రామో ఽభివాద్య ప్రయత ఆసనాన్యాదిదేశ హ । తేషు కాఞ్చనచిత్రేషు మహత్సు చ వరేషు చ ।। ౭.౧.
రాముడు భక్తితో నమస్కరించి, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న పెద్ద, ఉత్తమ ఆసనాలను వారికి కేటాయించాడు.
కుశాన్తర్ధానదత్తేషు మృగచర్మయుతేషు చ । యథార్హముపవిష్టాస్తే ఆసనేష్వృషిపుఙ్గవాః ।। ౭.౧.
దర్భలు, మృగచర్మాలతో కప్పిన ఆ ఆసనాలపై, ఋషిపుంగవులు తగిన విధంగా కూర్చున్నారు.
రామేణ కుశలం పృష్టాః సశిష్యాః సపురోగమాః । మహర్షయో వేదవిదో రామం వచనమబ్రువన్ ।। ౭.౧.
రాముడు మహర్షులు, వారి శిష్యులు, నాయకుల ఆరోగ్యాన్ని అడిగి తెలుసుకున్నాడు. వేదాలను తెలిసిన వారు రామునితో ఇలా మాట్లాడారు.
కుశలం నో మహాబాహో సర్వత్ర రఘునన్దన । త్వాం తు దిష్ట్యా కుశలినం పశ్యామో హతశాత్రవమ్ ।। ౭.౧.
రఘువంశ సంతోషకరుడా! నీకు అన్ని చోట్ల క్షేమంగా ఉందా? అదృష్టవశాత్తు, నీ శత్రువులు నశించి, నీవు సుఖంగా ఉన్నావని మేము చూస్తున్నాము.
దిష్ట్యా త్వయా హతో రాజన్రావణో లోకరావణః । న హి భారః స తే రామ రావణః పుత్రపౌత్రవాన్ ।। ౭.౧.
రామా! అదృష్టవశాత్తు, నీవు లోకాలందరికీ భయంకరుడైన రావణాసురుడిని సంహరించావు. రావణుడు తన కుమారులు, మనవళ్లతో ఉన్నా, నీకు భారం కాలేదు.
సధనుస్త్వం హి లోకాంస్త్రీన్విజయేథా న సంశయః । దిష్ట్యా త్వయా హతో రామ రావణో రాక్షసేశ్వరః ।। ౭.౧.
రామా! నీ విల్లుతో మూడు లోకాలను కూడా నీవు జయించగలవు — ఇందులో సందేహం లేదు. అదృష్టవశాత్తు, నీవు రాక్షసాధిపతియైన రావణుడిని సంహరించావు.
దిష్ట్యా విజయినం త్వాద్య పశ్యామః సహ సీతయా । లక్ష్మణేన చ ధర్మాత్మన్భ్రాత్రా త్వద్ధితకారిణా ।। ౭.౧.
సీతతో పాటు, నీ ధర్మాత్ముడైన సోదరుడు లక్ష్మణునితో కలిసి నీవు విజయవంతుడిగా ఉన్నావని మేము ఈ రోజు చూస్తున్నాము — ఇది మా అదృష్టం.
మాతృభిర్భ్రాతృసహితం పశ్యామో ఽద్య వయం నృప । దిష్ట్యా ప్రహస్తో వికటో విరూపాక్షో మహోదరః । అకమ్పనశ్చ దుర్ధర్షో నిహతాస్తే నిశాచరాః ।। ౭.౧.
రాజా! ఈ రోజు మేము నిన్ను నీ తల్లులు, సోదరులతో కలిసి చూస్తున్నాము. అదృష్టవశాత్తు, ప్రహస్తుడు, వికటుడు, విరూపాక్షుడు, మహోదరుడు, అకంపనుడు వంటి భయంకరమైన నిశాచారులు నశించారు.
యస్య ప్రమాణాద్విపులం ప్రమాణం నేహ విద్యతే । దిష్ట్యా తే సమరే రామ కుమ్భకర్ణో నిపాతితః ।। ౭.౧.
ఈ లోకంలో ఎవరికీ లేని గొప్ప శరీరాన్ని కలిగిన కుంభకర్ణుడిని యుద్ధంలో నీవు సంహరించావు — ఇది మా అదృష్టం, రామా.
త్రిశిరాశ్చాతికాయశ్చ దేవాన్తకనరాన్తకౌ । దిష్ట్యా తే నిహతా రామ మహావీర్యా నిశాచరాః ।। ౭.౧.
త్రిశిర, అతికాయ, దేవాంతక, నరాంతక అనే మహావీరులైన నిశాచారులను నీవు సంహరించావు — ఇది మా అదృష్టం, రామా.
