తృణబిన్దుస్తు రాజర్షిస్తపసా ద్యోతితప్రభః । ధ్యానం వివేశ తచ్చాపి హ్యపశ్యదృషికర్మజమ్ ।। ౭.౨.
తపస్సుతో ప్రకాశించే రాజర్షి తృణబిందు ధ్యానంలోకి వెళ్లి, తన యోగబలంతో ఆమెకు జరిగిన కారణాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
స తు విజ్ఞాయ తం శాపం మహర్షేర్భావితాత్మనః । గృహీత్వా తనయాం గత్వా పులస్త్యమిదమబ్రవీత్ ।। ౭.౨.
ఆ మహర్షి శాపాన్ని తెలుసుకున్న తృణబిందు తన కుమార్తెను తీసుకుని పులస్త్యుని వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు.
భగవంస్తనయాం మే త్వం గుణైః స్వైరేవ భూషితామ్ । భిక్షాం ప్రతిగృహాణేమాం మహర్షే స్వయముద్యతామ్ ।। ౭.౨.
"భగవంతుడా, నా కుమార్తె స్వయంగా మంచితనంతో అలంకరించబడి, స్వయంగా సిద్ధంగా ఉంది. దయచేసి ఆమెను స్వీకరించండి మహర్షీ!"
తపశ్చరణయుక్తస్య శ్రమ్యమాణేన్ద్రియస్య తే । శుశ్రూషణపరా నిత్యం భవిష్యతి న సంశయః ।। ౭.౨.
"మీరు తపస్సుతో ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవారు. నా కుమార్తె ఎప్పుడూ మీ సేవలో నిమగ్నంగా ఉంటుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
తం బ్రువాణం తు తద్వాక్యం రాజర్షిం ధార్మికం తదా । జిఘృక్షురబ్రవీత్కన్యాం బాఢమిత్యేవ స ద్విజః ।। ౭.౨.
ఆ ధర్మాత్ముడైన రాజర్షి మాటలు విన్న ఆ ద్విజుడు, ఆ అమ్మాయిని స్వీకరించాలనే సంకల్పంతో, "అలా జరుగనీ" అని సమ్మతించాడు.
దత్త్వా స తు యథాన్యాయం స్వమాశ్రమపదం గతః । సాపి తత్రావసత్కన్యా తోషయన్తీ పతిం గుణైః ।। ౭.౨.
తన కుమార్తెను విధిగా అప్పగించి, తృణబిందు తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు. ఆ అమ్మాయి అక్కడే ఉండి, తన మంచితనంతో భర్తను సంతోషపరిచింది.
తస్యాస్తు శీలవృత్తాభ్యాం తుతోష మునిపుఙ్గవః । ప్రీతః స తు మహాతేజా వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౨.
ఆమె శీలవ్రుత్తాలతో మునిపుంగవుడు సంతృప్తి చెందాడు. సంతోషంతో ఆ మహాతేజస్వి ఇలా అన్నాడు.
పరితుష్టో ఽస్మి సుశ్రోణి గుణానాం సమ్పదా భృశమ్ । తస్మాద్దేవి దదామ్యద్య పుత్రమాత్మసమం తవ ।। ౭.౨.
"సుందరి, నీ మంచితనంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను. అందుకే, దేవీ, నిన్ను నేను నాకే సమానమైన కుమారుడిని ఇస్తాను."
ఉభయోర్వంశకర్తారం పౌలస్త్య ఇతి విశ్రుతమ్ । యస్మాత్తు విశ్రుతో వేదస్త్వయైషో ఽధ్యయతో మమ ।। ౭.౨.
"అతడు రెండు వంశాలకు కర్తగా, పౌలస్త్యుడిగా ప్రసిద్ధి చెందుతాడు. ఈ వేదాన్ని నువ్వు నేర్చుకున్నందున, ఇది ఇకపై నీదే అవుతుంది."
తస్మాత్స విశ్రవా నామ భవిష్యతి న సంశయః । ఏవముక్తా తు సా దేవీ ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా ।। ౭.౨.
"అందువల్ల అతడికి విశ్రవా అనే పేరు వస్తుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు." అని చెప్పగా, ఆ దేవి హృదయపూర్వకంగా ఆనందించింది.
అచిరేణైవ కాలేనాసూత విశ్రవసం సుతమ్ । త్రిషు లోకేషు విఖ్యాతం యశోధర్మసమన్వితమ్ ।। ౭.౨.
