శృణు తస్మాత్సుతాన్భద్రే యాదృశాఞ్జనయిష్యసి । దారుణాన్దారుణాకారాన్దారుణాభిజనప్రియాన్ ।। ౭.౯.
అందుకే, భద్రే, నీవు కనబోయే కుమారులు ఎలా ఉంటారో విను: వారు క్రూరులు, క్రూరమైన రూపంతో, క్రూర వంశానికి ప్రియమైనవారు.
ప్రసవిష్యసి సుశ్రోణి రాక్షసాన్క్రూరకర్మణః । సా తు తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రణిపత్యాబ్రవీద్వచః ।। ౭.౯.
నీవు అందమైన నడుముతో, క్రూరకర్మలు చేసే రాక్షసులను కనబోతావు. ఆ మాటలు విని, ఆమె నమస్కరించి ఇలా చెప్పింది.
భగవన్నీదృశాన్పుత్రాంస్త్వత్తో ఽహం బ్రహ్మవాదినః । నేచ్ఛామి సుదురాచారాన్ప్రసాదం కర్తుమర్హసి ।। ౭.౯.
భగవంతుడా, నీ వంటి బ్రహ్మజ్ఞాని దగ్గర నుంచి చెడ్డ ప్రవర్తన కలిగిన పిల్లలను నేను కోరుకోవడం లేదు. దయచేసి నాపై అనుగ్రహం చూపించు.
కన్యయా త్వేవముక్తస్తు విశ్రవా మునిపుఙ్గవః । ఉవాచ కైకసీం భూయః పూర్ణేన్దురివ రోహిణీమ్ ।। ౭.౯.
అలా ఆ అమ్మాయి అడిగినప్పుడు, మహర్షి విశ్రవాసు, పూర్ణ చంద్రుడు రోహిణిని చూసినట్టు, మళ్లీ కైకసిని ఉజ్వలంగా చూచి ఇలా అన్నాడు.
పశ్చిమో యస్తవ సుతో భవిష్యతి శుభాననే । మమ వంశానురూపః స ధర్మాత్మా చ భవిష్యతి ।। ౭.౯.
శుభముఖి, నీకు చివరిగా పుట్టే కుమారుడు మా వంశానికి తగినవాడిగా, ధర్మమార్గంలో నడిచే వాడిగా ఉంటాడు.
ఏవముక్తా తు సా కన్యా రామ కాలేన కేనచిత్ । జనయామాస బీభత్సం రక్షోరూపం సుదారుణమ్ ।। ౭.౯.
రామా, అలా చెప్పిన తరువాత, కొంతకాలానికి ఆ అమ్మాయి భయంకరమైన రూపం కలిగిన రాక్షసుణ్ణి ప్రసవించింది.
దశగ్రీవం మహాదంష్ట్రం నీలాఞ్జనచయోపమమ్ । తామ్రోష్ఠం వింశతిభుజం మహాస్యం దీప్తమూర్ధజమ్ ।। ౭.౯.
ఆయనికి పది తలలు, పెద్ద పెద్ద పళ్లులు, నీలిరంగు అంజనపు ముద్దలా, ఎర్రటి పెదాలు, ఇరవై చేతులు, పెద్ద నోరు, మెరిసే జుట్టు ఉండేవి.
తస్మిఞ్జాతే తు తత్కాలే సజ్వాలకవలాః శివాః । క్రవ్యాదాశ్చాపసవ్యాని మణ్డలాని ప్రచక్రముః ।। ౭.౯.
ఆయన జనన సమయంలో, అగ్నిలా మండే నోర్లు కలిగిన నక్కలు, మాంసాహార జంతువులు ఎడమవైపు చుట్టూ తిరుగుతూ కనిపించాయి.
వవర్ష రుధిరం దేవో మేఘాశ్చ ఖరనిఃస్వనాః । ప్రబభౌ న చ సూర్యో వై మహోల్కాశ్చాపతన్భువి ।। ౭.౯.
ఆ సమయంలో దేవుడు రక్తాన్ని వర్షించాడు, మేఘాలు గట్టిగా మోగాయి, సూర్యుడు ప్రకాశించలేదు, పెద్ద పెద్ద ఉల్కలు భూమిపై పడ్డాయి.
చకమ్పే జగతీ చైవ వవుర్వాతాః సుదారుణాః । అక్షోభ్యః క్షుభితశ్చైవ సముద్రః సరితాం పతిః ।। ౭.౯.
భూమి కంపించింది, భయంకరమైన గాలులు వీచాయి, నదుల అధిపతి సముద్రం కూడా ఉప్పొంగింది.
