వైరోచనస్య దౌహిత్రీం వజ్రజ్వాలేతి నామతః । తాం భార్యాం కుమ్భకర్ణస్య రావణః సమకల్పయత్ ।। ౭.౧౨.
వైరోచనుని మనవరాలైన వజ్రజ్వాలీ అనే అమ్మాయిని రావణుడు కుంభకర్ణునికి భార్యగా ఎంచుకున్నాడు.
గన్ధర్వరాజస్య సుతాం శైలూషస్య మహాత్మనః । సరమాం నామ ధర్మజ్ఞాం లేభే భార్యాం విభీషణః ।। ౭.౧౨.
గంధర్వరాజు శైలూషుని మహాత్ముడైన కుమార్తె, ధర్మాన్ని తెలిసిన సరం అనే అమ్మాయిని విభీషణుడు భార్యగా చేసుకున్నాడు.
తీరే తు సరసో వై తు సఞ్జజ్ఞే మానసస్య హి । సరస్తదా మానసం తు వవృధే జలదాగమే ।। ౭.౧౨.
మానస సరస్సు తీరంలో, వర్షాకాలం వచ్చేసరికి ఆ సరస్సు మరింత విస్తరించి పెరిగింది.
మాత్రా తు తస్యాః కన్యాయాః స్నేహేనాక్రన్దితం వచః । సరో మా వర్ధయస్వేతి తతః సా సరమా ఽభవత్ ।। ౭.౧౨.
ఆ అమ్మాయి తల్లి ప్రేమతో, 'సరో, పెరగవద్దు' అని అరవడంతో, ఆమె పేరు సరం అయింది.
ఏవం తే కృతదారా వై రేమిరే తత్ర రాక్షసాః । స్వాం స్వాం భార్యాముపాగమ్య గన్ధర్వా ఇవ నన్దనే ।। ౭.౧౨.
ఇలా భార్యలను పొందిన రాక్షసులు, ఒక్కొక్కరు తమ భార్యలతో ఆనందంగా జీవించారు. వారు నందనవనంలో గంధర్వులు ఎలా ఉంటారో అలాగే ఉన్నారు.
తతో మన్దోదరీ పుత్రం మేఘనాదమజీజనత్ । స ఏష ఇన్ద్రజిన్నామ యుష్మాభిరభిధీయతే ।। ౭.౧౨.
తర్వాత మందోదరి కుమారుడిని కనింది. అతడే మేఘనాదుడు. మీరు ఇంద్రజిత్ అని పిలిచే వాడే ఇతడు.
జాతమాత్రేణ హి పురా తేన రావణసూనునా । రుదతా సుమహాన్ముక్తో నాదో జలధరోపమః ।। ౭.౧౨.
రావణుని కుమారుడు పుట్టిన వెంటనే, మేఘాల గర్జనలా పెద్ద అరుపు వేశాడు.
జడీకృతా చ సా లఙ్కా తస్య నాదేన రాఘవ । పితా తస్యాకరోన్నామ మేఘనాద ఇతి స్వయమ్ ।। ౭.౧౨.
రాఘవా, అతని అరుపుతో లంక నగరం మూర్చిపోయింది. అతని తండ్రే అతడికి మేఘనాదుడు అని పేరు పెట్టాడు.
సో ఽవర్ధత తదా రామ రావణాన్తఃపురే శుభే । రక్ష్యమాణో వరస్త్రీభిశ్ఛన్నః కాష్ఠైరివానలః ।। ౭.౧౨.
రామా, ఆ మేఘనాదుడు అప్పట్లో రావణుని అంతఃపురంలో, గొప్ప స్త్రీల సంరక్షణలో, మంటలు మంటిలో దాగినట్టు పెరిగాడు.
మాతాపిత్రోర్మహాహర్షం జనయన్రావణాత్మజః ।। ౭.౧౨.
రావణుని కుమారుడు తల్లిదండ్రులకు అపారమైన ఆనందాన్ని ఇచ్చాడు.
అథ లోకేశ్వరోత్సృష్టా తత్ర కాలేన కేనచిత్ । నిద్రా సమభవత్తీవ్రా కుమ్భకర్ణస్య రూపిణీ ।। ౭.౧౩.
కొంతకాలం తర్వాత, లోకేశ్వరుడు పంపిన తీవ్రమైన నిద్ర, రూపం ధరించి కుంభకర్ణుడిని పట్టుకుంది.