చాలా తక్కువ కాలంలోనే ఆమె విశ్రవ అనే కుమారుడిని కనింది. అతడు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, కీర్తి, ధర్మాలతో కూడినవాడు.
శ్రుతిమాన్సమదర్శీ చ వ్రతాచారరతస్తథా । పితేవ తపసా యుక్తో హ్యభవద్విశ్రవా మునిః ।। ౭.౨.
విశ్రవ ముని శాస్త్రజ్ఞుడు, సమంగా చూడగలవాడు, వ్రతాచరణలో నిష్ణాతుడు, తండ్రిలా తపస్సుతో నిండినవాడు అయ్యాడు.
అథ పుత్రః పులస్త్యస్య విశ్రవా మునిపుఙ్గవః । అచిరేణైవ కాలేన పితేవ తపసి స్థితః ।। ౭.౩.
తర్వాత పులస్త్యుని కుమారుడు విశ్రవ మునిపుంగవుడు, తక్కువ కాలంలోనే తండ్రిలా తపస్సులో స్థిరపడ్డాడు.
సత్యవాఞ్ఛీలవాఞ్ఛాన్తః స్వాధ్యాయనిరతః శుచిః । సర్వభోగేష్వసంసక్తో నిత్యం ధర్మపరాయణః ।। ౭.౩.
అతడు సత్యవంతుడు, మంచితనంతో నిండినవాడు, మనస్సు నిశ్చలంగా ఉంచుకున్నవాడు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడు, శుద్ధుడూ, అన్ని భోగాల పట్ల ఆసక్తి లేనివాడు, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని అనుసరించేవాడు.
జ్ఞాత్వా తస్య తు తద్వృత్తం భరద్వాజో మహామునిః । దదౌ విశ్రవసే భార్యాం స్వసుతాం దేవవర్ణినీమ్ ।। ౭.౩.
భరద్వాజ మహర్షి, విశ్రవసు యొక్క ప్రవర్తనను తెలుసుకొని, తన కుమార్తెను — దేవతలా ప్రకాశించే ఆమెను — ఆయనకు భార్యగా ఇచ్చాడు.
ప్రతిగృహ్య తు ధర్మేణ భరద్వాజసుతాం తదా । ప్రజాన్వేక్షికయా బుద్ధ్యా శ్రేయో హ్యస్య విచిన్తయన్ ।। ౭.౩.
ఆ సమయంలో, భరద్వాజుని కుమార్తెను ధర్మబద్ధంగా స్వీకరించిన విశ్రవసు, ఆమె సంతానం మంచి మార్గంలో ఉండాలని ఆలోచిస్తూ జాగ్రత్తగా ఆలోచించాడు.
ముదా పరమయా యుక్తో విశ్రవా మునిపుఙ్గవః । స తస్యాం వీర్యసమ్పన్నమపత్యం పరమాద్భుతమ్ ।। ౭.౩.
అప్పుడా మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన విశ్రవసు, అత్యంత ఆనందంతో, ఆమెలో మహా బలంతో కూడిన, ఆశ్చర్యకరమైన కుమారుణ్ణి పొందాడు.
జనయామాస ధర్మజ్ఞః సర్వైర్బ్రహ్మగుణైర్యుతమ్ । తస్మిఞ్జాతే తు సంహృష్టః సమ్బభూవ పితామహః ।। ౭.౩.
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన విశ్రవసు, బ్రహ్మదేవుని అన్ని గుణాలతో కూడిన కుమారుణ్ణి జన్మించించాడు. ఆ బాలుడు పుట్టినప్పుడు, పితామహుడు ఎంతో ఆనందపడ్డాడు.
దృష్ట్వా శ్రేయస్కరీం బుద్ధిం ధనాధ్యక్షో భవిష్యతి । నామ తస్యాకరోత్ప్రీతః సార్ధం దేవర్షిభిస్తదా ।। ౭.౩.
ఆ బాలుని మంగళకరమైన బుద్ధిని చూసి, ధనాధ్యక్షుడు దేవర్షులతో కలిసి ఆనందంగా అతనికి పేరు పెట్టాడు.
యస్మాద్విశ్రవసో ఽపత్యం సాదృశ్యాద్విశ్రవా ఇవ । తస్మాద్వైశ్రవణో నామ భవిష్యత్వేష విశ్రుతః ।। ౭.౩.
విశ్రవసు కుమారుడిగా, విశ్రవసువును పోలి ఉండడం వల్ల, అతడు 'వైశ్రవణుడు' అనే పేరుతో ప్రఖ్యాతి పొందాడు.