అథ నామాకరోత్తస్య పితామహసమః పితా । దశగ్రీవః ప్రసూతో ఽయం దశగ్రీవో భవిష్యతి ।। ౭.౯.
ఆ తరువాత, పితామహునితో సమానమైన ఆయన తండ్రి, 'ఇతడు పది తలలతో పుట్టాడు, అందుకే ఇతడిని దశగ్రీవుడు అని పిలవాలి' అని పేరు పెట్టాడు.
తస్య త్వనన్తరం జాతః కుమ్భకర్ణో మహాబలః । ప్రమాణాద్యస్య విపులం ప్రమాణం నేహ విద్యతే ।। ౭.౯.
వెంటనే అతని తరువాత మహాబలుడు అయిన కుంభకర్ణుడు జన్మించాడు. అతని పరిమాణాన్ని ఈ లోకంలో ఎవరూ కొలవలేరు.
తతః శూర్పణఖా నామ సఞ్జజ్ఞే వికృతాననా । విభీషణశ్చ ధర్మాత్మా కైకస్యాః పశ్చిమః సుతః ।। ౭.౯.
తర్వాత వికృతమైన ముఖం కలిగిన శూర్పణఖ అనే అమ్మాయి పుట్టింది. కైకసికి చివరిగా ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు జన్మించాడు.
తస్మిఞ్జాతే మహాసత్త్వే పుష్పవర్షం పపాత హ ।। ౭.౯.
ఆ మహాశక్తివంతుడు జన్మించినప్పుడు, పుష్పవర్షం కురిసింది.
నభఃస్థానే దున్దుభయో దేవానాం ప్రాణదంస్తదా । వాక్యం చైవాన్తరిక్షే చ సాధు సాధ్వితి తత్తదా ।। ౭.౯.
ఆ సమయంలో ఆకాశంలో దేవతల డుండుభులు మోగాయి, దేవతలు ఆనందించారు, అంతరిక్షంలో 'బాగుంది! బాగుంది!' అని స్వరాలు వినిపించాయి.
తౌ తు తత్ర మహారణ్యే వవృధాతే మహౌజసౌ । కుమ్భకర్ణదశగ్రీవౌ లోకోద్వేగకరౌ తదా ।। ౭.౯.
అక్కడ ఆ మహావనంలో, మహాశక్తులు కలిగిన కుంభకర్ణుడు, దశగ్రీవుడు ఇద్దరూ పెరిగి, ప్రపంచాలకు భయాన్ని కలిగించారు.
కుమ్భకర్ణః ప్రమత్తస్తు మహర్షీన్ధర్మవత్సలాన్ । త్రైలోక్యం భక్షయన్నిత్యాసన్తుష్టో విచచార హ ।। ౭.౯.
కుంభకర్ణుడు మత్తులో ఉండి, ధర్మాన్ని ప్రేమించే మహర్షులను పట్టించుకోకుండా, మూడు లోకాలను తినేస్తూ ఎప్పుడూ తృప్తిగా తిరిగేవాడు.
విభీషణస్తు ధర్మాత్మా నిత్యం ధర్మే వ్యవస్థితః । స్వాధ్యాయనియతాహార ఉవాస విజితేన్ద్రియః ।। ౭.౯.
విభీషణుడు మాత్రం ధర్మమార్గంలో నిలిచి, ఎప్పుడూ ధర్మంలో స్థిరంగా, స్వాధ్యాయంలో, నియమితాహారంలో ఉండి, ఇంద్రియాలను జయించి జీవించేవాడు.
అథ వైశ్రవణో దేవస్తత్ర కాలేన కేనచిత్ । ఆగతః పితరం ద్రష్టుం పుష్పకేణ ధనేశ్వరః ।। ౭.౯.
కొంతకాలానికి ధనాధిపతి అయిన వైశ్రవణుడు, పుష్పక విమానంలో వచ్చి తన తండ్రిని చూడటానికి అక్కడికి చేరాడు.
తం దృష్ట్వా కైకసీ తత్ర జ్వలన్తమివ తేజసా । ఆగమ్య రాక్షసీ తత్ర దశగ్రీవమువాచ హ ।। ౭.౯.
అక్కడ అతన్ని తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్నట్టు చూసిన కైకసి రాక్షసి, దశగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లి మాటలాడింది.
పుత్ర వైశ్రవణం పశ్య భ్రాతరం తేజసా వృతమ్ । భ్రాతృభావే సమే చాపి పశ్యాత్మానం త్వమీదృశమ్ ।। ౭.౯.
