కుమ్భశ్చైవ నికుమ్భశ్చ రాక్షసౌ భీమదర్శనౌ । దిష్ట్యా తౌ నిహతౌ రామ కుమ్భకర్ణసుతౌ మృధే ।। ౭.౧.
భయంకరంగా కనిపించే రాక్షసులు కుంభుడు, నికుంభుడు — వీరు కుంభకర్ణుని కుమారులు. రామా, యుద్ధంలో నువ్వు వారిని సంహరించావు, అదృష్టవశాత్తు అది జరిగింది.
యుద్ధోన్మత్తశ్చ మత్తశ్చ కాలాన్తకయమోపమౌ । యజ్ఞకోపశ్చ బలవాన్ధూమ్రాక్షో నామ రాక్షసః ।। ౭.౧.
యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు — వీరిద్దరూ యుద్ధానికి పిచ్చివాళ్లు, కాలాంతకుడితో సమానులు. అలాగే యజ్ఞకోపుడు, బలవంతుడు అయిన ధూమ్రాక్షుడు అనే రాక్షసుడు కూడా ఉన్నాడు.
కుర్వన్తః కదనం ఘోరమేతే శస్త్రాస్త్రపారగాః । అన్తకప్రతిమైర్బాణైర్దిష్ట్యా వినిహతాస్త్వయా ।। ౭.౧.
ఈ రాక్షసులు ఆయుధాలు, అస్త్రాలలో నిపుణులు, భయంకరమైన హింసను సృష్టించేవారు. మరణంతో సమానమైన నీ బాణాలతో నువ్వు వారిని అదృష్టవశాత్తు సంహరించావు.
దిష్ట్యా త్వం రాక్షసేన్ద్రేణ ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతః । దేవతానామవధ్యేన విజయం ప్రాప్తవానసి ।। ౭.౧.
రాక్షసాధిపతితో, దేవతలకు కూడా జయించలేని వాడితో నువ్వు ద్వంద్వయుద్ధానికి దిగావు. అదృష్టవశాత్తు నీవు విజయాన్ని సాధించావు.
సఙ్ఖ్యే తస్య న కిఞ్చిత్తు రావణస్య పరాభవః । ద్వన్ద్వయుద్ధమనుప్రాప్తో దిష్ట్యా తే రావణిర్హతః ।। ౭.౧.
రావణుడికి యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓటమి లేదు. అయినా నువ్వు ద్వంద్వయుద్ధానికి దిగివి, అదృష్టవశాత్తు రావణుని కుమారుడిని సంహరించావు.
దిష్ట్యా తస్య మహాబాహో కాలస్యేవాభిధావతః । ముక్తః సురరిపోర్వీర ప్రాప్తశ్చ విజయస్త్వయా ।। ౭.౧.
మహాబాహువైన రామా! కాలంలా దూసుకొచ్చిన ఆ దేవతా శత్రువుని నుంచి నువ్వు తప్పించుకొని, విజయాన్ని సాధించావు. అదృష్టవశాత్తు ఇది జరిగింది.
అభినన్దామ తే సర్వే సంశ్రుత్యేన్ద్రజితో వధమ్ । సో ఽవధ్యః సర్వభూతానాం మహామాయాధరో యుధి ।। ౭.౧.
ఇంద్రజిత్ మరణాన్ని విని మేమంతా ఆనందిస్తున్నాం. యుద్ధంలో మహామాయలు కలిగి, అన్ని జీవులకు అందని వాడైన వాడిని నీవు సంహరించావు.
విస్మయస్త్వేష చాస్మాకం తచ్ఛ్రుత్వేన్ద్రజితం హతమ్ ।। ౭.౧.
ఇంద్రజిత్ సంహరించబడిన వార్త విని మేమంతా ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాము.
ఏతే చాన్యే చ బహవో రాక్షసాః కామరూపిణః । దిష్ట్యా త్వయా హతా వీరా రఘూణాం కులవర్ద్ధన ।। ౭.౧.
ఇవాళ్లతో పాటు, ఇంకా అనేకమంది కావ్యమార్గంలో మారే శక్తి ఉన్న రాక్షస వీరులను కూడా నువ్వు సంహరించావు, రఘువంశాన్ని పెంచినవాడవు, అదృష్టవశాత్తు ఇది జరిగింది.
దత్త్వా పుణ్యామిమాం వీర సౌమ్యామభయదక్షిణామ్ ౭.౧.
వీరా! నీవు ఈ పవిత్రమైన, మృదువైన భయరహితత్వాన్ని అందించావు.