స తు వైశ్రవణస్తత్ర తపోవనగతస్తదా । అవర్ధతాహుతిహుతో మహాతేజా యథానలః ।। ౭.౩.
ఆ సమయంలో, వైశ్రవణుడు తపోవనంలో నివసిస్తూ, హవిస్సులతో పెరుగుతున్న అగ్నిలా మహా తేజస్సుతో ఎదిగాడు.
తస్యాశ్రమపదస్థస్య బుద్ధిర్జజ్ఞే మహాత్మనః । చరిష్యే పరమం ధర్మం ధర్మో హి పరమా గతిః ।। ౭.౩.
ఆ మహాత్ముడు తన ఆశ్రమంలో ఉండగా, 'నేను పరమధర్మాన్ని ఆచరిస్తాను, ఎందుకంటే ధర్మమే పరమ గమ్యం' అని నిర్ణయించుకున్నాడు.
స తు వర్షసహస్రాణి తపస్తప్త్వా మహావనే । యన్త్రితో నియమైరుగ్రైశ్చకార సుమహత్తపః ।। ౭.౩.
వైశ్రవణుడు, ఆ మహావనంలో వేల సంవత్సరాలు కఠిన నియమాలతో, గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
పూర్ణే వర్షసహస్రాన్తే తం తం విధిమకల్పయత్ । జలాశీ మారుతాహారో నిరాహారస్తథైవ చ ।। ౭.౩.
వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక, అతడు వివిధ విధానాలను ఆచరించాడు — కొంతకాలం నీటితో, కొంతకాలం గాలితో, మరికొంతకాలం ఏదీ తినకుండా ఉపవాసం చేశాడు.
ఏవం వర్షసహస్రాణి జగ్ముస్తాన్యేకవర్షవత్ । అథ ప్రీతో మహాతేజాః సేన్ద్రైః సురగణైః సహ ।। ౭.౩.
అలా వేల సంవత్సరాలు ఒక్క సంవత్సరంలా గడిచిపోయాయి. తరువాత, మహా తేజస్సుతో కూడిన వాడు, ఇంద్రుడు మరియు దేవతలతో కలిసి సంతోషించాడు.
గత్వా తస్యాశ్రమపదం బ్రహ్మేదం వాక్యమబ్రవీత్ । పరితుష్టో ఽస్మి తే వత్స కర్మణానేన సువ్రత । వరం వృణీష్వ భద్రం తే వరార్హస్త్వం మహామతే ।। ౭.౩.
బ్రహ్మదేవుడు అతని ఆశ్రమానికి వచ్చి ఇలా అన్నాడు: 'బాలా, నీ ఈ కార్యంతో నేను సంతోషించాను. నీకు శుభం కలగాలి. నీవు వరానికి అర్హుడవు, కావున ఒక వరం కోరుకో.'
అథాబ్రవీద్వైశ్రవణః పితామహముపస్థితమ్ । భగవఁల్లోకపాలత్వమిచ్ఛేయం విత్తరక్షణమ్ ।। ౭.౩.
అప్పుడు వైశ్రవణుడు పితామహుని ఎదుట ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ, నాకు ధనాన్ని కాపాడే బాధ్యత కావాలి.'
అథాబ్రవీద్వైశ్రవణం పరితుష్టేన చేతసా । బ్రహ్మా సురగణైః సార్ధం బాఢమిత్యేవ హృష్టవత్ ।। ౭.౩.
ఆపుడు బ్రహ్మదేవుడు, దేవతలతో కలిసి, హర్షంతో, వైశ్రవణుడికి 'అవును, అలా జరగనీ' అని అనుగ్రహించాడు.
అహం వై లోకపాలానాం చతుర్థం స్రష్టుముద్యతః ।। ౭.౩.
ఇప్పుడు నేను లోకపాలుల్లో నాలుగవవారిని సృష్టించడానికి సిద్ధమవుతున్నాను.
యమేన్ద్రవరుణానాం చ పదం యత్తవ చేప్సితమ్ । తద్గచ్ఛ త్వం హి ధర్మజ్ఞ నిధీశత్వమవాప్నుహి । శక్రామ్బుపయమానాం చ చతుర్థస్త్వం భవిష్యసి ।। ౭.౩.
నీవు యముడు, ఇంద్రుడు, వరుణుడు కలిగిన స్థానం కోరుకున్నావు. అది నీకు లభిస్తుంది. నీవు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడివి, ధనాధిపతిగా అవతరించు. శక్రుడు, వరుణుడు, యముడు లాంటి నాలుగవవాడవుతావు.