యో హి మోహాద్విషం పీత్వా నావగచ్ఛతి దుర్మతిః । స తస్య పరిణామాన్తే జానీతే కర్మణః ఫలమ్ ।। ౭.౧౫.
ఎవరైనా మూర్ఖుడు మాయలో పడిపోయి విషం తాగినా, దాని ఫలితం చివరికి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే తెలుసుకుంటాడు.
దేవతా నాభినన్దన్తి ధర్మయుక్తేన కేనచిత్ । యేన త్వమీదృశం భావం నీతస్సన్నావబుద్ధ్యసే ।। ౭.౧౫.
ధర్మంతో కూడినవారిని కూడా, ఇలాంటి స్థితికి వచ్చినవారిని దేవతలు ఆనందించరు. నీవు కూడా తెలియకపోయావు.
మాతరం పితరం యో హి ఆచార్యం చావమన్యతే । స పశ్యతి ఫలం తస్య ప్రేతరాజవశం గతః ।। ౭.౧౫.
ఎవరైనా తల్లి, తండ్రి, గురువులను అవమానిస్తే, అతడు చనిపోయిన తరువాత యమధర్మరాజు ఆధీనంలోకి వెళ్లి తన కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
అధ్రువే హి శరీరే యో న కరోతి తపోర్జనమ్ । స పశ్చాత్తప్యతే మూఢో మృతో దృష్ట్వా ఽ ఽత్మనో గతిమ్ ।। ౭.౧౫.
ఈ శరీరం నిలకడగా ఉండదు. దానిలో తపస్సు చేయని మూర్ఖుడు, మరణించిన తరువాత తన స్థితిని చూసి బాధపడతాడు.
ధర్మాద్రాజ్యం ధనం సౌఖ్యమధర్మాద్దుఃఖమేవ చ । తస్మాద్ధర్మం సుఖార్థాయ కుర్యాత్పాపం విసర్జయేత్ ।। ౭.౧౫.
ధర్మం వల్ల రాజ్యం, ధనం, సుఖం లభిస్తాయి; అధర్మం వల్ల మాత్రం బాధలు మాత్రమే వస్తాయి. అందుకే సుఖం కోసమే ధర్మాన్ని ఆచరించాలి, పాపాన్ని పూర్తిగా వదిలేయాలి.
పాపస్య హి ఫలం దుఃఖం తద్భోక్తవ్యమిహాత్మనా । తస్మాదాత్మాపఘాతార్థం మూఢః పాపం కరిష్యతి ।। ౭.౧౫.
పాపానికి ఫలితం బాధే, అది మనమే అనుభవించాలి. అందుకే తనకే నష్టం కలిగించే పాపాన్ని మూర్ఖుడే చేస్తాడు.
కస్య చిన్న హి దుర్బుద్ధేశ్ఛన్దతో జాయతే మతిః । దేవం చేష్టయతే సర్వం హతో దైవేన హన్యతే । యాదృశం కురుతే కర్మ తాదృశం ఫలమశ్నుతే ।। ౭.౧౫.
ఏవరికీ తమ ఇష్టానుసారం జ్ఞానం కలగదు. అన్నీ దేవుడే నడిపిస్తాడు; దురదృష్టవశాత్తు ఎవడు నాశనం అవుతాడో అతడిని దేవుడు నాశనం చేస్తాడు. మనం చేసే పనుల ప్రకారం ఫలితాలు అనుభవించాలి.
బుద్ధిరూపం ఫలం పుత్రాఞ్ఛౌర్యం ధీరత్వమేవ చ । ప్రాప్నువన్తి నరా లోకే నిర్జితం పుణ్యకర్మభిః ।। ౭.౧౫.
ఈ లోకంలో మనుషులు మంచి పనుల వల్లే జ్ఞానం, పిల్లలు, ధనం, ధైర్యం లాంటి ఫలితాలు పొందుతారు.
ఏవం నిరయగామీ త్వం యస్య తే మతిరీదృశీ । న త్వాం సమభిభాషిష్యే ఽసద్వృత్తేష్వేవ నిర్ణయః ।। ౭.౧౫.
నీకు ఇలాంటి మనస్సు ఉండటం వల్ల నరకానికి bound అయ్యావు. చెడు స్వభావం ఉన్నవారికి శిక్ష తప్పదని తెలిసి, ఇక నీతో మాట్లాడను.
ఏవముక్తాస్తతస్తేన తస్యామాత్యాః సమాహతాః । మారీచప్రముఖాః సర్వే విముఖా విప్రదుద్రువుః ।। ౭.౧౫.
