ఈదృశాస్తే భవిష్యన్తి పుత్రాః పుత్రి న సంశయః । తేజసా భాస్కరసమో యాదృశో ఽయం ధనేశ్వరః ।। ౭.౯.
నిస్సందేహంగా, నీకు పుట్టే కుమారులు ఈ ధనేశ్వరుడి లాగే తేజస్సుతో ఉంటారు, కుమార్తె.
సా తు తద్వచనం శ్రుత్వా కన్యకా పితృగౌరవాత్ । తత్రోపాగమ్య సా తస్థౌ విశ్రవా యత్ర తప్యతే ।। ౭.౯.
ఆ మాటలు విని, ఆ కన్యక తన తండ్రి గౌరవంతో, విశ్రవసుడు తపస్సు చేస్తున్న చోటికి వెళ్లి అక్కడ నిలిచింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే రామ పులస్త్యతనయో ద్విజః । అగ్నిహోత్రముపాతిష్ఠచ్చతుర్థ ఇవ పావకః ।। ౭.౯.
అంతలోనే, రామా, పులస్త్యుని కుమారుడైన ఆ ద్విజుడు, నాలుగవ అగ్నిశిఖలా ప్రకాశిస్తూ, అగ్నిహోత్రం నిర్వహిస్తున్నాడు.
అవిచిన్త్య తు తాం వేలాం దారుణాం పితృగౌరవాత్ । ఉపసృత్యాగ్రతస్తస్య చరణాధోముఖీ స్థితా । విలిఖన్తీ ముహుర్భూమిమఙ్గుష్ఠాగ్రేణ భామినీ ।। ౭.౯.
ఆ సమయంలో పరిస్థితి ఎంత కఠినమైనదో ఆలోచించకుండా, తండ్రి గౌరవంతో, అతని ముందుకు వచ్చి, పాదాల దగ్గర తలవంచి నిలబడి, తన పాదపు వేలితో నేలపై పదే పదే గీయసాగింది.
స తు తాం వీక్ష్య సుశ్రోణీం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్ । అబ్రవీత్పరమోదారో దీప్యమానాం స్వతేజసా ।। ౭.౯.
ఆమెను, అందమైన నడుముతో, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖంతో చూసి, తన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న ఆ మహాత్ముడు ఇలా అన్నాడు.
భద్రే కస్యాసి దుహితా కుతో వా త్వమిహాగతా । కిం కార్యం కస్య వా హేతోస్తత్త్వతో బ్రూహి శోభనే ।। ౭.౯.
భద్రే, నువ్వెవరి కుమార్తె? ఎక్కడి నుండి ఇక్కడికి వచ్చావు? నీకు ఏ పని ఉంది? దాని కారణం ఏమిటో నిజంగా చెప్పు, శోభనే.
ఏవముక్తా తు సా కన్యా కృతాఞ్జలిరథాబ్రవీత్ । ఆత్మప్రభావేణ మునే జ్ఞాతుమర్హసి మే మతమ్ ।। ౭.౯.
అలా అడిగినప్పుడు, ఆ కన్యక చేతులు జోడించి ఇలా చెప్పింది: మునీశ్వరా, నా సంకల్పాన్ని మీరు మీ తపస్సు వల్ల తెలుసుకోగలరు.
కిం తు మాం విద్ధి బ్రహ్మర్షే శాసనాత్పితురాగతామ్ । కైకసీ నామ నామ్నాహం శేషం త్వం జ్ఞాతుమర్హసి ।। ౭.౯.
కానీ, బ్రహ్మర్షీ, నన్ను తండ్రి ఆజ్ఞతో వచ్చినవాడిగా తెలుసుకో. నా పేరు కైకేసి. మిగతా విషయాలు మీరు తెలుసుకోగలరు.
స తు గత్వా మునిర్ధ్యానం వాక్యమేతదువాచ హ । విజ్ఞాతం తే మయా భద్రే కారణం యన్మనోగతమ్ ।। ౭.౯.
ఆ ముని ధ్యానం చేసి, ఇలా అన్నాడు: భద్రే, నీ మనసులో ఉన్న కారణాన్ని నేను తెలుసుకున్నాను.
సుతాభిలాషో మత్తస్తే మత్తమాతఙ్గగామిని । దారుణాయాం తు వేలాయాం యస్మాత్త్వం మాముపస్థితా ।। ౭.౯.
నీకు కుమారులు కావాలన్న కోరిక నాకు తెలుసు, గర్వంగా నడిచే గజగామినీ. అయితే, నువ్వు ఇలాంటి కఠినమైన సమయంలో నన్ను ఆశ్రయించావు.