శ్రుత్వా తు తేషాం వచనమృషీణాం భావితాత్మనామ్ । విస్మయం పరమం గత్వా రామః ప్రాఞ్జలిరబ్రవీత్ ।। ౭.౧.
పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన ఋషుల మాటలు విని, రాముడు గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనై, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్తః కుమ్భకర్ణం రావణం చ నిశాచరమ్ । అతిక్రమ్య మహావీర్యౌ కిం ప్రశంసథ రావణిమ్ ।। ౭.౧.
భగవంతులారా! మహాశక్తిశాలులైన కుంభకర్ణుడు, రావణుడు వంటి నిశాచరులను పక్కనబెట్టి, ఎందుకు రావణుని కుమారుడిని మాత్రమే మీరు ప్రశంసిస్తున్నారు?
మహోదరం ప్రహస్తం చ విరూపాక్షం చ రాక్షసమ్ । మత్తోన్మత్తౌ చ దుర్ధర్షౌ దేవాన్తకనరాన్తకౌ ౭.౧.
మహోదరుడు, ప్రహస్తుడు, విరూపాక్షుడు, ఇంకా మత్తుడు, ఉన్మత్తుడు, దుర్జేయులు అయిన దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు — వీరందరూ ఉన్నారు.
అతికాయం త్రిశిరసం ధూమ్రాక్షం చ నిశాచరమ్ । అతిక్రమ్య మహావీర్యాన్కిం ప్రశంసథ రావణిమ్ ।। ౭.౧.
అతికాయుడు, త్రిశిరుడు, నిశాచరుడైన ధూమ్రాక్షుడు — వీరంతా మహాశక్తివంతులు. వీరిని పక్కనబెట్టి రావణుని కుమారుడిని మాత్రమే ఎందుకు ప్రశంసిస్తున్నారు?
కీదృశో వై ప్రభావో ఽస్య కిం బలం కః పరాక్రమః । కేన వా కారణేనైష రావణాదతిరిచ్యతే ।। ౭.౧.
అతని శక్తి ఎలా ఉంది? ఎంత బలం ఉంది? ఎంత పరాక్రమం ఉంది? రావణుడిని మించి అతడు ఎందుకు నిలిచాడు? దానికి కారణం ఏమిటి?
శక్యం యది మయా శ్రోతుం న ఖల్వాజ్ఞాపయామి వః । యది గుహ్యం న చేద్వక్తుం శ్రోతుమిచ్ఛామి కథ్యతామ్ ।। ౭.౧.
నేను వినగలిగితే తప్పకుండా చెప్పమని ఆజ్ఞాపించను. అది రహస్యమైతే చెప్పనక్కర్లేదు. కానీ చెప్పదగ్గది అయితే వినాలని కోరుకుంటున్నాను, దయచేసి వివరించండి.
శక్రో ఽపి విజితస్తేన కథం లబ్ధవరశ్చ సః । కథం చ బలవానన్పుత్రో న పితా తస్య రావణః ।। ౭.౧.
ఇంద్రుడిని కూడా అతడు జయించాడు — ఆ వరం ఎలా దక్కింది? రావణుడికి కంటే కుమారుడే ఎలా బలవంతుడు అయ్యాడు?
కథం పితుశ్చాభ్యధికో మహాహవే శక్రస్య జేతా హి కథం స రాక్షసః । వరాశ్చ లబ్ధాః కథయస్వ మే ఽద్య తత్పృచ్ఛతశ్చాస్య మునీన్ద్ర సర్వమ్ ।। ౭.౧.
పితను మించి యుద్ధంలో ఎలా ప్రబలించాడు? ఆ రాక్షసుడు ఇంద్రుడిని ఎలా జయించాడు? అతడు పొందిన వరాలు ఏమిటో నేడు నాకు వివరించండి, మునీంద్రా! నేను అన్నీ అడుగుతున్నాను.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాఘవస్య మహాత్మనః । కుమ్భయోనిర్మిహాతేజా రామమేతదువాచ హ ।। ౭.౨.
మహాత్ముడైన రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు విని, గొప్ప తపస్సుతో ప్రకాశించే కుంభయోని రామునికి ఇలా చెప్పాడు.
శృణు రామ కథావృత్తం తస్య తేజోబలం మహత్ । జఘాన శత్రూన్యేనాసౌ న చ వధ్యః స శత్రుభిః ।। ౭.౨.
రామా, అతని కథ, మహత్తరమైన తేజస్సు, బలాన్ని విను. వాటి వలన అతడు శత్రువులను సంహరించాడు, కానీ శత్రువులు అతడిని చంపలేకపోయారు.
