వక్తా సర్వేషు కృత్యేషు వసిష్ఠో భగవానృషిః। విశ్వామిత్రాభ్యనుజ్ఞాతః సహ సర్వైర్మహర్షిభిః
'ప్రతి విషయంలోనూ వసిష్ఠ మహర్షి మాట్లాడతారు. విశ్వామిత్రుడు, ఇతర మహర్షుల అనుమతితో ఆయనే ప్రతినిధి.'
ఏష వక్ష్యతి ధర్మాత్మా వసిష్ఠో మే యథాక్రమమ్। తూష్ణీంభూతే దశరథే వసిష్ఠో భగవానృషిః
'ఈ ధార్మికుడు వసిష్ఠుడు నా తరఫున క్రమంగా మాట్లాడతారు.' దశరథుడు మౌనంగా ఉండగానే, భగవంతుడైన వసిష్ఠ మహర్షి మాట ప్రారంభించాడు.
ఉవాచ వాక్యం వాక్యజ్ఞో వైదేహం సపురోధసమ్। అవ్యక్తప్రభవో బ్రహ్మా శాశ్వతో నిత్య అవ్యయః
అదృశ్యమైన మూలమున్న, శాశ్వతమైన, ఎప్పటికీ మారని బ్రహ్మ దేవుడు, పూజారుల సమక్షంలో జ్ఞానవంతుడైన వైదేహుడితో ఇలా పలికాడు.
తస్మాన్మరీచిః సంజజ్ఞే మరీచేః కశ్యపః సుతః। వివస్వాన్ కశ్యపాజ్జజ్ఞే మనుర్వైవస్వతః స్మృతః
ఆయన నుండి మరీచి జన్మించాడు. మరీచి కుమారుడిగా కశ్యపుడు పుట్టాడు. కశ్యపుని నుండి వివస్వాన్ జన్మించాడు. వివస్వాన్ కుమారుడే వైవస్వత మనువు అని ప్రసిద్ధి.
మనుః ప్రజాపతిః పూర్వమిక్ష్వాకుశ్చ మనోః సుతః। తమిక్ష్వాకుమయోధ్యాయాం రాజానం విద్ధి పూర్వకమ్
మనువు మొదటి ప్రజాపతి. మనువు కుమారుడే ఇక్ష్వాకు. అయోధ్యకు మొదటి రాజు ఇక్ష్వాకువేనని తెలుసుకో.
ఇక్ష్వాకోస్తు సుతః శ్రీమాన్ కుక్షిరిత్యేవ విశ్రుతః। కుక్షేరథాత్మజః శ్రీమాన్ వికుక్షిరుదపద్యత
ఇక్ష్వాకు కుమారుడిగా కుక్షి అనే మహాత్ముడు ప్రసిద్ధి చెందాడు. కుక్షికి కుమారుడిగా వికుక్షి అనే మహాశక్తివంతుడు జన్మించాడు.
వికుక్షేస్తు మహాతేజా బాణః పుత్రః ప్రతాపవాన్। బాణస్య తు మహాతేజా అనరణ్యః ప్రతాపవాన్
వికుక్షికి మహాప్రతాపశాలి బాణుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. బాణుని కుమారుడిగా మహాతేజస్సుతో అనరణ్యుడు జన్మించాడు.
అనరణ్యాత్ పృథుర్జజ్ఞే త్రిశఙ్కుస్తు పృథోరపి। త్రిశఙ్కోరభవత్ పుత్రో ధున్ధుమారో మహాయశాః
అనరణ్యుని నుండి పృథువు జన్మించాడు. పృథువు కుమారుడిగా త్రిశంకు పుట్టాడు. త్రిశంకుకు ధుందుమారుడు అనే గొప్ప కీర్తి గల కుమారుడు పుట్టాడు.
ధున్ధుమారాన్మహాతేజా యువనాశ్వో మహారథః। యువనాశ్వసుతశ్చాసీన్మాన్ధాతా పృథివీపతిః
ధుందుమారుని నుండి మహాశక్తివంతుడైన యువనాశ్వుడు, గొప్ప రథసారథి, జన్మించాడు. యువనాశ్వుని కుమారుడే భూమిని పాలించిన మాంధాత.