శృణు తస్మాత్సుతాన్భద్రే యాదృశాఞ్జనయిష్యసి । దారుణాన్దారుణాకారాన్దారుణాభిజనప్రియాన్ ।। ౭.౯.
అందుకే, భద్రే, నీవు కనబోయే కుమారులు ఎలా ఉంటారో విను: వారు క్రూరులు, క్రూరమైన రూపంతో, క్రూర వంశానికి ప్రియమైనవారు.
ప్రసవిష్యసి సుశ్రోణి రాక్షసాన్క్రూరకర్మణః । సా తు తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రణిపత్యాబ్రవీద్వచః ।। ౭.౯.
నీవు అందమైన నడుముతో, క్రూరకర్మలు చేసే రాక్షసులను కనబోతావు. ఆ మాటలు విని, ఆమె నమస్కరించి ఇలా చెప్పింది.
భగవన్నీదృశాన్పుత్రాంస్త్వత్తో ఽహం బ్రహ్మవాదినః । నేచ్ఛామి సుదురాచారాన్ప్రసాదం కర్తుమర్హసి ।। ౭.౯.
భగవంతుడా, నీ వంటి బ్రహ్మజ్ఞాని దగ్గర నుంచి చెడ్డ ప్రవర్తన కలిగిన పిల్లలను నేను కోరుకోవడం లేదు. దయచేసి నాపై అనుగ్రహం చూపించు.
కన్యయా త్వేవముక్తస్తు విశ్రవా మునిపుఙ్గవః । ఉవాచ కైకసీం భూయః పూర్ణేన్దురివ రోహిణీమ్ ।। ౭.౯.
అలా ఆ అమ్మాయి అడిగినప్పుడు, మహర్షి విశ్రవాసు, పూర్ణ చంద్రుడు రోహిణిని చూసినట్టు, మళ్లీ కైకసిని ఉజ్వలంగా చూచి ఇలా అన్నాడు.
పశ్చిమో యస్తవ సుతో భవిష్యతి శుభాననే । మమ వంశానురూపః స ధర్మాత్మా చ భవిష్యతి ।। ౭.౯.
శుభముఖి, నీకు చివరిగా పుట్టే కుమారుడు మా వంశానికి తగినవాడిగా, ధర్మమార్గంలో నడిచే వాడిగా ఉంటాడు.
ఏవముక్తా తు సా కన్యా రామ కాలేన కేనచిత్ । జనయామాస బీభత్సం రక్షోరూపం సుదారుణమ్ ।। ౭.౯.
రామా, అలా చెప్పిన తరువాత, కొంతకాలానికి ఆ అమ్మాయి భయంకరమైన రూపం కలిగిన రాక్షసుణ్ణి ప్రసవించింది.
దశగ్రీవం మహాదంష్ట్రం నీలాఞ్జనచయోపమమ్ । తామ్రోష్ఠం వింశతిభుజం మహాస్యం దీప్తమూర్ధజమ్ ।। ౭.౯.
ఆయనికి పది తలలు, పెద్ద పెద్ద పళ్లులు, నీలిరంగు అంజనపు ముద్దలా, ఎర్రటి పెదాలు, ఇరవై చేతులు, పెద్ద నోరు, మెరిసే జుట్టు ఉండేవి.
తస్మిఞ్జాతే తు తత్కాలే సజ్వాలకవలాః శివాః । క్రవ్యాదాశ్చాపసవ్యాని మణ్డలాని ప్రచక్రముః ।। ౭.౯.
ఆయన జనన సమయంలో, అగ్నిలా మండే నోర్లు కలిగిన నక్కలు, మాంసాహార జంతువులు ఎడమవైపు చుట్టూ తిరుగుతూ కనిపించాయి.
వవర్ష రుధిరం దేవో మేఘాశ్చ ఖరనిఃస్వనాః । ప్రబభౌ న చ సూర్యో వై మహోల్కాశ్చాపతన్భువి ।। ౭.౯.
ఆ సమయంలో దేవుడు రక్తాన్ని వర్షించాడు, మేఘాలు గట్టిగా మోగాయి, సూర్యుడు ప్రకాశించలేదు, పెద్ద పెద్ద ఉల్కలు భూమిపై పడ్డాయి.
చకమ్పే జగతీ చైవ వవుర్వాతాః సుదారుణాః । అక్షోభ్యః క్షుభితశ్చైవ సముద్రః సరితాం పతిః ।। ౭.౯.
