హతానాం గచ్ఛతాం స్వర్గం యుధ్యతాం పృథివీతలే । ప్రేక్షతామృషిసఙ్ఘానాం న బభూవాన్తరం దివి ।। ౭.౧౪.
హతులై స్వర్గానికి వెళ్ళేవారు, భూమిపై యుద్ధం చేస్తున్నవారు — ఈ దృశ్యాన్ని ఋషుల సమూహాలు చూస్తుండగా, ఆకాశం, భూమి మధ్య ఎలాంటి తేడా కనిపించలేదు.
భగ్నాంస్తు తాన్సమాలక్ష్య యక్షేన్ద్రాంస్తు మహాబలాన్ । ధనాధ్యక్షో మహాబాహుః ప్రేషయామాస యక్షకాన్ ।। ౭.౧౪.
ఆ మహాబలశాలి యక్షాధిపతులు చితికిపోయిన దృశ్యం చూసి, ధనాధిపతి గొప్ప బాహువుతో మరిన్ని యక్షులను పంపించాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే రామ విస్తీర్ణబలవాహనః । ప్రేషితో న్యపతద్యక్షో నామ్నా సంయోధకణ్టకః ।। ౭.౧౪.
అప్పట్లోనే, రామా, విస్తృతమైన, బలమైన సైన్యానికి అధిపతిగా ఉన్న సంయోధకంటక అనే యక్షుడు పంపించబడి, యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించాడు.
తేన చక్రేణ మారీచో విష్ణునేవ రణే హతః । పతితో భూతలే శైలాత్క్షీణపుణ్య ఇవ గ్రహః ।। ౭.౧౪.
ఆయన చక్రంతో, మారీచుడు యుద్ధంలో హతుడయ్యాడు. పుణ్యం తీరిన గ్రహం పర్వతం నుంచి భూమిపై పడిపోవడం లాగానే, అతను నేలపై పడిపోయాడు.
ససఞ్జ్ఞస్తు ముహూర్తేన స విశ్రమ్య నిశాచరః । తం యక్షం యోధయామాస స చ భగ్నః ప్రదుద్రువే ।। ౭.౧౪.
ఒక క్షణం తర్వాత మళ్లీ స్పృహకు వచ్చి, విశ్రాంతి తీసుకున్న ఆ నిశాచరుడు, ఆ యక్షునితో యుద్ధం చేశాడు. ఆ యక్షుడు చితికిపోయి పారిపోయాడు.
తతః కాఞ్చనచిత్రాఙ్గం వైడూర్యరజసోక్షితమ్ । మర్యాదాం ప్రతిహారాణాం తోరణాన్తరమావిశత్ ।। ౭.౧౪.
తర్వాత, బంగారు అలంకరణలతో, వైడూర్యపు పొడితో మెరిసే, రక్షకుల సరిహద్దుగా ఉన్న ద్వారాన్ని అతడు లోపలికి ప్రవేశించాడు.
తం తు రాజన్దశగ్రీవం ప్రవిశన్తం నిశాచరమ్ । సూర్యభానురితి ఖ్యాతో ద్వారపాలో న్యవారయత్ ।। ౭.౧౪.
ఆ సమయంలో, రాక్షసుడు దశగ్రీవుడు లోపలికి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, సూర్యభాను అని పేరుగాంచిన ద్వారపాలకుడు అతన్ని అడ్డగించాడు.
స వార్యమాణో యక్షేణ ప్రవివేశ నిశాచరః । యదా తు వారితో రామ న వ్యతిష్ఠత్స రాక్షసః ।। ౭.౧౪.
యక్షుడు అడ్డుకున్నా, ఆ నిశాచరుడు లోపలికి వెళ్లిపోయాడు. కానీ, రామా, అడ్డుకున్నప్పుడు ఆ రాక్షసుడు ఆగలేదు.
తతస్తోరణముత్పాట్య తేన యక్షేణ తాడితః । రుధిరం ప్రస్రవన్భాతి శైలో ధాతుస్రవైరివ ।। ౭.౧౪.
తర్వాత, ఆ యక్షుడు తలుపును పెకిలించి కొట్టగా, అతని నుండి రక్తం ప్రవహిస్తూ, పర్వతం లోపల నుండి లోహాలు కారుతున్నట్టు మెరిసింది.
స శైలశిఖరాభేణ తోరణేన సమాహతః । జగామ న క్షతిం వీరో వరదానాత్స్వయమ్భువః ।। ౭.౧౪.
పర్వత శిఖరాన్ని పోలిన ఆ ద్వారంతో కొట్టబడినా, స్వయంభువు ఇచ్చిన వరం వల్ల ఆ వీరుడు ఎటువంటి గాయం పొందలేదు.
