పుత్ర వైశ్రవణం పశ్య భ్రాతరం తేజసా వృతమ్ । భ్రాతృభావే సమే చాపి పశ్యాత్మానం త్వమీదృశమ్ ।। ౭.౯.
బిడ్డా, వైశ్రవణుడు నీ అన్నయ్య, ఎంత వెలుగు చుట్టూ ఉంది చూడు. నువ్వు కూడా అన్నదమ్ముల మధ్య సమానంగా ఉన్నావని నీలోనూ గమనించు.
దశగ్రీవ తథా యత్నం కురుష్వామితవిక్రమ । యథా త్వమసి మే పుత్ర భవ ర్వైశ్రవణోపమః ।। ౭.౯.
దశగ్రీవా, నీ బలాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించి ప్రయత్నించు. నువ్వు నా కుమారుడివిగా, వైశ్రవణుడిలా కావాలని యత్నించు.
మాతుస్తద్వచనం శ్రుత్వా దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్ । అమర్షమతులం లేభే ప్రతిజ్ఞాం చాకరోత్తదా ।। ౭.౯.
తల్లి మాటలు విన్న దశగ్రీవుడు, పరాక్రమంతో ఉన్నవాడు, చాలా కోపంతో ఉప్పొంగి, అక్కడే ఒక ప్రతిజ్ఞ చేసుకున్నాడు.
సత్యం తే ప్రతిజానామి భ్రాతృతుల్యో ఽధికో ఽపి వా । భవిష్యామ్యోజసా చైవ సన్తాపం త్యజ హృద్గతమ్ ।। ౭.౯.
నాకు నిజంగా మాట ఇస్తున్నాను, నేను నా అన్నయ్యతో సమానంగా, లేదంటే అతడికంటే ఎక్కువ బలంతో ఉండిపోతాను. నీ మనసులోని బాధను వదిలిపెట్టు.
తతస్తేనైవ కోపేన దశగ్రీవః సహానుజః । చికీర్షుర్దుష్కరం కర్మ తపసే ధృతమానసః ।। ౭.౯.
అంతే కాదు, అదే కోపంతో దశగ్రీవుడు తన తమ్ముడితో కలిసి, చేయడం కష్టమైన పనిని చేయాలని సంకల్పించి, తపస్సుకు మనసు పెట్టాడు.
ప్రాప్స్యామి తపసా కామమితి కృత్వా ఽధ్యవస్య చ । ఆగచ్ఛదాత్మసిద్ధ్యర్థం గోకర్ణస్యాశ్రమం శుభమ్ ।। ౭.౯.
తపస్సుతో నేను కావాల్సినది సాధిస్తానని నిర్ణయించుకుని, తనను తాను జయించేందుకు గోకర్ణం అనే పవిత్రమైన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
స రాక్షసస్తత్ర సహానుజస్తదా తపశ్చకారాతులముగ్రవిక్రమః । అతోషయచ్చాపి పితామహం విభుం దదౌ స తుష్టశ్చ వరాఞ్జయావహాన్ ।। ౭.౯.
అక్కడ ఆ రాక్షసుడు, భయంకరమైన పరాక్రమంతో, తన తమ్ముడితో కలిసి అపూర్వమైన తపస్సు చేశాడు. దాంతో బ్రహ్మదేవుడు సంతోషించి, వారు కోరిన వరాలు ఇచ్చాడు.
అథాబ్రవీన్మునిం రామః కథం తే భ్రాతరో వనే । కీదృశం తు తదా బ్రహ్మంస్తపస్తేపుర్మహాబలాః ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు రాముడు ఆ మునిని అడిగాడు: "మీ అన్నదమ్ములు అడవిలో ఎలా ఉండేవారు? ఆ మహాబలులు అప్పట్లో ఏ విధమైన తపస్సు చేశారు బ్రాహ్మణా?"
అగస్త్యస్త్వబ్రవీత్తత్ర రామం సుప్రీతమానసమ్ । తాంస్తాన్ధర్మవిధీంస్తత్ర భ్రాతరస్తే సమావిశన్ ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు అగస్త్యుడు, ఆనందంగా ఉన్న రామునికి ఇలా చెప్పాడు: "అక్కడ నీ అన్నదమ్ములు ఎన్నో ధర్మాచరణలు ఆచరించారు."