తతో భ్రాతరమాసీనం కుమ్భకర్ణో ఽబ్రవీద్వచః । నిద్రా మాం బాధతే రాజన్కారయస్వ మమాలయమ్ ।। ౭.౧౩.
అప్పుడు కుంభకర్ణుడు తన సోదరుడిని చూసి, 'రాజా! నిద్ర నన్ను బాధిస్తోంది. నాకు ఒక నివాసం ఏర్పాటుచేయి,' అన్నాడు.
వినియుక్తాస్తతో రాజ్ఞా శిల్పినో విశ్వకర్మవత్ । విస్తీర్ణం యోజనం శుభ్రం తతో ద్విగుణమాయతమ్ ।। ౭.౧౩.
అప్పుడా రాజు ఆజ్ఞతో, విశ్వకర్మ లాంటి నిపుణులైన శిల్పులను నియమించాడు. వారు ఒక యోజన వెడల్పుతో, రెండు యోజనాల పొడవుతో, ప్రకాశవంతమైన మందిరాన్ని నిర్మించారు.
దర్శనీయం నిరాబాధం కుమ్భకర్ణస్య చక్రిరే । స్ఫాటికైః కాఞ్చనైశ్చిత్రైః స్తమ్భైః సర్వత్ర శోభితమ్ ।। ౭.౧౩.
అది అందంగా, ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా కుంభకర్ణుడి కోసం నిర్మించారు. ఆ మందిరం అంతటా స్ఫటికం, బంగారు స్తంభాలతో అలంకరించబడి, అద్భుతంగా మెరిసింది.
వైడూర్యకృతసోపానం కిఙ్కిణీజాలకం తథా । దాన్తతోరణవిన్యస్తం వజ్రస్ఫటికవేదికమ్ ।। ౭.౧౩.
వైడూర్యంతో చేసిన మెట్లు, గంటల జాలితో కూడిన జాలకాలు, దంతాలతో అలంకరించిన తలుపులు, వజ్రం మరియు స్ఫటికంతో చేసిన వేదికలు అక్కడ ఉన్నాయి.
మనోహరం సర్వసుఖం కారయామాస రాక్షసః । సర్వత్ర సుఖదం నిత్యం మేరోః పుణ్యాం గుహామివ ।। ౭.౧౩.
అది ఎంతో ఆకర్షణీయంగా, అన్ని సౌఖ్యాలతో నిండినదిగా, ఎల్లప్పుడూ ఆనందాన్ని కలిగించేలా, మెరు పర్వతంలోని పవిత్ర గుహలా రాక్షసుడు నిర్మించించాడు.
తత్ర నిద్రాం సమావిష్టః కుమ్భకర్ణో మహాబలః । బహూన్యబ్దసహస్రాణి శయానో న ప్రబుద్ధ్యతే ।। ౭.౧౩.
అక్కడ మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు నిద్రలో మునిగి, ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు పడుకున్నా, లేచి రాలేదు.
నిద్రాభిభూతే తు తదా కుమ్భకర్ణే దశాననః । దేవర్షియక్షగన్ధర్వాన్సఞ్జఘ్నే హి నిరఙ్కుశః ।। ౭.౧౩.
ఆ సమయంలో కుంభకర్ణుడు నిద్రలో ఉండగా, దశాననుడు ఎలాంటి ఆపుకోకుండా దేవతలు, ఋషులు, యక్షులు, గంధర్వులను సంహరించాడు.
ఉద్యానాని చ చిత్రాణి నన్దనాదీని యాని చ । తాని గత్వా సుసఙక్రుద్ధో భినత్తి స్మ దశాననః ।। ౭.౧౩.
అతడు నందనాది అద్భుతమైన ఉద్యానవనాలకు వెళ్లి, తీవ్రమైన కోపంతో దశాననుడు వాటిని ధ్వంసం చేశాడు.
నదీం గజ ఇవ క్రీడన్వృక్షాన్వాయురివ క్షిపన్ । నగాన్వ్రజ్ర ఇవోత్సృష్టో విధ్వంసయతి రాక్షసః ।। ౭.౧౩.
నదిలో ఆడుతున్న ఏనుగు లాగా, వానపాము చెట్లను విసిరేలా, వజ్రాయుధం కొట్టినట్లు పర్వతాలను పగలగొట్టినట్లు ఆ రాక్షసుడు అన్నింటినీ నాశనం చేశాడు.