అతను ఇలా చెప్పగానే, మారీచుడు మొదలైన అతని మంత్రులు భయంతో ముఖం తిప్పి, ఎవరికి వారు దిక్కులు చూసి పారిపోయారు.
తతస్తేన దశగ్రీవో యక్షేన్ద్రేణ మహాత్మనా । గదయాభిహతో మూర్ధ్ని న చ స్థానాత్ప్రకమ్పితః ।। ౭.౧౫.
ఆ సమయంలో యక్షరాజు అయిన మహాత్ముడు తన గొప్ప గదతో దశముఖుడైన రావణుడి తలపై బలంగా కొట్టాడు. అయినా రావణుడు తన స్థానం నుండి కదలలేదు.
తతస్తౌ రామ నిఘ్నన్తౌ తదాన్యోన్యం మహామృధే । న విహ్వలౌ న చ శ్రాన్తౌ బభూవతురమర్షణౌ ।। ౭.౧౫.
అప్పుడు, రామా, ఆ ఇద్దరూ గొప్ప యుద్ధంలో ఒకరినొకరు కొడుతూ, ఇద్దరూ కోపంతో ఉన్నా, అలసిపోలేదు, వెనక్కి తగ్గలేదు.
ఆగ్నేయమస్త్రం తస్మై స ముమోచ ధనదస్తదా । రాక్షసేన్ద్రో వారుణేన తదస్త్రం ప్రత్యవారయత్ ।। ౭.౧౫.
ఆ సమయంలో ధనదుడు అగ్నాస్త్రాన్ని ప్రయోగించగా, రాక్షసరాజు ఆ ఆయుధాన్ని జలాస్త్రంతో ఎదుర్కొన్నాడు.
తతో మాయాం ప్రవిష్టో ఽసౌ రాక్షసీం రాక్షసేశ్వరః । రూపాణాం శతసాహస్రం వినాశాయ చకార చ ।। ౭.౧౫.
తర్వాత రాక్షసేశ్వరుడు మాయలోకి ప్రవేశించి, లక్షలాది రాక్షస రూపాలను సృష్టించి వినాశనం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
వ్యాఘ్రో వరాహో జీమూతః పర్వతః సాగరో ద్రుమః । యక్షో దైత్యస్వరూపీ చ సో ఽదృశ్యత దశాననః ।। ౭.౧౫.
ఆ దశముఖుడు ఎప్పుడు పులి, ఎప్పుడు పంది, ఎప్పుడు మేఘం, ఎప్పుడు కొండ, ఎప్పుడు సముద్రం, ఎప్పుడు చెట్టు, ఎప్పుడు యక్షుడు, ఎప్పుడు దైత్యుడు ఇలా అనేక రూపాల్లో కనిపించాడు.
బహూని చ కరోతి స్మ దృశ్యన్తే న త్వసౌ తతః । ప్రతిగృహ్య తతో రామ మహదస్త్రం దశాననః ।। ౭.౧౫.
అతడు ఎన్నో మాయలు చేశాడు, కానీ అవి కనబడలేదు. ఆ తరువాత రాముని నుండి గొప్ప ఆయుధాన్ని స్వీకరించిన దశముఖుడు.
జఘాన మూర్ధ్ని ధనదం వ్యావిద్ధ్య మహతీం గదామ్ । ఏవం స తేనాభిహతో విహ్వలః శోణితోక్షితః ।। ౭.౧౫.
అతడు గొప్ప గదను ఊపి, ధనదుని తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో ధనదుడు తలకెక్కి, రక్తంలో తడిసి, మూర్చిపోయాడు.
కృత్తమూల ఇవాశోకో నిపపాత ధనాధిపః ।। ౭.౧౫.
వేర్లు కోసిన అశోకవృక్షంలా ధనదుడు నేలపై పడిపోయాడు.
తతః పద్మాదిభిస్తత్ర నిధిభిః స తదా వృతః । ధనదోచ్ఛ్వాసితస్తైస్తు వనమానీయ నన్దనమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ సమయంలో పద్మాది నిధులతో చుట్టుముట్టబడి, అవి ధనదునికి ఊపిరి పోసి, అతడిని నందనవనానికి తీసుకెళ్లారు.
నిర్జిత్య రాక్షసేన్ద్రస్తం ధనదం హృష్టమానసః । పుష్పకం తస్య జగ్రాహ విమానం జయలక్షణమ్ ।। ౭.౧౫.
ధనదుని జయించి, రాక్షసేంద్రుడు హర్షంతో, విజయచిహ్నంగా ఉన్న పుష్పక విమానాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
కాఞ్చనస్తమ్భసంవీతం వైడూర్యమణితోరణమ్ । ముక్తాజాలప్రతిచ్ఛన్నం సర్వకామఫలద్రుమమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ విమానం బంగారు స్తంభాలతో, వైడూర్యమణులతో చేసిన తలుపులతో, ముత్యాల దారాలతో అలంకరించబడి, అన్ని కోరికలు తీరే వృక్షాలతో నిండివుంది.
