మేఘామ్బుసిక్తో వర్షాసు వీరాసనమసేవత । నిత్యం చ శిశిరే కాలే జలమధ్యప్రతిశ్రయః ।। ౭.౧౦.
వర్షాకాలంలో వానలో తడుస్తూ వీరాసనంలో కూర్చునేవాడు. చలికాలంలో ఎప్పుడూ నీళ్లలోనే ఉండేవాడు.
ఏవం వర్షసహస్రాణి దశ తస్యాతిచక్రముః । ధర్మే ప్రయతమానస్య సత్పథే నిష్ఠితస్య చ ।। ౭.౧౦.
ఇలా, అతడు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, సత్పథంలో నిలిచి, పది వేల సంవత్సరాలు గడిపాడు.
విభీషణస్తు ధర్మాత్మా నిత్యం ధర్మపరః శుచిః । పఞ్చవర్షసహస్రాణి పాదేనైకేన తస్థివాన్ ।। ౭.౧౦.
విభీషణుడు మాత్రం, ధర్మమే జీవనంగా, ఎప్పుడూ పవిత్రంగా ఉండేవాడు. ఐదు వేల సంవత్సరాలు ఒక్క కాలు మీద నిలబడి తపస్సు చేశాడు.
సమాప్తే నియమే తస్య ననృతుశ్చాప్సరోగణాః । పపాత పుష్పవర్షం చ క్షుభితాశ్చాపి దేవతాః ।। ౭.౧౦.
అతని నియమం పూర్తయ్యాక, అప్సరసలు నృత్యం చేశారు. పుష్పవర్షం కురిసింది. దేవతలు కూడా ఆనందంతో ఉల్లాసపడ్డారు.
పఞ్చవర్షసహస్రాణి సూర్యం చైవాన్వవర్తత । తస్థౌ చోర్ధ్వశిరోబాహుః స్వాధ్యాయధృతమానసః ।। ౭.౧౦.
అతడు ఐదు వేల సంవత్సరాలు సూర్యుని ప్రదక్షిణగా తిరుగుతూ, తల చేతులు పైకి ఎత్తి, మనసంతా స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమై నిలబడ్డాడు.
ఏవం విభీషణస్యాపి స్వర్గస్థస్యేవ నన్దనే । దశవర్షసహస్రాణి గతాని నియతాత్మనః ।। ౭.౧౦.
అలాగే, నియమంగా జీవించిన విభీషణుడికి కూడా, ఆ నందనవనంలో ఉన్నట్టు, పది వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
దశవర్షసహస్రం తు నిరాహారో దశాననః । పూర్ణే వర్షసహస్రే తు శిరశ్చాగ్నౌ జుహావ సః ।। ౭.౧౦.
కానీ దశాననుడు, రావణుడు, పది వేల సంవత్సరాలు ఆహారం లేకుండా తపస్సు చేశాడు. ప్రతి వేల సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక, ఒక తలను అగ్నికి అర్పించేవాడు.
ఏవం వర్షసహస్రాణి నవ తస్యాతిచక్రముః । శిరాంసి నవ చాప్యస్య ప్రవిష్టాని హుతాశనమ్ ।। ౭.౧౦.
ఇలా, తొమ్మిది వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. అతని తొమ్మిది తలలు అగ్నిలోకి పోయాయి.
అథ వర్షసహస్రే తు దశమే దశమం శిరః । ఛేత్తుకామే దశగ్రీవే ప్రాప్తస్తత్ర పితామహః ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు, పదివేల సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే సమయానికి, దశమం తలను కోయబోతున్న దశగ్రీవుని వద్దకు బ్రహ్మదేవుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
పితామహస్తు సుప్రీతః సార్ధం దేవైరుపస్థితః । తవ తావద్దశగ్రీవ ప్రీతో ఽస్మీత్యభ్యభాషత ।। ౭.౧౦.
బ్రహ్మదేవుడు ఎంతో సంతోషంతో దేవతలతో కలిసి అక్కడికి వచ్చి, "దశగ్రీవా! నేను నీపై సంతృప్తిగా ఉన్నాను" అని అన్నాడు.
శీఘ్రం వరయ ధర్మజ్ఞ వరో యస్తే ఽభికాఙ్క్షితః । కం తే కామం కరోమ్యద్య న వృథా తే పరిశ్రమః ।। ౭.౧౦.
"ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా! నీవు కోరుకున్న వరాన్ని త్వరగా అడుగు. నీవు కోరుకున్నది ఏదైనా నేడు నేను ఇస్తాను. నీ శ్రమ వృథా కాలేదు."
అథాబ్రవీదృశగ్రీవః ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా । ప్రణమ్య శిరసా దేవం హర్షగద్గదయా గిరా ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు దశగ్రీవుడు తన అంతరాత్మ ఆనందంతో నిండిపోయి, తలవంచి దేవునికి నమస్కరించి, ఆనందంతో కంఠం కదిలిపోతూ ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ప్రాణినాం నిత్యం నాన్యత్ర మరణాద్భయమ్ । నాస్తి మృత్యుసమః శత్రురమరత్వమహం వృణే ।। ౭.౧౦.
"ప్రభూ! ప్రాణులందరికీ మరణమే ఎప్పుడూ భయంగా ఉంటుంది. మరణానికి సమానమైన శత్రువు లేదు. నేను అమరత్వాన్ని కోరుతున్నాను."
ఏవముక్తస్తదా బ్రహ్మా దశగ్రీవమువాచ హ । నాస్తి సర్వామరత్వం తే వరమన్యం వృణీష్వ మే ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు దశగ్రీవునితో ఇలా అన్నాడు: "ప్రపంచంలో అందరికీ అమరత్వం సాధ్యం కాదు. ఇంకొక వరాన్ని నన్ను అడుగు."
ఏవముక్తే తదా రామ బ్రహ్మణా లోకకర్తృణా । దశగ్రీవ ఉవాచేదం కృతాఞ్జలిరథాగ్రతః ।। ౭.౧౦.
బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్న తరువాత, రామా! దశగ్రీవుడు చేతులు జోడించి, అతని ముందే ఇలా అన్నాడు.
సుపర్ణనాగయక్షాణాం దైత్యదానవరక్షసామ్ । అవధ్యో ఽహం ప్రజాధ్యక్ష దేవతానాం చ శాశ్వత ।। ౭.౧౦.
"సృష్టికర్తా! సుపర్ణులు, నాగులు, యక్షులు, దైత్యులు, దానవులు, రాక్షసులు, దేవతలు — వీరందరికీ నేను ఎప్పటికీ అప్రాప్యుడిగా ఉండాలి."
నహి చిన్తా మమాన్యేషు ప్రాణిష్వమరపూజిత । తృణభూతా హి తే మన్యే ప్రాణినో మానుషాదయః ।। ౭.౧౦.
"మరిన్ని ప్రాణుల గురించి నాకు ఎలాంటి ఆందోళన లేదు, ఓ అమరుడా! ఎందుకంటే మానవులు మొదలైనవారు నాకు గడ్డి లాంటివారే అనిపిస్తారు."
ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా దశగ్రీవేణ రక్షసా । ఉవాచ వచనం దేవః సహ దేవైః పితామహః ।। ౭.౧౦.
ధర్మాత్ముడైన దశగ్రీవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవతలతో కూడిన బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు.
భవిష్యత్యేవమేతత్తే వచో రాక్షసపుఙ్గవ । ఏవముక్త్వా తు తం రామ దశగ్రీవం పితామహః ।। ౭.౧౦.
"రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు చెప్పినట్లే జరుగుతుంది." అని అన్న తరువాత, రామా! బ్రహ్మదేవుడు దశగ్రీవునితో మాట్లాడాడు.
శృణు చాపి వరో భూయః ప్రీతస్యేహ శుభో మమ । హుతాని యాని శీర్షాణి పూర్వమగ్నౌ త్వయానఘ ।। ౭.౧౦.
"ఇంకా, నా ప్రేమతో నీకు మరొక శుభమైన వరాన్ని ఇస్తున్నాను. నీవు ఇంతకుముందు అగ్నికి సమర్పించిన తలలు మళ్లీ నీకు లభిస్తాయి, నిష్కళంకుడా!"
పునస్తాని భవిష్యన్తి తథైవ తవ రాక్షస । వితరామీహ తే సౌమ్య వరం చాన్యం దురాసదమ్ ।। ౭.౧౦.