తావత్తే రావణస్యేదం కులం జన్మ చ రాఘవ । వరప్రదానం చ తథా తస్మై దత్తం బ్రవీమి తే ।। ౭.౨.
ఇప్పుడు రాఘవా, రావణుని వంశం, జననం, అతనికి ఇచ్చిన వరం గురించి నీకు చెబుతాను.
పురా కృతయుగే రామ ప్రజాపతిసుతః ప్రభుః । పులస్త్యో నామ బ్రహ్మర్షిః సాక్షాదివ పితామహః ।। ౭.౨.
రామా, ప్రాచీన కృతయుగంలో, ప్రజాపతి కుమారుడైన ప్రభువు, పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మర్షి, తండ్రి బ్రహ్మదేవుడి వంటి వాడు ఉండేవాడు.
నానుకీర్త్యా గుణాస్తస్య ధర్మతః శీలతస్తథా । ప్రజాపతేః పుత్ర ఇతి వక్తుం శక్యం హి నామతః ।। ౭.౨.
అతని ధర్మం, స్వభావం వంటి గుణాలు పూర్తిగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. అతడు ప్రజాపతి కుమారుడు అని పేరు చెప్పడమే చాలనిపిస్తుంది.
ప్రజాపతిసుతత్వేన దేవానాం వల్లభో హి సః । హృష్టః సర్వస్య లోకస్య గుణైః శుభ్రైర్మహామతిః ।। ౭.౨.
ప్రజాపతి కుమారుడిగా దేవతలకు ప్రియుడయ్యాడు. అతని పవిత్రమైన గుణాలకు ఆనందించి, ఈ మహామతివంతుడిని ప్రపంచమంతా సంతోషించింది.
స తు ధర్మప్రసఙ్గేన మేరోః పార్శ్వే మహాగిరేః । తృణవిన్ద్వాశ్రమం గత్వా న్యవసన్మునిపుఙ్గవః ।। ౭.౨.
ఆ మహర్షి ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, మెరు పర్వతం ఒడ్డున తృణవిందు ఆశ్రమానికి వెళ్లి అక్కడ నివసించాడు.
తపస్తేపే స ధర్మాత్మా స్వాధ్యాయనియతేన్ద్రియః । గత్వాశ్రమపదం తస్య విఘ్నం కుర్వన్తి కన్యకాః ।। ౭.౨.
ఆ ధర్మాత్ముడు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమై తపస్సు చేసేవాడు. కానీ అతడు ఆశ్రమానికి వచ్చినప్పుడు, అక్కడ యువతులు అతని తపస్సుకు అంతరాయం కలిగించసాగారు.
దేవపన్నగకన్యాశ్చ రాజర్షితనయాశ్చ యాః । క్రీడన్త్యో ఽప్సరసశ్చైవ తం దేశముపపేదిరే ।। ౭.౨.
దేవతల, నాగుల కుమార్తెలు, రాజర్షుల కుమార్తెలు, అలాగే ఆప్సరసలు ఆ ప్రదేశానికి వచ్చి ఆడుకుంటుండేవారు.
సర్వర్తుషృపభోగ్యత్వాద్రమ్యత్వాత్కాననస్య చ । నిత్యశస్తాస్తు తం దేశం గత్వా క్రీడన్తి కన్యకాః ।। ౭.౨.
ఆ అడవి అన్ని కాలాల్లో అందంగా, సుఖంగా ఉండేది కాబట్టి, ఆ యువతులు ఎప్పుడూ అక్కడికి వచ్చి ఆడుకుంటుండేవారు.
దేశస్య రమణీయత్వాత్పులస్త్యో యత్ర స ద్విజః । గాయన్త్యో వాదయన్త్యశ్చ లాసయన్త్యస్తథైవ చ । మునేస్తపస్వినస్తస్య విఘ్నం చక్రురనిన్దితాః ।। ౭.౨.
ఆ ప్రదేశం అందంగా ఉండటంతో, ద్విజుడు అయిన పులస్త్యుడు అక్కడ నివసించేవాడు. ఆ యువతులు పాడుతూ, వాయిద్యాలు వాయిస్తూ, నాట్యం చేస్తూ, తపస్సులో ఉన్న ఆ మునికి అంతరాయం కలిగించేవారు.
అథ క్రుద్ధో మహాతేజా వ్యాజహార మహామునిః । యా మే దర్శనమాగచ్ఛేత్సా గర్భం ధారయిష్యతి ।। ౭.౨.
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడైన మహర్షి కోపంతో ఇలా శపించాడు: 'నన్ను ఎవరు చూస్తే, ఆమె గర్భవతి అవుతుంది.'