మనోజవం కామగమం కామరూపం విహఙ్గమమ్ । మణికాఞ్చనసోపానం తప్తకాఞ్చనవేదికమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ విమానం మనసుకు వేగంగా, మనసు కోరిన చోటికి వెళ్లేలా, ఏ రూపంలోనైనా మారగలిగేలా, ఆకాశంలో ఎగిరేలా, రత్నాలు, బంగారు మెట్లతో, వేడి బంగారు పీఠికలతో అలంకరించబడి ఉంది.
దేవోపవాహ్యమక్షయ్యం సదాదృష్టిమనఃసుఖమ్ । బహ్వాశ్చర్యం భక్తిచిత్రం బ్రహ్మణా పరినిర్మితమ్ ।। ౭.౧౫.
దేవతలకు తగినదిగా, ఎప్పటికీ తరుగని, మనసుకు ఎల్లప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇచ్చేలా, అనేక ఆశ్చర్యాలతో, భక్తితో అలంకరించబడినదిగా, బ్రహ్మ తన చేతులతో అద్భుతంగా తయారుచేసినదిగా అది ఉంది.
నిర్మితం సర్వకామైస్తు మనోహరమనుత్తమమ్ । న తు శీతం న చోష్ణం చ సర్వర్తుసుఖదం శుభమ్ ।। ౭.౧౫.
అందులో అన్ని రకాల సుఖాలు నిండిపోయి, మనసును ఆకట్టుకునేలా, మరెవరూ సరితూగలేనిదిగా తయారైంది. అది చల్లగా కూడా ఉండదు, వేడిగా కూడా ఉండదు; ఏ కాలంలోనైనా సుఖంగా, శుభంగా ఉంటుంది.
స తం రాజా సమారుహ్య కామగం వీర్యనిర్జితమ్ । జితం త్రిభువనం మేనే దర్పోత్సేకాత్సుదుర్మతిః ।। ౭.౧౫.
అప్పుడు ఆ రాజు, తన శౌర్యంతో సంపాదించిన, తన ఇష్టానుసారం పోయే ఆ రథంపై ఎక్కి, గర్వంతో, అహంకారంతో మూడు లోకాలను తానే జయించానని భావించాడు.
జిత్వా వైశ్రవణం దేవం కైలాసాత్సమవాతరత్ ।। ౭.౧౫.
వైశ్రవణుడైన దేవునిని జయించి, కైలాస పర్వతం నుండి దిగివచ్చాడు.
స్వతేజసా విపులమవాప్య తం జయం ప్రతాపవాన్విమలకిరీటహారవాన్ । రరాజ వై పరమవిమానమాస్థితో నిశాచరః సదసి గతో యథానలః ।। ౭.౧౫.
తన తేజంతో గొప్ప విజయాన్ని సాధించి, పవిత్రమైన కిరీటమూ హారమూ ధరించి, పరాక్రమంతో, ఆ రాక్షసుడు ఆ పరమ రథంలో కూర్చుని, సభలోకి వచ్చిన అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
స జిత్వా ధనదం రామ భ్రాతరం రాక్షసాధిపః । మహాసేనప్రసూతిం తద్యయౌ శరవణం మహత్ ।। ౭.౧౬.
ధనదుడిని జయించిన తరువాత, రాక్షసాధిపతి రాముడు, మహాసేనాని జన్మస్థలమైన ఆ గొప్ప శరవణానికి వెళ్లాడు.
అథాపశ్యదృశగ్రీవో రౌక్మం శరవణం మహత్ । గభస్తిజాలసంవీతం ద్వితీయమివ భాస్కరమ్ ।। ౭.౧౬.
అప్పుడతడు, విశాలమైన మెడ కలవాడు, బంగారు కాంతులతో వెలిగిపోతున్న, కాంతివంతమైన ఆ శరవణాన్ని, రెండవ సూర్యుడిలా తేజంగా ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
స పర్వతం సమారుహ్య కఞ్చిద్రమ్యవనాన్తరమ్ । అపశ్యత్ పుష్పకం తత్ర రామవిష్టమ్భితం తదా ।। ౭.౧౬.
ఒక పర్వతాన్ని ఎక్కి, అందమైన ఒక అడవిలోకి ప్రవేశించాడు; అక్కడ ఆ సమయంలో రాముని చేత నిరోధించబడిన పుష్పకాన్ని చూశాడు.