తేనైవ తోరణేనాథ యక్షస్తేనాభితాడితః । నాదృశ్యత తదా యక్షో భస్మీకృతతనుస్తదా ।। ౭.౧౪.
అదే ద్వారంతో ఆ యక్షుడిని గట్టిగా కొట్టగా, వెంటనే ఆ యక్షుడు కనబడకుండిపోయాడు, అతని శరీరం బూడిదైపోయింది.
తతః ప్రదుద్రువుః సర్వే దృష్ట్వా రక్షఃపరాక్రమమ్ । తతో నదీర్గుహాశ్చైవ వివిశుర్భయపీడితాః । త్యక్తప్రహరణాః శ్రాన్తా వివర్ణవదనాస్తదా ।। ౭.౧౪.
ఆ రాక్షసుని పరాక్రమాన్ని చూసి అందరూ భయంతో పారిపోయారు. భయంతో నదులు, గుహల్లోకి దూరిపోయి, ఆయుధాలు వదిలేసి, అలసిపోయి, ముఖాలు రంగు కోల్పోయారు.
తతస్తాఁల్లక్ష్య విత్రస్తాన్యక్షేన్ద్రాంశ్చ సహస్రశః । ధనాధ్యక్షో మహాయక్షం మాణిచారమథాబ్రవీత్ ।। ౭.౧౫.
అంతటా వేలాది భయపడిన యక్షాధిపతులను చూసి, ధనాధిపతి గొప్ప యక్షుడు మాణిచారునితో ఇలా అన్నాడు.
రావణం జహి యక్షేన్ద్ర దుర్వృత్తం పాపచేతసమ్ । శరణం భవ వీరాణాం యక్షాణాం యుద్ధశాలినామ్ ।। ౭.౧౫.
యక్షాధిపతీ! దుర్మార్గుడైన, చెడు మనస్సు కలిగిన రావణుడిని సంహరించు. యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగిన వీర యక్షులకు ఆశ్రయంగా నిలువు.
ఏవముక్తో మహాబాహుర్మాణిభద్రః సుదుర్జయః । వృతో యక్షసహస్రైస్తు చతుర్భిః సమయోధయత్ ।। ౭.౧౫.
అలా పలికిన తరువాత, అపరాజితుడైన మహాబాహువు మాణిభద్రుడు, వేలాది యక్షులతో పాటు, నలుగురితో కలిసి యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
తే గదాముసలప్రాసైః శక్తితోమరముద్గరైః । అభిఘ్నన్తస్తదా యక్షా రాక్షసాన్సముపాద్రవన్ ।। ౭.౧౫.
ఆ సమయంలో, యక్షులు గదలు, ముసల్లు, కత్తులు, శక్తులు, ఉక్కు దండాలతో రాక్షసులపై దాడి చేశారు.
కుర్వన్తస్తుములం యుద్ధం చరన్తః శ్యేనవల్లఘు । బాఢం ప్రయచ్ఛన్నేచ్ఛామి దీయతామితి భాషిణః ।। ౭.౧౫.
పక్షులా వేగంగా తిరుగుతూ, ఘోరమైన యుద్ధం చేస్తూ, "నేను వెనక్కి తగ్గను, ఇక్కడే నిలబడతాను!" అని గట్టిగా అరుస్తూ వారు ఎదురెదురుగా పోరాడారు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వా ఋషయో బ్రహ్మవాదినః । దృష్ట్వా తత్తుములం యుద్ధం పరం విస్మయమాగమన్ ।। ౭.౧౫.
ఆ ఘోరమైన యుద్ధాన్ని చూసి దేవతలు, గంధర్వులు, బ్రహ్మజ్ఞానంలో నిష్ణాతులైన ఋషులు అందరూ ఎంతో ఆశ్చర్యపోయారు.
యక్షాణాం తు ప్రహస్తేన సహస్రం నిహతం రణే । మహోదరేణ చానిన్ద్యం సహస్రమపరం హతమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ యుద్ధంలో ప్రహస్తుడు వెయ్యి యక్షులను చంపాడు. మహోదరుడు మరొక వెయ్యి నిర్దోషులైన యక్షులను సంహరించాడు.
క్రుద్ధేన చ తదా రాజన్మారీచేన యుయుత్సునా । నిమేషాన్తరమాత్రేణ ద్వే సహస్రే నిపాతితే ।। ౭.౧౫.
రాజా! ఆ సమయంలో కోపంతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న మారీచుడు కళ్లిమెదిపేలోపే రెండు వేల మందిని పడగొట్టాడు.
క్వ చ యక్షార్జవం యుద్ధం క్వ చ మాయాబలాశ్రయమ్ । రక్షసాం పురుషవ్యాఘ్ర తేన తే ఽభ్యధికా యుధి ।। ౭.౧౫.
