువనం మేనే దర్పోత్సేకాత్సుదుర్మతిః ।। ౭.౧౫.
అప్పుడు ఆ రాజు, తన శౌర్యంతో సంపాదించిన, తన ఇష్టానుసారం పోయే ఆ రథంపై ఎక్కి, గర్వంతో, అహంకారంతో మూడు లోకాలను తానే జయించానని భావించాడు.
జిత్వా వైశ్రవణం దేవం కైలాసాత్సమవాతరత్ ।। ౭.౧౫.
వైశ్రవణుడైన దేవునిని జయించి, కైలాస పర్వతం నుండి దిగివచ్చాడు.
స్వతేజసా విపులమవాప్య తం జయం ప్రతాపవాన్విమలకిరీటహారవాన్ । రరాజ వై పరమవిమానమాస్థితో నిశాచరః సదసి గతో యథానలః ।। ౭.౧౫.
తన తేజంతో గొప్ప విజయాన్ని సాధించి, పవిత్రమైన కిరీటమూ హారమూ ధరించి, పరాక్రమంతో, ఆ రాక్షసుడు ఆ పరమ రథంలో కూర్చుని, సభలోకి వచ్చిన అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
స జిత్వా ధనదం రామ భ్రాతరం రాక్షసాధిపః । మహాసేనప్రసూతిం తద్యయౌ శరవణం మహత్ ।। ౭.౧౬.
ధనదుడిని జయించిన తరువాత, రాక్షసాధిపతి రాముడు, మహాసేనాని జన్మస్థలమైన ఆ గొప్ప శరవణానికి వెళ్లాడు.
అథాపశ్యదృశగ్రీవో రౌక్మం శరవణం మహత్ । గభస్తిజాలసంవీతం ద్వితీయమివ భాస్కరమ్ ।। ౭.౧౬.
అప్పుడతడు, విశాలమైన మెడ కలవాడు, బంగారు కాంతులతో వెలిగిపోతున్న, కాంతివంతమైన ఆ శరవణాన్ని, రెండవ సూర్యుడిలా తేజంగా ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
స పర్వతం సమారుహ్య కఞ్చిద్రమ్యవనాన్తరమ్ । అపశ్యత్ పుష్పకం తత్ర రామవిష్టమ్భితం తదా ।। ౭.౧౬.
ఒక పర్వతాన్ని ఎక్కి, అందమైన ఒక అడవిలోకి ప్రవేశించాడు; అక్కడ ఆ సమయంలో రాముని చేత నిరోధించబడిన పుష్పకాన్ని చూశాడు.
విష్టబ్ధం పుష్పకం దృష్ట్వా హ్యగమం కామాగం కృతమ్ । అచిన్తయద్రాక్షసేన్ద్రః సచివైస్తైః సమావృతః ।। ౭.౧౬.
ఇష్టానుసారం పోవడానికి తయారైనప్పటికీ, ఆ పుష్పకం కదలకుండా ఉండటాన్ని చూసి, రాక్షసుల రాజు తన మంత్రులతో కలిసి ఆలోచనలో పడ్డాడు.
కిన్నిమిత్తం చేచ్ఛయా మే నేదం గచ్ఛతి పుష్పకమ్ । పర్వతస్యోపరిష్ఠస్య కర్మేదం కస్యచిద్భవేత్ ।। ౭.౧౬.
నా ఇష్టానికి అనుగుణంగా ఈ పుష్పకం ఎందుకు కదలడం లేదు? పర్వతంపై ఎవరో ఒకరి పని కావచ్చా అని అనుమానించాడు.
తతో ఽబ్రవీత్తదా రామ మారీచో బుద్ధికోవిదః । నేదం నిష్కారణం రాజన్పుష్పకం యన్న గచ్ఛతి ।। ౭.౧౬.
అప్పుడు రాముడు, తెలివైన మారీచుడు ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! పుష్పకం కదలడం లేదు అంటే, దానికి ఏదో కారణం ఉండి తీరాలి.'
అథవా పుష్పకమిదం ధనదాన్నాన్యవాహనమ్ । అతో నిష్పన్దమభవద్ధనాధ్యక్షవినాకృతమ్ ।। ౭.౧౬.
లేదా, ఈ పుష్పకం ధనదుని వాహనం. ధనాధిపతి లేకుండా ఇది కదలదు కాబట్టి, అందుకే ఇది ఇక్కడ నిలిచిపోయింది.
ఇతి వాక్యాన్తరే తస్య కరాలః కృష్ణపిఙ్గలః । వామనో వికటో ముణ్డీ నన్దీ ప్రహ్వభుజో బలీ ।। ౭.౧౬.
అలా వారు మాట్లాడుకుంటుండగా, అక్కడ ఒక్కసారిగా భయంకరంగా, నల్లగా, పసుపు రంగులో, చిన్నదైన, వింత రూపంలో, ముండగా, బలమైన, వంకర చేతులతో నంది ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తతః పార్శ్వముపాగమ్య భవస్యానుచరో ఽబ్రవీత్ । నన్దీశ్వరో వచశ్చేదం రాక్షసేన్ద్రమశఙ్కితః ।। ౭.౧౬.
ఆ తరువాత, భవుని సేవకుడు నంది, రాక్షసుల రాజు దగ్గరకు వచ్చి, నిర్భయంగా ఇలా అన్నాడు.
నివర్తస్వ దశగ్రీవ శైలే క్రీడతి శఙ్కరః । సుపర్ణనాగయక్షాణాం దేవగన్ధర్వరక్షసామ్ ।। ౭.౧౬.
దశముఖుడా! వెనక్కి వెళ్లిపో. ఈ పర్వతంపై శంకరుడు సుపర్ణులు, నాగులు, యక్షులు, దేవతలు, గంధర్వులు, రాక్షసులతో కలిసి విహరిస్తున్నాడు.
సర్వేషామేవ భూతానామగమ్యః పర్వతః కృతః । ఇతి నన్దివచః శ్రుత్వా క్రోధాత్కమ్పితకుణ్డలః ।। ౭.౧౬.
ఈ పర్వతం అన్ని జీవులకు అందని దిగా తయారైంది. నందికి మాటలు విని, అతని కోపంతో కుండలాలు కంపించాయి.
రోషాత్తు తామ్రనయనః పుష్పకాదవరుహ్య సః । కో ఽయం శఙ్కర ఇత్యుక్త్వా శైలమూలముపాగతః ।। ౭.౧౬.
కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా మారి, పుష్పకంనుంచి దిగిపోయి, 'ఈ శంకరుడు ఎవడు?' అని చెప్పుకుంటూ పర్వతపు అడివికి వెళ్లాడు.
సో ఽపశ్యన్నన్దినం తత్ర దేవస్యాదూరతః స్థితమ్ । దీప్తం శూలమవష్టభ్య ద్వితీయమివ శఙ్కరమ్ ।। ౭.౧౬.
అక్కడ దేవుని దగ్గరలో నిలబడి ఉన్న నందిని చూశాడు. అతడు ప్రకాశించే శూలాన్ని పట్టుకుని, రెండవ శంకరుడిలా కనిపించాడు.