మాన్ధాతుస్తు సుతః శ్రీమాన్ సుసన్ధిరుదపద్యత। సుసన్ధేరపి పుత్రౌ ద్వౌ ధ్రువసన్ధిః ప్రసేనజిత్
మాంధాతకు శ్రేష్ఠుడైన సుసంధి కుమారుడిగా పుట్టాడు. సుసంధికి ఇద్దరు కుమారులు: ధ్రువసంధి, ప్రసేనజిత్.
యశస్వీ ధ్రువసన్ధేస్తు భరతో నామ నామతః। భరతాత్ తు మహాతేజా అసితో నామ జాయత
ధ్రువసంధికి ప్రసిద్ధి చెందిన భరతుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. భరతుని కుమారుడే మహాబలుడు అయిన అసితుడు.
యస్యైతే ప్రతిరాజాన ఉదపద్యన్త శత్రవః। హైహయాస్తాలజఙ్ఘాశ్చ శూరాశ్చ శశబిన్దవః
ఆ అసితునిపై హైహయులు, తాళజంఘులు, శశబిందువులు వంటి శత్రువుగా నిలిచిన రాజులు ఎదిరించారు.
తాంశ్చ స ప్రతియుధ్యన్ వై యుద్ధే రాజా ప్రవాసితః। హిమవన్తముపాగమ్య భార్యాభ్యాం సహితస్తదా
వారితో యుద్ధం చేస్తూ, ఆ రాజు దేశద్వారానికి గురయ్యాడు. తరువాత తన భార్యలతో కలిసి హిమవంత పర్వతానికి వెళ్లాడు.
అసితోఽల్పబలో రాజా కాలధర్మముపేయివాన్। ద్వే చాస్య భార్యే గర్భిణ్యౌ బభూవతురితి శ్రుతిః
బలహీనుడైన రాజు అసితుడు తన కాలాన్ని పూర్తిచేసుకున్నాడు. అతని రెండు భార్యలు గర్భవతులయ్యారని కథ ప్రసిద్ధి.
ఏకా గర్భవినాశార్థం సపత్న్యై సగరం దదౌ। తతః శైలవరే రమ్యే బభూవాభిరతో మునిః
వారిలో ఒకరు తన గర్భాన్ని నాశనం చేయాలని భావించి, సగరుడిని తన సహభార్యకు అప్పగించింది. అప్పుడు ఆ అందమైన పర్వతంలో ముని ఆనందించాడు.
భార్గవశ్చ్యవనో నామ హిమవన్తముపాశ్రితః। తత్ర చైకా మహాభాగా భార్గవం దేవవర్చసమ్
భార్గవుల వంశానికి చెందిన చ్యవనుడు అనే ముని హిమవంత పర్వతాన్ని ఆశ్రయించాడు. అక్కడ ఒక మహాభాగ్యవంతురాలు, దేవతల వలె ప్రకాశించే ఆ భార్గవుని దగ్గరకు వెళ్లింది.
వవన్దే పద్మపత్రాక్షీ కాంక్షన్తీ సుతముత్తమమ్। తమృషిం సాభ్యుపాగమ్య కాలిన్దీ చాభ్యవాదయత్
పద్మపత్రాల్లాంటి కన్నులు కలిగిన ఆమె, ఉత్తమమైన కుమారుని కోరికతో ఆ మునికి నమస్కరించింది. ఆ మునిని కలిసిన కలిందీ కూడా నమస్కరించింది.
స తామభ్యవదద్ విప్రః పుత్రేప్సుం పుత్రజన్మని। తవ కుక్షౌ మహాభాగే సుపుత్రః సుమహాబలః
ఆ ముని, కుమారుని కోరికతో వచ్చిన ఆమెను చూసి ఇలా అన్నాడు: 'నీవు మహాభాగ్యవంతురాలవు. నీ గర్భంలో గొప్ప బలమున్న, మంచి కుమారుడు జన్మిస్తాడు.'
మహావీర్యో మహాతేజా అచిరాత్ సంజనిష్యతి। గరేణ సహితః శ్రీమాన్ మా శుచః కమలేక్షణే
'మహా వీర్యశాలి, మహాతేజస్సుతో కూడిన కుమారుడు త్వరలోనే పుడతాడు. గర్భంతో పాటు, పద్మాక్షి! నీవు శోకించవద్దు.'
