భగవన్పూర్వమప్యేషా లఙ్కాసీత్పిశితాశినామ్ । శ్రుత్వేదం భగవద్వాక్యం జాతో మే విస్మయః పరః ।। ౭.౪.
భగవంతుడా, ముందే నాకు ఈ లంక మాంసాహారులు ఉండే చోటని విన్నాను. కానీ ఇప్పుడు మీరు చెప్పిన మాటలు విని నాకు గొప్ప ఆశ్చర్యం కలిగింది.
పులస్త్యవంశాదుద్భూతా రాక్షసా ఇతి నః శ్రుతమ్ । ఇదానీమన్యతశ్చాపి సమ్భవః కీర్తితస్త్వయా ।। ౭.౪.
పులస్త్య వంశంలోనే రాక్షసులు పుట్టారని మేము విన్నాము. కానీ ఇప్పుడు మీరు ఇంకొక వంశాన్ని కూడా వివరంగా చెప్పారు.
రావణాత్కుమ్భకర్ణాచ్చ ప్రహస్తాద్వికటాదపి । రావణస్య చ పుత్రేభ్యః కిం ను తే బలవత్తరాః ।। ౭.౪.
రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, ప్రహస్తుడు, వికటుడు, ఇంకా రావణుని కుమారులకన్నా వారు బలవంతులు అయ్యారా?
క ఏషాం పూర్వకో బ్రహ్మన్కిన్నామా చ బలోత్కటః । అపరాధం చ కం ప్రాప్య విష్ణునా ద్రావితాః కథమ్ ।। ౭.౪.
బ్రాహ్మణా, వారిలో మొదటివాడు ఎవరు? అతని పేరు ఏమిటి? వారిలో ఎవరు అత్యంత బలవంతుడు? విష్ణువు వారిని ఏ తప్పు వల్ల తరిమికొట్టాడు?
ఏతద్విస్తరతః సర్వం కథయస్వ మమానఘ । కుతూహలమిదం మహ్యం నుద భానుర్యథా తమః ।। ౭.౪.
పాపరహితుడా, ఈ సంగతులన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పండి. నా సందేహాన్ని సూర్యుడు చీకటిని పోగొట్టినట్లు మీరు పోగొట్టండి.
రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా సంస్కారాలఙ్కృతం శుభమ్ । ఈషద్విస్మయమానస్తమగస్త్యః ప్రాహ రాఘవమ్ ।। ౭.౪.
రాఘవుని మృదువైన, శుభమైన మాటలు విని, అగస్త్యుడు కొద్దిగా ఆశ్చర్యంతో రాఘవునితో ఇలా చెప్పాడు.
ప్రజాపతిః పురా సృష్ట్వా హ్యపః సలిలసమ్భవః । తాసాం గోపాయనే సత్త్వానసృజత్పద్మసమ్భవః ।। ౭.౪.
పద్మజనుడా, ప్రాచీన కాలంలో ప్రజాపతి సముద్రాన్ని సృష్టించి, ఆ నీటిని కాపాడేందుకు జీవులను కూడా సృష్టించాడు.
తే సత్త్వాః సత్త్వకర్తారం వినీతవదుపస్థితాః । కిం కుర్మ ఇతి భాషన్తః క్షుత్పిపాసాభయార్దితాః ।। ౭.౪.
ఆ జీవులు ఆకలి, దాహం, భయంతో బాధపడుతూ, వినయంగా సృష్టికర్త దగ్గరకు వెళ్లి, 'మేము ఏమి చేయాలి?' అని అడిగారు.
ప్రజాపతిస్తు తాన్యాహ సత్వాని ప్రహసన్నివ । ఆభాష్య వాచా యత్నేన రక్షధ్వమితి మానదః ।। ౭.౪.
ప్రజాపతి చిరునవ్వుతో ఆ జీవులను చూసి, జాగ్రత్తగా ఇలా అన్నాడు: 'మీరు వాటిని కాపాడండి' అని గౌరవప్రదాతా.
రక్షామేతి చ తత్రాన్యే జక్షామ ఇతి చాపరే । భుక్షితాభుక్షితైరుక్తస్తతస్తానాహ భూతకృత్ ।। ౭.౪.
అక్కడ కొందరు 'మేము కాపాడుదాం' అన్నారు. మరికొందరు 'మేము తినుదాం' అన్నారు. అందులో కొందరు తిన్నవారు, మరికొందరు తినని వారు. అప్పుడు భూతకర్త వారిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
రక్షామేతి చ యైరుక్తం రాక్షసాస్తే భవన్తు వః । జక్షామ ఇతి యైరుక్తం యక్షా ఏవ భవన్తు వః ।। ౭.౪.