తథావృత్తం తు విజ్ఞాయ దశగ్రీవం ధనేశ్వరః । కులానురూపం ధర్మజ్ఞో వృత్తం సంస్మృత్య చాత్మనః ।। ౭.౧౩.
అలాంటి పనులు జరిగినట్టు తెలుసుకున్న ధనేశ్వరుడు, తన వంశానికి తగిన ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకుని, దశగ్రీవుని గురించి ఆలోచించాడు.
సౌభ్రాత్రదర్శనార్థం తు దూతం వైశ్రవణస్తదా । లఙ్కాం సమ్ప్రేషయామాస దశగ్రీవస్య వై హితమ్ ।। ౭.౧౩.
అప్పుడు సోదర ప్రేమను చూపించేందుకు, వైశ్రవణుడు దశగ్రీవుని మేలుకోసం లంకకు ఒక దూతను పంపించాడు.
స గత్వా నగరీం లఙ్కామాససాద విభీషణమ్ । మానితస్తేన ధర్మేణ పృష్టశ్చాగమనం ప్రతి ।। ౭.౧౩.
ఆ దూత లంక నగరానికి వెళ్లి విభీషణుని కలుసాడు. విభీషణుడు ధర్మబద్ధంగా అతడిని సత్కరించి, వచ్చిన కారణాన్ని అడిగాడు.
పృష్ట్వా చ కుశలం రాజ్ఞో జ్ఞాతీనాం చ బిభీషణః । సభాయాం దర్శయామాస తమాసీనం దశాననమ్ ।। ౭.౧౩.
రాజు మరియు అతని బంధువుల క్షేమాన్ని అడిగి తెలుసుకున్న విభీషణుడు, ఆ దూతను సభలో కూర్చున్న దశాననుని వద్దకు తీసుకెళ్లాడు.
స దృష్ట్వా తత్ర రాజానం దీప్యమానం స్వతేజసా । జయేతి వాచా సమ్పూజ్య తూష్ణీం సమభివర్తత ।। ౭.౧౩.
అక్కడ రాజును తన తేజంతో ప్రకాశిస్తూ చూచి, 'జయము!' అని పలకరించి, మౌనంగా నిలుచున్నాడు.
తం తత్రోత్తమపర్యఙ్కే వరాస్తరణశోభితే । ఉపవిష్టం దశగ్రీవం దూతో వాక్యమథాబ్రవీత్ ।। ౭.౧౩.
ఆ అద్భుతమైన పర్యంకంపై, అద్భుతమైన పరుపులతో కూర్చున్న దశగ్రీవుని ఎదుట దూత ఇలా మాటలాడాడు.
రాజన్వదామి తే సర్వం భ్రాతా తవ యదబ్రవీత్ । ఉభయోః సదృశం వీర వృత్తస్య చ కులస్య చ ।। ౭.౧౩.
రాజా! నీ సోదరుడు చెప్పినదంతా నేను చెబుతాను. నీ వంశానికి, నీ స్వభావానికి తగిన మాటలే ఇవి, ఓ వీరా!
సాధు పర్యాప్తమేతావత్కృతశ్చారిత్రసఙ్గ్రహః । సాధు ధర్మే వ్యవస్థానం క్రియతాం యది శక్యతే ।। ౭.౧౩.
బాగుంది, ఇంతటి మంచి గుణాలన్నీ సంపాదించావు. బాగుంది—ఇక సాధ్యమైతే ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండు.
దృష్టం మే నన్దనం భగ్నమృషయో నిహతాః శ్రుతాః । దేవతానాం సముద్యోగస్త్వత్తో రాజన్మమ శ్రుతః ।। ౭.౧౩.
నందనవనం నాశనం అయినదాన్ని నేను చూశాను, ఋషులు హతమయ్యారని విన్నాను. రాజా! నీపై దేవతలు సిద్ధమవుతున్నారని నాకు తెలిసింది.
నిరాకృతశ్చ బహుశస్త్వయా ఽహం రాక్షసాధిప । అపరాద్ధా హి బాల్యాచ్చ రమణీయాః స్వబాన్ధవాః ।। ౭.౧౩.
రాక్షసాధిపతి! నన్ను నీవు ఎన్నోసార్లు నిరాకరించావు. చిన్నప్పుడు నీవు నీకిష్టమైన బంధువులను కూడా బాధించావు.