యక్షుల నేరుగా పోరాడే ధైర్యం ఒకటి, రాక్షసుల మాయాశక్తులపై ఆధారపడటం మరోటి. అందుకే యుద్ధంలో వారు ఎక్కువగా పైచేయి సాధించారు, ఓ పురుషవీర్యుడా!
ధూమ్రాక్షేణ సమాగమ్య మాణిభద్రో మహారణే । ముసలేనోరసి క్రోధాత్తడితో న చ కమ్పితః ।। ౭.౧౫.
మహాయుద్ధంలో మణిభద్రుడు ధూమ్రాక్షుడిని ఎదుర్కొన్నాడు. కోపంతో ధూమ్రాక్షుడు గదతో ఛాతీలో బలంగా కొట్టినా మణిభద్రుడు కదలలేదు.
తతో గదాం సమావిధ్య మాణిభద్రేణ రాక్షసః । ధూమ్రాక్షస్తాడితో మూర్ధ్ని విహ్వలః స పపాత హ ।। ౭.౧౫.
అప్పుడే మణిభద్రుడు తన గదను ఊపి ధూమ్రాక్షుడి తలకు బలంగా కొట్టాడు. ఆ రాక్షసుడు తల తిరిగి నేలపై పడిపోయాడు.
ధూమ్రాక్షం తాడితం దృష్ట్వా పతితం శోణితోక్షితమ్ । అభ్యధావత సఙ్గ్రామే మాణిభద్రం దశాననః ।। ౭.౧౫.
ధూమ్రాక్షుడు రక్తంలో మునిగి నేలపై పడిపోవడాన్ని చూసి, పది తలలవాడు యుద్ధంలో మణిభద్రుడిపై దూసుకొచ్చాడు.
తం క్రుద్ధమభిధావన్తం మాణిభద్రో దశాననమ్ । శక్తిభిస్తాడయామాస తిసృభిర్యక్షపుఙ్గవః ।। ౭.౧౫.
ఆ కోపంతో ఎదురుగా వస్తున్న దశాననుని యక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన మణిభద్రుడు మూడు శక్తులతో గట్టిగా కొట్టాడు.
తాడితో మాణిభద్రస్య ముకుటే ప్రాహరద్రణే । తస్య తేన ప్రహారేమ ముకుటం పార్శ్వమాగతమ్ ।। ౭.౧౫.
ఆ యుద్ధంలో దెబ్బ తిన్న దశానుడు మణిభద్రుడి మకుటాన్ని గట్టిగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో మకుటం పక్కకు జారిపోయింది.
తతః సంయుధ్యమానేన విష్టబ్ధో న వ్యకమ్పత । తదాప్రభృతి యక్షో ఽసౌ పార్శ్వమౌలిరితి స్మృతః । సన్నాదః సుమహాన్రాజంస్తస్మిన్శైలే ఽభ్యవర్తత ।। ౭.౧౫.
యుద్ధంలో దెబ్బ తిన్నా, ఆ యక్షుడు కదలకుండా నిలబడ్డాడు. అప్పటి నుంచి అతడిని 'పక్కకు జారిన మకుటం ఉన్నవాడు' అని పిలుస్తారు. ఆ పర్వతంపై పెద్ద శబ్దం మోగింది, ఓ రాజా!
తతో దూరాత్ప్రదదృశే ధనాధ్యక్షో గదాధరః । శుక్రప్రౌష్ఠపదాభ్యాం చ పద్మశఙ్ఖసమావృతః ।। ౭.౧౫.
ఆ తరువాత దూరంగా ధనాధిపతిని, గదను పట్టుకున్నవాడిని, పద్మం, శంఖం ధరించినవాడిని, శుక్రుడు, ప్రౌష్టపదుడు తోడుగా ఉన్నవాడిని చూశారు.
స దృష్ట్వా భ్రాతరం సఙ్ఖ్యే శాపాద్విభ్రష్టగౌరవమ్ । ఉవాచ వచనం ధీమాన్యుక్తం పైతామహే కులే ।। ౭.౧౫.
యుద్ధంలో శాపం వల్ల తన సోదరుడు గౌరవం కోల్పోయినదాన్ని చూసి, ఆ ధనాధిపతి తన వంశానికి తగినట్లు జ్ఞానంతో కూడిన మాటలు చెప్పాడు.
యన్మయా వార్యమాణస్త్వం నావగచ్ఛసి దుర్మతే । పశ్చాదస్య ఫలం ప్రాప్య జ్ఞాస్యసే నిరయం గతః ।। ౭.౧౫.
నేను నిన్ను ఆపాలని ప్రయత్నించాను, కానీ నీవు వినలేదు, మూర్ఖుడా! ఈ ఫలితాన్ని అనుభవించిన తరువాత, నాశనానికి వెళ్లినప్పుడు నీవు తెలుసుకుంటావు.