కుమ్భకర్ణస్తతో యత్తో నిత్యం ధర్మపథే స్థితః । తతాప గ్రీష్మకాలే తు పఞ్చాగ్నీన్పరితః స్థితః ।। ౭.౧౦.
తర్వాత కుంభకర్ణుడు, ఎప్పుడూ ధర్మమార్గంలో నిలిచి, వేసవిలో ఐదు అగ్నుల మధ్య నిలబడి తపస్సు చేశాడు.
మేఘామ్బుసిక్తో వర్షాసు వీరాసనమసేవత । నిత్యం చ శిశిరే కాలే జలమధ్యప్రతిశ్రయః ।। ౭.౧౦.
వర్షాకాలంలో వానలో తడుస్తూ వీరాసనంలో కూర్చునేవాడు. చలికాలంలో ఎప్పుడూ నీళ్లలోనే ఉండేవాడు.
ఏవం వర్షసహస్రాణి దశ తస్యాతిచక్రముః । ధర్మే ప్రయతమానస్య సత్పథే నిష్ఠితస్య చ ।। ౭.౧౦.
ఇలా, అతడు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, సత్పథంలో నిలిచి, పది వేల సంవత్సరాలు గడిపాడు.
విభీషణస్తు ధర్మాత్మా నిత్యం ధర్మపరః శుచిః । పఞ్చవర్షసహస్రాణి పాదేనైకేన తస్థివాన్ ।। ౭.౧౦.
విభీషణుడు మాత్రం, ధర్మమే జీవనంగా, ఎప్పుడూ పవిత్రంగా ఉండేవాడు. ఐదు వేల సంవత్సరాలు ఒక్క కాలు మీద నిలబడి తపస్సు చేశాడు.
సమాప్తే నియమే తస్య ననృతుశ్చాప్సరోగణాః । పపాత పుష్పవర్షం చ క్షుభితాశ్చాపి దేవతాః ।। ౭.౧౦.
అతని నియమం పూర్తయ్యాక, అప్సరసలు నృత్యం చేశారు. పుష్పవర్షం కురిసింది. దేవతలు కూడా ఆనందంతో ఉల్లాసపడ్డారు.
పఞ్చవర్షసహస్రాణి సూర్యం చైవాన్వవర్తత । తస్థౌ చోర్ధ్వశిరోబాహుః స్వాధ్యాయధృతమానసః ।। ౭.౧౦.
అతడు ఐదు వేల సంవత్సరాలు సూర్యుని ప్రదక్షిణగా తిరుగుతూ, తల చేతులు పైకి ఎత్తి, మనసంతా స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమై నిలబడ్డాడు.
ఏవం విభీషణస్యాపి స్వర్గస్థస్యేవ నన్దనే । దశవర్షసహస్రాణి గతాని నియతాత్మనః ।। ౭.౧౦.
అలాగే, నియమంగా జీవించిన విభీషణుడికి కూడా, ఆ నందనవనంలో ఉన్నట్టు, పది వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
దశవర్షసహస్రం తు నిరాహారో దశాననః । పూర్ణే వర్షసహస్రే తు శిరశ్చాగ్నౌ జుహావ సః ।। ౭.౧౦.
కానీ దశాననుడు, రావణుడు, పది వేల సంవత్సరాలు ఆహారం లేకుండా తపస్సు చేశాడు. ప్రతి వేల సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక, ఒక తలను అగ్నికి అర్పించేవాడు.
ఏవం వర్షసహస్రాణి నవ తస్యాతిచక్రముః । శిరాంసి నవ చాప్యస్య ప్రవిష్టాని హుతాశనమ్ ।। ౭.౧౦.
ఇలా, తొమ్మిది వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. అతని తొమ్మిది తలలు అగ్నిలోకి పోయాయి.
అథ వర్షసహస్రే తు దశమే దశమం శిరః । ఛేత్తుకామే దశగ్రీవే ప్రాప్తస్తత్ర పితామహః ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు, పదివేల సంవత్సరాలు పూర్తయ్యే సమయానికి, దశమం తలను కోయబోతున్న దశగ్రీవుని వద్దకు బ్రహ్మదేవుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
పితామహస్తు సుప్రీతః సార్ధం దేవైరుపస్థితః । తవ తావద్దశగ్రీవ ప్రీతో ఽస్మీత్యభ్యభాషత ।। ౭.౧౦.