చ్యవనం చ నమస్కృత్య రాజపుత్రీ పతివ్రతా। పత్యా విరహితా తస్మాత్ పుత్రం దేవీ వ్యజాయత
చ్యవనునికి నమస్కరించి, భర్తతో వేరుగా ఉన్నా, ఆ రాజకుమార్తె, తన భర్తకు విధేయురాలిగా, కుమారుణ్ణి ప్రసవించింది.
సపత్న్యా తు గరస్తస్యై దత్తో గర్భజిఘాంసయా। సహ తేన గరేణైవ సంజాతః సగరోఽభవత్
అతని సహధర్మిణికి అసూయతో, గర్భాన్ని నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఒక మిష్రము ఇచ్చారు. అయినా ఆ మిష్రముతో పాటు సగరుడు జన్మించాడు.
సగరస్యాసమఞ్జస్తు అసమఞ్జాదథాంశుమాన్। దిలీపోంఽశుమతః పుత్రో దిలీపస్య భగీరథః
సగరునికి కుమారుడు అసమంజుడు, అసమంజునికి అంషుమాన్, అంషుమానునికి కుమారుడు దిలీపుడు, దిలీపునికి భగీరథుడు జన్మించాడు.
భగీరథాత్ కకుత్స్థశ్చ కకుత్స్థాచ్చ రఘుస్తథా। రఘోస్తు పుత్రస్తేజస్వీ ప్రవృద్ధః పురుషాదకః
భగీరథుని నుండి కకుత్స్థుడు, కకుత్స్థుని నుండి రఘువు, రఘువుని కుమారుడు మహాతేజస్సు కలిగిన, పురుషులను భక్షించే ప్రవృద్ధుడు జన్మించాడు.
కల్మాషపాదోఽప్యభవత్ తస్మాజ్జాతస్తు శఙ్ఖణః। సుదర్శనః శఙ్ఖణస్య అగ్నివర్ణః సుదర్శనాత్
ప్రవృద్ధుని నుండి కల్మాషపాదుడు, కల్మాషపాదుని కుమారుడు శంఖణుడు, శంఖణునికి కుమారుడు సుదర్శనుడు, సుదర్శనుని నుండి అగ్నివర్ణుడు జన్మించాడు.
శీఘ్రగస్త్వగ్నివర్ణస్య శీఘ్రగస్య మరుః సుతః। మరోః ప్రశుశ్రుకస్త్వాసీదమ్బరీషః ప్రశుశ్రుకాత్
అగ్నివర్ణునికి కుమారుడు శీఘ్రగుడు, శీఘ్రగునికి కుమారుడు మరుడు, మరుని నుండి ప్రశుశ్రుకుడు, ప్రశుశ్రుకుని కుమారుడు అంబరీషుడు జన్మించాడు.
అమ్బరీషస్య పుత్రోఽభూన్నహుషశ్చ మహీపతిః। నహుషస్య యయాతిస్తు నాభాగస్తు యయాతిజః
అంబరీషుని కుమారుడు మహారాజు నహుషుడు, నహుషుని కుమారుడు యయాతి, యయాతికి కుమారుడు నాభాగుడు.
నాభాగస్య బభూవాజ అజాద్ దశరథోఽభవత్। అస్మాద్ దశరథాజ్జాతౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
నాభాగునికి కుమారుడు అజుడు, అజునికి కుమారుడు దశరథుడు, ఆ దశరథుని నుండి రాముడు, లక్ష్మణుడు అన్నదమ్ములు జన్మించారు.
ఆదివంశవిశుద్ధానాం రాజ్ఞాం పరమధర్మిణామ్। ఇక్ష్వాకుకులజాతానాం వీరాణాం సత్యవాదినామ్
ప్రాచీన కాలంలో పుట్టిన, పవిత్రమైన, పరమధార్మికులు, ఇక్ష్వాకువంశంలో జన్మించిన, వీరులు, సత్యవాదులు అయిన రాజుల వంశానికి వారు చెందారు.
రామలక్ష్మణయోరర్థే త్వత్సుతే వరయే నృప। సదృశాభ్యాం నరశ్రేష్ఠ సదృశే దాతుమర్హసి
రాముడు, లక్ష్మణుల కోసం, రాజా! నీ కుమార్తెను కోరుతున్నాను. నరశ్రేష్ఠా! వారికీ సమానమైనవారికి, యోగ్యులైనవారికి ఆమెను ఇచ్చి ఆశీర్వదించాలి.
thumb|ఏకసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకసప్తతితమః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో డెబ్బై ఒకటవ సర్గను వినండి.