"అవి మళ్లీ నీకు మునుపటిలాగే వస్తాయి, రాక్షసా! ఇంకా, ఓ మృదువైనవాడా! దుర్లభమైన ఇంకొక వరాన్ని కూడా ఇక్కడే నేను ఇస్తున్నాను."
ఛన్దతస్తవ రూపం చ మనసా యద్యథేప్సితమ్ । భవిష్యతి న సన్దేహో మద్వరాత్తవరాక్షస ।। ౭.౧౦.
"రాక్షసులలో ఉత్తముడా! నా వరంతో, నీకు కావలసినట్లు, నీ మనసుకు నచ్చిన రూపాన్ని ఎలాంటి సందేహం లేకుండా పొందగలవు."
ఏవం పితామహోక్తస్య దశగ్రీవస్య రక్షసః । అగ్నౌ హుతాని శీర్షాణి పునస్తాన్యుత్థితాని వై ।। ౭.౧౦.
బ్రహ్మదేవుడు చెప్పినట్లుగా, అగ్నికి సమర్పించిన దశగ్రీవుని తలలు మళ్లీ పుట్టుకొచ్చాయి.
ఏవముక్త్వా తు తం రామ దశగ్రీవం పితామహః । విభీషణమథోవాచ వాక్యం లోకపితామహః ।। ౭.౧౦.
అలా దశగ్రీవునితో మాట్లాడిన తరువాత, రామా! లోకపితామహుడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.
విభీషణ త్వయా వత్స ధర్మసంహితబుద్ధినా । పరితుష్టో ఽస్మి ధర్మాత్మన్వరం వరయ సువ్రత ।। ౭.౧౦.
విభీషణా! నీ ధర్మబుద్ధికి నేను ఎంతో సంతోషించాను, వ్రతధారుడా! నీవు కోరుకున్న వరాన్ని అడుగు.
విభీషణస్తు ధర్మాత్మా వచనం ప్రాహ సాఞ్జలిః । వృతః సర్వగుణైర్నిత్యం చన్ద్రమా రశ్మిభిర్యథా ।। ౭.౧౦.
విభీషణుడు ధర్మాత్ముడై, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: "నేను ఎల్లప్పుడూ అన్ని గుణాలతో నిండినవాడిని, చంద్రుడు తన కిరణాలతో ఉన్నట్లు."
భగవన్కృతకృత్యో ఽహం యన్మే లోకగురుః స్వయమ్ । ప్రీతేన యది దాతవ్యో వరో మే శృణు సువ్రత ।। ౭.౧౦.
ప్రభూ, లోకగురువు అయిన మీరు నన్ను స్వయంగా సంబోధించడం వల్ల నేను సంపూర్ణంగా సంతృప్తుడిని. అయినా మీరు ప్రేమతో నాకు వరం ఇవ్వాలని భావిస్తే, ఓ ధర్మనిష్ఠుడా, దయచేసి వినండి.
పరమాపద్గతస్యాపి ధర్మే మమ మతిర్భవేత్ । అశిక్షితం చ బ్రహ్మాస్త్రం భగవన్ప్రతిభాతు మే ।। ౭.౧౦.
ఎంతటి పెద్ద ప్రమాదంలోనైనా నా మనసు ధర్మంలో నిలిచి ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. ఇంకా నేర్చుకోకపోయినా బ్రహ్మాస్త్ర జ్ఞానం నాకు కలగాలని, ఓ ప్రభూ, ఆశిస్తున్నాను.
యా యా మే జాయతే బుద్ధిర్యేషు యేష్వాశ్రమేషు చ । సా సా భవతు ధర్మిష్ఠా తం తు ధర్మం చ పాలయే ।। ౭.౧౦.
ఏ ఆశ్రమంలో, ఏ పరిస్థితిలో నాకు ఏ జ్ఞానం కలిగినా, అది ధర్మబద్ధంగా ఉండాలని, ఆ ధర్మాన్ని నేను నిత్యం పాటించాలనుకుంటున్నాను.
ఏష మే పరమోదార వరః పరమకో మతః । నహి ధర్మాభిరక్తానాం లోకే కిఞ్చన దుర్లభమ్ ।। ౭.౧౦.
ఇదే నాకు అత్యున్నతమైన, గొప్ప వరంగా అనిపిస్తోంది. ఎందుకంటే ధర్మాన్ని ప్రేమించే వారికి ఈ లోకంలో ఏదీ దుర్లభం కాదు.