బ్రహ్మదేవుడు ఎంతో సంతోషంతో దేవతలతో కలిసి అక్కడికి వచ్చి, "దశగ్రీవా! నేను నీపై సంతృప్తిగా ఉన్నాను" అని అన్నాడు.
శీఘ్రం వరయ ధర్మజ్ఞ వరో యస్తే ఽభికాఙ్క్షితః । కం తే కామం కరోమ్యద్య న వృథా తే పరిశ్రమః ।। ౭.౧౦.
"ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా! నీవు కోరుకున్న వరాన్ని త్వరగా అడుగు. నీవు కోరుకున్నది ఏదైనా నేడు నేను ఇస్తాను. నీ శ్రమ వృథా కాలేదు."
అథాబ్రవీదృశగ్రీవః ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా । ప్రణమ్య శిరసా దేవం హర్షగద్గదయా గిరా ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు దశగ్రీవుడు తన అంతరాత్మ ఆనందంతో నిండిపోయి, తలవంచి దేవునికి నమస్కరించి, ఆనందంతో కంఠం కదిలిపోతూ ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ప్రాణినాం నిత్యం నాన్యత్ర మరణాద్భయమ్ । నాస్తి మృత్యుసమః శత్రురమరత్వమహం వృణే ।। ౭.౧౦.
"ప్రభూ! ప్రాణులందరికీ మరణమే ఎప్పుడూ భయంగా ఉంటుంది. మరణానికి సమానమైన శత్రువు లేదు. నేను అమరత్వాన్ని కోరుతున్నాను."
ఏవముక్తస్తదా బ్రహ్మా దశగ్రీవమువాచ హ । నాస్తి సర్వామరత్వం తే వరమన్యం వృణీష్వ మే ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు దశగ్రీవునితో ఇలా అన్నాడు: "ప్రపంచంలో అందరికీ అమరత్వం సాధ్యం కాదు. ఇంకొక వరాన్ని నన్ను అడుగు."
ఏవముక్తే తదా రామ బ్రహ్మణా లోకకర్తృణా । దశగ్రీవ ఉవాచేదం కృతాఞ్జలిరథాగ్రతః ।। ౭.౧౦.
బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్న తరువాత, రామా! దశగ్రీవుడు చేతులు జోడించి, అతని ముందే ఇలా అన్నాడు.
సుపర్ణనాగయక్షాణాం దైత్యదానవరక్షసామ్ । అవధ్యో ఽహం ప్రజాధ్యక్ష దేవతానాం చ శాశ్వత ।। ౭.౧౦.
"సృష్టికర్తా! సుపర్ణులు, నాగులు, యక్షులు, దైత్యులు, దానవులు, రాక్షసులు, దేవతలు — వీరందరికీ నేను ఎప్పటికీ అప్రాప్యుడిగా ఉండాలి."
నహి చిన్తా మమాన్యేషు ప్రాణిష్వమరపూజిత । తృణభూతా హి తే మన్యే ప్రాణినో మానుషాదయః ।। ౭.౧౦.
"మరిన్ని ప్రాణుల గురించి నాకు ఎలాంటి ఆందోళన లేదు, ఓ అమరుడా! ఎందుకంటే మానవులు మొదలైనవారు నాకు గడ్డి లాంటివారే అనిపిస్తారు."
ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా దశగ్రీవేణ రక్షసా । ఉవాచ వచనం దేవః సహ దేవైః పితామహః ।। ౭.౧౦.
ధర్మాత్ముడైన దశగ్రీవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవతలతో కూడిన బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు.
భవిష్యత్యేవమేతత్తే వచో రాక్షసపుఙ్గవ । ఏవముక్త్వా తు తం రామ దశగ్రీవం పితామహః ।। ౭.౧౦.
"రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు చెప్పినట్లే జరుగుతుంది." అని అన్న తరువాత, రామా! బ్రహ్మదేవుడు దశగ్రీవునితో మాట్లాడాడు.
శృణు చాపి వరో భూయః ప్రీతస్యేహ శుభో మమ । హుతాని యాని శీర్షాణి పూర్వమగ్నౌ త్వయానఘ ।। ౭.౧౦.
"ఇంకా, నా ప్రేమతో నీకు మరొక శుభమైన వరాన్ని ఇస్తున్నాను. నీవు ఇంతకుముందు అగ్నికి సమర్పించిన తలలు మళ్లీ నీకు లభిస్తాయి, నిష్కళంకుడా!"