'రక్షిద్దాం' అని అన్నవారు రాక్షసులు అవుతారు. 'తినుదాం' అని అన్నవారు యక్షులు అవుతారు' అని అన్నాడు.
తత్ర హేతిః ప్రహేతిశ్చ భ్రాతరౌ రాక్షసాధిపౌ । మధుకైటభసఙ్కాశౌ బభూవతురరిన్దమౌ ।। ౭.౪.
అక్కడ హేతి, ప్రహేతి అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములు రాక్షసాధిపతులుగా, మధు-కైటభులతో సమానంగా, దేవతలకు శత్రువులుగా ఏర్పడ్డారు.
ప్రహేతిర్ధార్మికస్తత్ర తపోవనగతస్తదా । హేతిర్దారక్రియార్థే తు పరం యత్నమథాకరోత్ ।। ౭.౪.
వారిలో ప్రహేతి ధర్మబద్ధుడై, అప్పట్లో తపోవనంలో నివసించాడు. హేతి మాత్రం కుమారుని కోసం చాలా శ్రమపడ్డాడు.
స కాలభగినీం కన్యాం భయాం నామ భయావహామ్ । ఉదావహదమేయాత్మా స్వయమేవ మహామతిః ।। ౭.౪.
అతడు కలభాగినీ అనే భయానకమైన, భయాన్ని కలిగించే కన్యను భార్యగా చేసుకున్నాడు.
స తస్యాం జనయామాస హేతీ రాక్షసపుఙ్గవః । పుత్రం పుత్రవతాం శ్రేష్ఠో విద్యుత్కేశ ఇతి శ్రుతమ్ ।। ౭.౪.
ఆమె ద్వారా రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన హేతి, కుమారులందరిలో ఉత్తముడైన విద్యుత్కేశుడనే కుమారుడిని పొందాడు.
విద్యుత్కేశో హేతిపుత్రః స దీప్తార్కసమప్రభః । వ్యవర్ధత మహాతేజాస్తోయమధ్య ఇవామ్బుదః ।। ౭.౪.
హేతి కుమారుడైన విద్యుత్కేశుడు, దీప్తిమంతమైన సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, నీటిలో పెరిగే మేఘంలా బలవంతుడిగా ఎదిగాడు.
స యదా యౌవనం భద్రమనుప్రాప్తో నిశాచరః । తతో దారక్రియాం తస్య కర్తుం వ్యవసితః పితా ।। ౭.౪.
ఆ నిశాచరుడు యవ్వనంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు, అతని తండ్రి పెళ్లి చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
సన్ధ్యాయాస్తనయాం సో ఽథ సన్ధ్యాతుల్యాం ప్రభావతః । వరయామాస పుత్రార్థం హేతీ రాక్షసపుఙ్గవః ।। ౭.౪.
అప్పుడు రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన హేతి, తన కుమారునికి సంధ్యాదేవికి సమానమైన శక్తి గల సంధ్యా కుమార్తెను వరంగా అడిగాడు.
అవశ్యమేవ దాతవ్యా పరస్మై సేతి సన్ధ్యయా । చిన్తయిత్వా సుతా దత్తా విద్యుత్కేశాయ రాఘవ ।। ౭.౪.
ఇతరుడికి తప్పక ఇస్తే మంచిదని ఆలోచించి, సంద్యా తన కుమార్తెను విద్యుత్కేశునికి ఇచ్చింది, ఓ రాఘవా.
సన్ధ్యాయాస్తనయాం లబ్ధ్వా విద్యుత్కేశో నిశాచరః । రమతే స్మ తయా సార్ధం పౌలోమ్యా మఘవానివ ।। ౭.౪.
సంధ్యా కుమార్తెను పొందిన విద్యుత్కేశుడు, ఆ రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసుడు, ఆమెతో కలిసి ఆనందంగా జీవించాడు, మఘవంతుడు పాలోమిని తోడుగా ఉంచుకున్నట్టు.
కేనచిత్త్వథ కాలేన రామ సాలకటఙ్కటా । విద్యుత్కేశాద్గర్భమాప ఘనరాజిరివార్ణవాత్ ।। ౭.౪.
కొంత కాలం తర్వాత, ఓ రామా, సాలకటంకట అనే ఆమె విద్యుత్కేశుని ద్వారా గర్భవతిగా అయింది, మేఘపుటడిని గాలి నింపినట్టు.