బిడ్డా, వైశ్రవణుడు నీ అన్నయ్య, ఎంత వెలుగు చుట్టూ ఉంది చూడు. నువ్వు కూడా అన్నదమ్ముల మధ్య సమానంగా ఉన్నావని నీలోనూ గమనించు.
దశగ్రీవ తథా యత్నం కురుష్వామితవిక్రమ । యథా త్వమసి మే పుత్ర భవ ర్వైశ్రవణోపమః ।। ౭.౯.
దశగ్రీవా, నీ బలాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించి ప్రయత్నించు. నువ్వు నా కుమారుడివిగా, వైశ్రవణుడిలా కావాలని యత్నించు.
మాతుస్తద్వచనం శ్రుత్వా దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్ । అమర్షమతులం లేభే ప్రతిజ్ఞాం చాకరోత్తదా ।। ౭.౯.
తల్లి మాటలు విన్న దశగ్రీవుడు, పరాక్రమంతో ఉన్నవాడు, చాలా కోపంతో ఉప్పొంగి, అక్కడే ఒక ప్రతిజ్ఞ చేసుకున్నాడు.
సత్యం తే ప్రతిజానామి భ్రాతృతుల్యో ఽధికో ఽపి వా । భవిష్యామ్యోజసా చైవ సన్తాపం త్యజ హృద్గతమ్ ।। ౭.౯.
నాకు నిజంగా మాట ఇస్తున్నాను, నేను నా అన్నయ్యతో సమానంగా, లేదంటే అతడికంటే ఎక్కువ బలంతో ఉండిపోతాను. నీ మనసులోని బాధను వదిలిపెట్టు.
తతస్తేనైవ కోపేన దశగ్రీవః సహానుజః । చికీర్షుర్దుష్కరం కర్మ తపసే ధృతమానసః ।। ౭.౯.
అంతే కాదు, అదే కోపంతో దశగ్రీవుడు తన తమ్ముడితో కలిసి, చేయడం కష్టమైన పనిని చేయాలని సంకల్పించి, తపస్సుకు మనసు పెట్టాడు.
ప్రాప్స్యామి తపసా కామమితి కృత్వా ఽధ్యవస్య చ । ఆగచ్ఛదాత్మసిద్ధ్యర్థం గోకర్ణస్యాశ్రమం శుభమ్ ।। ౭.౯.
తపస్సుతో నేను కావాల్సినది సాధిస్తానని నిర్ణయించుకుని, తనను తాను జయించేందుకు గోకర్ణం అనే పవిత్రమైన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
స రాక్షసస్తత్ర సహానుజస్తదా తపశ్చకారాతులముగ్రవిక్రమః । అతోషయచ్చాపి పితామహం విభుం దదౌ స తుష్టశ్చ వరాఞ్జయావహాన్ ।। ౭.౯.
అక్కడ ఆ రాక్షసుడు, భయంకరమైన పరాక్రమంతో, తన తమ్ముడితో కలిసి అపూర్వమైన తపస్సు చేశాడు. దాంతో బ్రహ్మదేవుడు సంతోషించి, వారు కోరిన వరాలు ఇచ్చాడు.
అథాబ్రవీన్మునిం రామః కథం తే భ్రాతరో వనే । కీదృశం తు తదా బ్రహ్మంస్తపస్తేపుర్మహాబలాః ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు రాముడు ఆ మునిని అడిగాడు: "మీ అన్నదమ్ములు అడవిలో ఎలా ఉండేవారు? ఆ మహాబలులు అప్పట్లో ఏ విధమైన తపస్సు చేశారు బ్రాహ్మణా?"
అగస్త్యస్త్వబ్రవీత్తత్ర రామం సుప్రీతమానసమ్ । తాంస్తాన్ధర్మవిధీంస్తత్ర భ్రాతరస్తే సమావిశన్ ।। ౭.౧౦.
అప్పుడు అగస్త్యుడు, ఆనందంగా ఉన్న రామునికి ఇలా చెప్పాడు: "అక్కడ నీ అన్నదమ్ములు ఎన్నో ధర్మాచరణలు ఆచరించారు."
కుమ్భకర్ణస్తతో యత్తో నిత్యం ధర్మపథే స్థితః । తతాప గ్రీష్మకాలే తు పఞ్చాగ్నీన్పరితః స్థితః ।। ౭.౧౦.
తర్వాత కుంభకర్ణుడు, ఎప్పుడూ ధర్మమార్గంలో నిలిచి, వేసవిలో ఐదు అగ్నుల మధ్య నిలబడి తపస్సు చేశాడు.