తథావృత్తం తు విజ్ఞాయ దశగ్రీవం ధనేశ్వరః । కులానురూపం ధర్మజ్ఞో వృత్తం సంస్మృత్య చాత్మనః ।। ౭.౧౩.
అలాంటి పనులు జరిగినట్టు తెలుసుకున్న ధనేశ్వరుడు, తన వంశానికి తగిన ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకుని, దశగ్రీవుని గురించి ఆలోచించాడు.
సౌభ్రాత్రదర్శనార్థం తు దూతం వైశ్రవణస్తదా । లఙ్కాం సమ్ప్రేషయామాస దశగ్రీవస్య వై హితమ్ ।। ౭.౧౩.
అప్పుడు సోదర ప్రేమను చూపించేందుకు, వైశ్రవణుడు దశగ్రీవుని మేలుకోసం లంకకు ఒక దూతను పంపించాడు.
స గత్వా నగరీం లఙ్కామాససాద విభీషణమ్ । మానితస్తేన ధర్మేణ పృష్టశ్చాగమనం ప్రతి ।। ౭.౧౩.
ఆ దూత లంక నగరానికి వెళ్లి విభీషణుని కలుసాడు. విభీషణుడు ధర్మబద్ధంగా అతడిని సత్కరించి, వచ్చిన కారణాన్ని అడిగాడు.
పృష్ట్వా చ కుశలం రాజ్ఞో జ్ఞాతీనాం చ బిభీషణః । సభాయాం దర్శయామాస తమాసీనం దశాననమ్ ।। ౭.౧౩.
రాజు మరియు అతని బంధువుల క్షేమాన్ని అడిగి తెలుసుకున్న విభీషణుడు, ఆ దూతను సభలో కూర్చున్న దశాననుని వద్దకు తీసుకెళ్లాడు.
స దృష్ట్వా తత్ర రాజానం దీప్యమానం స్వతేజసా । జయేతి వాచా సమ్పూజ్య తూష్ణీం సమభివర్తత ।। ౭.౧౩.
అక్కడ రాజును తన తేజంతో ప్రకాశిస్తూ చూచి, 'జయము!' అని పలకరించి, మౌనంగా నిలుచున్నాడు.
తం తత్రోత్తమపర్యఙ్కే వరాస్తరణశోభితే । ఉపవిష్టం దశగ్రీవం దూతో వాక్యమథాబ్రవీత్ ।। ౭.౧౩.
ఆ అద్భుతమైన పర్యంకంపై, అద్భుతమైన పరుపులతో కూర్చున్న దశగ్రీవుని ఎదుట దూత ఇలా మాటలాడాడు.
రాజన్వదామి తే సర్వం భ్రాతా తవ యదబ్రవీత్ । ఉభయోః సదృశం వీర వృత్తస్య చ కులస్య చ ।। ౭.౧౩.
రాజా! నీ సోదరుడు చెప్పినదంతా నేను చెబుతాను. నీ వంశానికి, నీ స్వభావానికి తగిన మాటలే ఇవి, ఓ వీరా!
సాధు పర్యాప్తమేతావత్కృతశ్చారిత్రసఙ్గ్రహః । సాధు ధర్మే వ్యవస్థానం క్రియతాం యది శక్యతే ।। ౭.౧౩.
బాగుంది, ఇంతటి మంచి గుణాలన్నీ సంపాదించావు. బాగుంది—ఇక సాధ్యమైతే ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండు.
దృష్టం మే నన్దనం భగ్నమృషయో నిహతాః శ్రుతాః । దేవతానాం సముద్యోగస్త్వత్తో రాజన్మమ శ్రుతః ।। ౭.౧౩.
నందనవనం నాశనం అయినదాన్ని నేను చూశాను, ఋషులు హతమయ్యారని విన్నాను. రాజా! నీపై దేవతలు సిద్ధమవుతున్నారని నాకు తెలిసింది.
నిరాకృతశ్చ బహుశస్త్వయా ఽహం రాక్షసాధిప । అపరాద్ధా హి బాల్యాచ్చ రమణీయాః స్వబాన్ధవాః ।। ౭.౧౩.
రాక్షసాధిపతి! నన్ను నీవు ఎన్నోసార్లు నిరాకరించావు. చిన్నప్పుడు నీవు నీకిష్టమైన బంధువులను కూడా బాధించావు.