కుమ్భశ్చైవ నికుమ్భశ్చ రాక్షసౌ భీమదర్శనౌ । దిష్ట్యా తౌ నిహతౌ రామ కుమ్భకర్ణసుతౌ మృధే ।। ౭.౧.
భయంకరంగా కనిపించే రాక్షసులు కుంభుడు, నికుంభుడు — వీరు కుంభకర్ణుని కుమారులు. రామా, యుద్ధంలో నువ్వు వారిని సంహరించావు, అదృష్టవశాత్తు అది జరిగింది.
యుద్ధోన్మత్తశ్చ మత్తశ్చ కాలాన్తకయమోపమౌ । యజ్ఞకోపశ్చ బలవాన్ధూమ్రాక్షో నామ రాక్షసః ।। ౭.౧.
యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు — వీరిద్దరూ యుద్ధానికి పిచ్చివాళ్లు, కాలాంతకుడితో సమానులు. అలాగే యజ్ఞకోపుడు, బలవంతుడు అయిన ధూమ్రాక్షుడు అనే రాక్షసుడు కూడా ఉన్నాడు.
కుర్వన్తః కదనం ఘోరమేతే శస్త్రాస్త్రపారగాః । అన్తకప్రతిమైర్బాణైర్దిష్ట్యా వినిహతాస్త్వయా ।। ౭.౧.
ఈ రాక్షసులు ఆయుధాలు, అస్త్రాలలో నిపుణులు, భయంకరమైన హింసను సృష్టించేవారు. మరణంతో సమానమైన నీ బాణాలతో నువ్వు వారిని అదృష్టవశాత్తు సంహరించావు.
దిష్ట్యా త్వం రాక్షసేన్ద్రేణ ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతః । దేవతానామవధ్యేన విజయం ప్రాప్తవానసి ।। ౭.౧.
రాక్షసాధిపతితో, దేవతలకు కూడా జయించలేని వాడితో నువ్వు ద్వంద్వయుద్ధానికి దిగావు. అదృష్టవశాత్తు నీవు విజయాన్ని సాధించావు.
సఙ్ఖ్యే తస్య న కిఞ్చిత్తు రావణస్య పరాభవః । ద్వన్ద్వయుద్ధమనుప్రాప్తో దిష్ట్యా తే రావణిర్హతః ।। ౭.౧.
రావణుడికి యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓటమి లేదు. అయినా నువ్వు ద్వంద్వయుద్ధానికి దిగివి, అదృష్టవశాత్తు రావణుని కుమారుడిని సంహరించావు.
దిష్ట్యా తస్య మహాబాహో కాలస్యేవాభిధావతః । ముక్తః సురరిపోర్వీర ప్రాప్తశ్చ విజయస్త్వయా ।। ౭.౧.
మహాబాహువైన రామా! కాలంలా దూసుకొచ్చిన ఆ దేవతా శత్రువుని నుంచి నువ్వు తప్పించుకొని, విజయాన్ని సాధించావు. అదృష్టవశాత్తు ఇది జరిగింది.
అభినన్దామ తే సర్వే సంశ్రుత్యేన్ద్రజితో వధమ్ । సో ఽవధ్యః సర్వభూతానాం మహామాయాధరో యుధి ।। ౭.౧.
ఇంద్రజిత్ మరణాన్ని విని మేమంతా ఆనందిస్తున్నాం. యుద్ధంలో మహామాయలు కలిగి, అన్ని జీవులకు అందని వాడైన వాడిని నీవు సంహరించావు.
విస్మయస్త్వేష చాస్మాకం తచ్ఛ్రుత్వేన్ద్రజితం హతమ్ ।। ౭.౧.
ఇంద్రజిత్ సంహరించబడిన వార్త విని మేమంతా ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాము.
ఏతే చాన్యే చ బహవో రాక్షసాః కామరూపిణః । దిష్ట్యా త్వయా హతా వీరా రఘూణాం కులవర్ద్ధన ।। ౭.౧.
ఇవాళ్లతో పాటు, ఇంకా అనేకమంది కావ్యమార్గంలో మారే శక్తి ఉన్న రాక్షస వీరులను కూడా నువ్వు సంహరించావు, రఘువంశాన్ని పెంచినవాడవు, అదృష్టవశాత్తు ఇది జరిగింది.
దత్త్వా పుణ్యామిమాం వీర సౌమ్యామభయదక్షిణామ్ ౭.౧.
వీరా! నీవు ఈ పవిత్రమైన, మృదువైన భయరహితత్వాన్ని అందించావు.