తతః సా రాక్షసీ గర్భం ఘనగర్భసమప్రభమ్ । ప్రసూతా మన్దరం గత్వా గఙ్గా గర్భమివాగ్నిజమ్ ।। ౭.౪.
ఆ రాక్షసీ, మేఘంతో నిండినట్టు ప్రకాశించే గర్భాన్ని మోసుకుంటూ, మందర పర్వతానికి వెళ్లి, గంగా అగ్నిపుత్రుని ప్రసవించినట్టు, తన బిడ్డను ప్రసవించింది.
సముత్సృజ్య తు సా గర్భం విద్యుత్కేశరతార్థినీ । రేమే తు సార్ధం పతినా విస్మృత్య సుతమాత్మజమ్ ।। ౭.౪.
విద్యుత్కేశునితో కలిసి ఉండాలని కోరిన ఆమె, తన బిడ్డను అక్కడే వదిలేసి, తన కుమారుడిని మరచి, భర్తతో ఆనందంగా గడిపింది.
ఉత్సృష్టస్తు తదా గర్భో ఘనశబ్దసమస్వనః । తయోత్సృష్టః స తు శిశుః శరదర్కసమద్యుతిః । నిధాయాస్యే స్వయం ముష్టిం రురోద శనకైస్తదా ।। ౭.౪.
అప్పుడు, ఆమె వదిలిన ఆ శిశువు, మేఘం మోగినట్టు గట్టిగా ఏడుస్తూ, శరదృతువులోని సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తూ, తన ముద్దును నోటిలో పెట్టుకుని మెల్లగా ఏడవడం మొదలుపెట్టాడు.
తతో వృషభమాస్థాయ పార్వత్యా సహితః శివః । వాయుమార్గేణ గచ్ఛన్వై శుశ్రావ రుదితస్వనమ్ ।। ౭.౪.
తర్వాత, శివుడు పార్వతితో కలిసి వృషభాన్ని ఎక్కి, గాలిమార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, ఆ ఏడుపు శబ్దాన్ని విన్నాడు.
అపశ్యదుమయా సార్ధం రుదన్తం రాక్షసాత్మజమ్ । కారుణ్యభావాత్పార్వత్యా భవస్త్రిపురసూదనః ।। ౭.౪.
ఉమాతో కలిసి, ఆ రాక్షస కుమారుడిని ఏడుస్తూ చూసి, పార్వతీ దయతో త్రిపుర సంహారుడైన భవుని మనసు కదిలింది.
తం రాక్షసాత్మజం చక్రే మాతురేవ వయఃసమమ్ । అమరం చైవ తం కృత్వా మహాదేవో ఽక్షరో ఽవ్యయః ।। ౭.౪.
అఖండుడైన మహాదేవుడు, ఆ రాక్షస కుమారుడిని అతని తల్లితో సమాన వయస్సుతో చేసి, అమరత్వాన్ని కూడా ప్రసాదించాడు.
పురమాకాశగం ప్రాదాత్పార్వత్యాః ప్రియకామ్యయా । ఉమయాపి వరో దత్తో రాక్షసానాం నృపాత్మజ ।। ౭.౪.
పార్వతీపై ప్రేమతో, శివుడు ఆ బాలుడికి ఆకాశంలో ఒక నగరాన్ని ఇచ్చాడు; ఉమా కూడా రాక్షసులకు ఒక వరం ఇచ్చింది, ఓ రాజకుమారా.
సద్యోపలబ్ధిర్గర్భస్య ప్రసూతిః సద్య ఏవ చ । సద్య ఏవ వయఃప్రాప్తిర్మాతురేవ వయస్సమమ్ ।। ౭.౪.
ఆ బాలుడు వెంటనే జన్మించి, వెంటనే పెరిగి, తన తల్లితో సమాన వయస్సును తక్షణమే పొందాడు.
తతః సుకేశో వరదానగర్వితః శ్రియం ప్రభోః ప్రాప్య హరస్య పార్శ్వతః । చచార సర్వత్ర మహాన్మహామతిః ఖగం పురం ప్రాప్య పురన్దరో యథా ।। ౭.౪.
తర్వాత, వరప్రభావంతో గర్వంగా ఉన్న సుకేశుడు, పరమేశ్వరుని వైభవాన్ని పొందినవాడు, శివుని పక్కన నివసిస్తూ, ఆకాశనగరాన్ని పొంది, ఇంద్రుడు అమరావతిని పొందినట్టు, ఎక్కడికక్కడ తిరిగాడు.