భూమి కంపించింది, భయంకరమైన గాలులు వీచాయి, నదుల అధిపతి సముద్రం కూడా ఉప్పొంగింది.
అథ నామాకరోత్తస్య పితామహసమః పితా । దశగ్రీవః ప్రసూతో ఽయం దశగ్రీవో భవిష్యతి ।। ౭.౯.
ఆ తరువాత, పితామహునితో సమానమైన ఆయన తండ్రి, 'ఇతడు పది తలలతో పుట్టాడు, అందుకే ఇతడిని దశగ్రీవుడు అని పిలవాలి' అని పేరు పెట్టాడు.
తస్య త్వనన్తరం జాతః కుమ్భకర్ణో మహాబలః । ప్రమాణాద్యస్య విపులం ప్రమాణం నేహ విద్యతే ।। ౭.౯.
వెంటనే అతని తరువాత మహాబలుడు అయిన కుంభకర్ణుడు జన్మించాడు. అతని పరిమాణాన్ని ఈ లోకంలో ఎవరూ కొలవలేరు.
తతః శూర్పణఖా నామ సఞ్జజ్ఞే వికృతాననా । విభీషణశ్చ ధర్మాత్మా కైకస్యాః పశ్చిమః సుతః ।। ౭.౯.
తర్వాత వికృతమైన ముఖం కలిగిన శూర్పణఖ అనే అమ్మాయి పుట్టింది. కైకసికి చివరిగా ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు జన్మించాడు.
తస్మిఞ్జాతే మహాసత్త్వే పుష్పవర్షం పపాత హ ।। ౭.౯.
ఆ మహాశక్తివంతుడు జన్మించినప్పుడు, పుష్పవర్షం కురిసింది.
నభఃస్థానే దున్దుభయో దేవానాం ప్రాణదంస్తదా । వాక్యం చైవాన్తరిక్షే చ సాధు సాధ్వితి తత్తదా ।। ౭.౯.
ఆ సమయంలో ఆకాశంలో దేవతల డుండుభులు మోగాయి, దేవతలు ఆనందించారు, అంతరిక్షంలో 'బాగుంది! బాగుంది!' అని స్వరాలు వినిపించాయి.
తౌ తు తత్ర మహారణ్యే వవృధాతే మహౌజసౌ । కుమ్భకర్ణదశగ్రీవౌ లోకోద్వేగకరౌ తదా ।। ౭.౯.
అక్కడ ఆ మహావనంలో, మహాశక్తులు కలిగిన కుంభకర్ణుడు, దశగ్రీవుడు ఇద్దరూ పెరిగి, ప్రపంచాలకు భయాన్ని కలిగించారు.
కుమ్భకర్ణః ప్రమత్తస్తు మహర్షీన్ధర్మవత్సలాన్ । త్రైలోక్యం భక్షయన్నిత్యాసన్తుష్టో విచచార హ ।। ౭.౯.
కుంభకర్ణుడు మత్తులో ఉండి, ధర్మాన్ని ప్రేమించే మహర్షులను పట్టించుకోకుండా, మూడు లోకాలను తినేస్తూ ఎప్పుడూ తృప్తిగా తిరిగేవాడు.
విభీషణస్తు ధర్మాత్మా నిత్యం ధర్మే వ్యవస్థితః । స్వాధ్యాయనియతాహార ఉవాస విజితేన్ద్రియః ।। ౭.౯.
విభీషణుడు మాత్రం ధర్మమార్గంలో నిలిచి, ఎప్పుడూ ధర్మంలో స్థిరంగా, స్వాధ్యాయంలో, నియమితాహారంలో ఉండి, ఇంద్రియాలను జయించి జీవించేవాడు.
అథ వైశ్రవణో దేవస్తత్ర కాలేన కేనచిత్ । ఆగతః పితరం ద్రష్టుం పుష్పకేణ ధనేశ్వరః ।। ౭.౯.
కొంతకాలానికి ధనాధిపతి అయిన వైశ్రవణుడు, పుష్పక విమానంలో వచ్చి తన తండ్రిని చూడటానికి అక్కడికి చేరాడు.
తం దృష్ట్వా కైకసీ తత్ర జ్వలన్తమివ తేజసా । ఆగమ్య రాక్షసీ తత్ర దశగ్రీవమువాచ హ ।। ౭.౯.
అక్కడ అతన్ని తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్నట్టు చూసిన కైకసి రాక్షసి, దశగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లి మాటలాడింది.