శ్రుత్వా తు తేషాం వచనమృషీణాం భావితాత్మనామ్ । విస్మయం పరమం గత్వా రామః ప్రాఞ్జలిరబ్రవీత్ ।। ౭.౧.
పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన ఋషుల మాటలు విని, రాముడు గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనై, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్తః కుమ్భకర్ణం రావణం చ నిశాచరమ్ । అతిక్రమ్య మహావీర్యౌ కిం ప్రశంసథ రావణిమ్ ।। ౭.౧.
భగవంతులారా! మహాశక్తిశాలులైన కుంభకర్ణుడు, రావణుడు వంటి నిశాచరులను పక్కనబెట్టి, ఎందుకు రావణుని కుమారుడిని మాత్రమే మీరు ప్రశంసిస్తున్నారు?
మహోదరం ప్రహస్తం చ విరూపాక్షం చ రాక్షసమ్ । మత్తోన్మత్తౌ చ దుర్ధర్షౌ దేవాన్తకనరాన్తకౌ ౭.౧.
మహోదరుడు, ప్రహస్తుడు, విరూపాక్షుడు, ఇంకా మత్తుడు, ఉన్మత్తుడు, దుర్జేయులు అయిన దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు — వీరందరూ ఉన్నారు.
అతికాయం త్రిశిరసం ధూమ్రాక్షం చ నిశాచరమ్ । అతిక్రమ్య మహావీర్యాన్కిం ప్రశంసథ రావణిమ్ ।। ౭.౧.
అతికాయుడు, త్రిశిరుడు, నిశాచరుడైన ధూమ్రాక్షుడు — వీరంతా మహాశక్తివంతులు. వీరిని పక్కనబెట్టి రావణుని కుమారుడిని మాత్రమే ఎందుకు ప్రశంసిస్తున్నారు?
కీదృశో వై ప్రభావో ఽస్య కిం బలం కః పరాక్రమః । కేన వా కారణేనైష రావణాదతిరిచ్యతే ।। ౭.౧.
అతని శక్తి ఎలా ఉంది? ఎంత బలం ఉంది? ఎంత పరాక్రమం ఉంది? రావణుడిని మించి అతడు ఎందుకు నిలిచాడు? దానికి కారణం ఏమిటి?
శక్యం యది మయా శ్రోతుం న ఖల్వాజ్ఞాపయామి వః । యది గుహ్యం న చేద్వక్తుం శ్రోతుమిచ్ఛామి కథ్యతామ్ ।। ౭.౧.
నేను వినగలిగితే తప్పకుండా చెప్పమని ఆజ్ఞాపించను. అది రహస్యమైతే చెప్పనక్కర్లేదు. కానీ చెప్పదగ్గది అయితే వినాలని కోరుకుంటున్నాను, దయచేసి వివరించండి.
శక్రో ఽపి విజితస్తేన కథం లబ్ధవరశ్చ సః । కథం చ బలవానన్పుత్రో న పితా తస్య రావణః ।। ౭.౧.
ఇంద్రుడిని కూడా అతడు జయించాడు — ఆ వరం ఎలా దక్కింది? రావణుడికి కంటే కుమారుడే ఎలా బలవంతుడు అయ్యాడు?
కథం పితుశ్చాభ్యధికో మహాహవే శక్రస్య జేతా హి కథం స రాక్షసః । వరాశ్చ లబ్ధాః కథయస్వ మే ఽద్య తత్పృచ్ఛతశ్చాస్య మునీన్ద్ర సర్వమ్ ।। ౭.౧.
పితను మించి యుద్ధంలో ఎలా ప్రబలించాడు? ఆ రాక్షసుడు ఇంద్రుడిని ఎలా జయించాడు? అతడు పొందిన వరాలు ఏమిటో నేడు నాకు వివరించండి, మునీంద్రా! నేను అన్నీ అడుగుతున్నాను.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాఘవస్య మహాత్మనః । కుమ్భయోనిర్మిహాతేజా రామమేతదువాచ హ ।। ౭.౨.
మహాత్ముడైన రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు విని, గొప్ప తపస్సుతో ప్రకాశించే కుంభయోని రామునికి ఇలా చెప్పాడు.
శృణు రామ కథావృత్తం తస్య తేజోబలం మహత్ । జఘాన శత్రూన్యేనాసౌ న చ వధ్యః స శత్రుభిః ।। ౭.౨.
రామా, అతని కథ, మహత్తరమైన తేజస్సు, బలాన్ని విను. వాటి వలన అతడు శత్రువులను సంహరించాడు, కానీ శత్రువులు అతడిని చంపలేకపోయారు.