అహం తు హిమవత్పృష్ఠం గతో ధర్మముపాసితుమ్ । రౌద్రం వ్రత్తం సమాస్థాయ నియతో నియతేన్ద్రియః ।। ౭.౧౩.
కానీ నేను హిమవంత్ శిఖరానికి వెళ్లి, ధర్మాన్ని ఆచరించేందుకు కఠిన వ్రతం తీసుకుని, ఇంద్రియాలను నియంత్రిస్తూ ఉండిపోయాను.
తత్ర దేవో మయా దృష్టః సహ దేవ్యా మయా ప్రభుః । సవ్యం చక్షుర్మయా దైవాత్తత్ర దేవ్యాం నిపాతితమ్ ।। ౭.౧౩.
అక్కడ నేను దేవుడిని ఆయన భార్యతో కలిసి చూశాను. ఆ సమయంలో దైవకృప వల్ల నా ఎడమ కన్ను ఆ దేవికి మీద పడింది.
కా న్వియం స్యాదితి శుభా న ఖల్వన్యేన హేతునా । రూపం హ్యనుపమం కృత్వా రుద్రాణీ తత్ర తిష్ఠతి ।। ౭.౧౩.
ఈ అందమైనవారు ఎవరో అని ఆశ్చర్యపడ్డాను. వేరే కారణం లేకుండా, అపూర్వమైన రూపాన్ని ధరించి రుద్రాణి అక్కడ నిలిచింది.
దేవ్యా దివ్యప్రభావేణ దగ్ధం సవ్యం మమేక్షణమ్ । రేణుధ్వస్తమివ జ్యోతిః పిఙ్గులత్వముపాగతమ్ ।। ౭.౧౩.
ఆ దేవి యొక్క దివ్య కాంతి వల్ల నా ఎడమ కన్ను కాలిపోయింది. అది ధూళితో కప్పబడిన దీపంలా పింగళంగా మారింది.
తతో ఽహమన్యద్విస్తీర్ణం గత్వా తస్య గిరేస్తటమ్ । తూష్ణీం వర్షశతాన్యష్టౌ సమాధారం మహావ్రతమ్ ।। ౭.౧౩.
ఆ తర్వాత నేను ఆ పర్వతం మరో విస్తారమైన వైపుకు వెళ్లి, నిశ్శబ్దంగా ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలు గొప్ప వ్రతాన్ని ఆచరించాను.
సమాప్తే నియమే తస్మింస్తత్ర దేవో మహేశ్వరః । ప్రీతః ప్రీతేన మనసా ప్రాహ వాక్యమిదం ప్రభుః ।। ౭.౧౩.
ఆ నియమాన్ని పూర్తిచేసిన తర్వాత, అక్కడ మహేశ్వరుడు సంతోషంతో, హర్షితమైన మనసుతో నాతో ఇలా అన్నాడు.
పైఙ్గల్యం యదవాప్తం హి దేవ్యా రూపనిరీక్షణాత్ । ప్రీతో ఽస్మి తవ ధర్మజ్ఞ తపసా నేన సువ్రత ।। ౭.౧౩.
నీవు దేవి రూపాన్ని చూచి పింగళమైన చూపును పొందినందుకు, నీ తపస్సుతో నేను సంతోషించాను, ఓ ధర్మజ్ఞుడా!
మయా చైతద్వ్రతం చీర్ణం త్వయా చైవ ధనాధిప । తృతీయః పురుషో నాస్తి యశ్చరేవ్రతమీదృశమ్ ।। ౭.౧౩.
ఈ వ్రతాన్ని నేను, నీవు ఇద్దరం మాత్రమే ఆచరించాము, ఓ ధనాధిపతీ! ఇలాంటి వ్రతాన్ని చేయగలిగిన మూడవ వ్యక్తి లేడు.
వ్రతం సునిశ్చయం హ్యేతన్మయా హ్యుత్పాదితం పురా । తత్సఖిత్వం మయా సౌమ్య రోచయస్వ ధనేశ్వర ।। ౭.౧౩.
ఈ దృఢమైన వ్రతాన్ని నేను చాలా కాలం క్రితమే స్థాపించాను. అందువల్ల, ఓ ధనేశ్వరా! నా స్నేహాన్ని ఆమోదించు.
తపసా నిర్జితశ్చైవ సఖా భవ మమానఘ । దేవ్యా దగ్ధం ప్రభావేణ యచ్చ సవ్యం తవేక్షణమ్ ।। ౭.౧౩.
నీ తపస్సు వల్ల నేను జయించబడ్డాను. నీవు నా స్నేహితుడవు, ఓ నిర్దోషుడా! దేవి కాంతి వల్ల కాలిన నీ ఎడమ కన్నుకి —
ఏకాక్షిపిఙ్గలేత్యేవ నామ స్థాస్యతి శాశ్వతమ్ । ఏవం తేన సఖిత్వం చ ప్రాప్యానుజ్ఞాం చ శఙ్కరాత్ ।। ౭.౧౩.
'ఒకే ఒక ఎడమ కన్ను పింగళంగా ఉన్నవాడు' అనే పేరు శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుంది. ఇలా శంకరుని నుండి స్నేహం, అనుమతి పొందిన తర్వాత —
ఆగత్య చ శ్రుతో ఽయం మే తవ పాపవినిశ్చయః ।। ౭.౧౩.
తిరిగి వచ్చి, నీ పాప సంకల్పాన్ని నేను తెలుసుకున్నాను.
తదధర్మిష్ఠసంయోగాన్నివర్త కులదూషణాత్ । చిన్త్యతే హి వధోపాయః సర్షిసఙ్ఘైః సురైస్తవ ।। ౭.౧౩.
కాబట్టి, ఈ అధర్మమైన సంబంధాన్ని, వంశాన్ని కలుషితం చేసే పనిని వదిలిపెట్టు. ఎందుకంటే, ఋషులతో కూడిన దేవతలు నీ నాశనానికి మార్గాలు ఆలోచిస్తున్నారు.
ఏవముక్తో దశగ్రీవః క్రుద్ధసంరక్తలోచనః । హస్తౌ దన్తాంశ్చ సమ్పీడ్య వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౧౩.
ఇలా చెప్పబడిన దశగ్రీవుడు కోపంతో కళ్లలో రక్తం మరిగిపోతూ, చేతులను, పళ్లను బిగించి ఇలా అన్నాడు:
విజ్ఞాతం తే మయా దూత వాక్యం యస్య ప్రభాషసే । నైతత్త్వమసి నైవాసౌ భ్రాత్రా యేనాసి చోదితః ।। ౭.౧౩.
నీ మాటలు ఎవరి సందేశమో నాకు తెలుసు, ఓ దూతా! నువ్వు నిజంగా ఆ వ్యక్తివి కాదు, నా అన్నయ్య పంపినవాడివి కూడా కాదు.
హితం నైష మమైతద్ధి బ్రవీతి ధనరక్షకః । మహేశ్వరసఖిత్వం తు మూఢ శ్రావయతే కిల ।। ౭.౧౩.
ఇది నా మేలు కోసం ధనరక్షకుడు చెప్పిన సలహా కాదు. మూర్ఖుడా! అతడు మహేశ్వరునితో స్నేహం ఉందని గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నాడు.
న చేదం క్షమణీయం మే యదేతద్భాషితం త్వయా । యదేతావన్మయా కాలం దూత తస్య తు మర్షితమ్ ।। ౭.౧౩.
నీవు చెప్పిన మాటలను నేను భరించటం నాకు తగదు. అయినా, ఓ దూతా! ఇంత కాలం నీ మాటలను నేను సహించాను.
న హన్తవ్యో గురుర్జ్యేష్ఠో మయా ఽయమితి మన్యతే । తస్య త్విదానీం శ్రుత్వా మే వాక్యమేషా కృతా మతిః ।। ౭.౧౩.
'ఇతడు నా పెద్దవాడు, గురువు, అందువల్ల నేను అతన్ని చంపకూడదు' అని అతడు అనుకుంటున్నాడు. కానీ ఇప్పుడు అతని మాటలు విని, నా మనసు నిర్ణయానికి వచ్చింది.
త్రీఁల్లోకానపి జేష్యామి బాహువీర్యముపాశ్రితః ।। ౭.౧౩.
నా భుజబలం మీద ఆధారపడి, మూడు లోకాలను కూడా నేను జయిస్తాను.
ఏతన్ముహూర్తమేవాహం తస్యైకస్య తు వై కృతే । చతురో లోకపాలాంస్తాన్నయిష్యామి యమక్షయమ్ ।। ౭.౧౩.
ఈ క్షణంలోనే, అతని కోసం మాత్రమే, నాలుగు లోకపాలులను యమలోకానికి పంపిస్తాను.