నృషద్గుః కవషో ధౌమ్యో రౌద్రేయశ్చ మహానృషిః । తే ఽప్యాజగ్ముః సశిష్యా వై యే శ్రితాః పశ్చిమాం దిశమ్ ।। ౭.౧.
నృషద్గు, కవషుడు, ధౌమ్యుడు, మహర్షి రౌద్రేయుడు, పశ్చిమ దిశలో నివసించే వారు, వారి శిష్యులతో కలిసి వచ్చారు.
వసిష్ఠః కశ్యపో ఽథాత్రిర్విశ్వామిత్రః సగౌతమః । జమదగ్నిర్భరద్వాజస్తే ఽపి సప్తర్షయస్తథా ।। ౭.౧.
వశిష్ఠుడు, కశ్యపుడు, ఆత్రేయుడు, విశ్వామిత్రుడు, గౌతముడు, జమదగ్ని, భరద్వాజుడు — వీరే సప్తర్షులు కూడా వచ్చారు.
ఉదీచ్యాం దిశి సప్తైతే నిత్యమేవ నివాసినః ।। ౭.౧.
ఉత్తర దిశలో ఈ ఏడుగురు ఎప్పుడూ నివసిస్తూ ఉంటారు.
సమ్ప్రాప్య తే మహాత్మానో రాఘవస్య నివేశనమ్ । విష్టితాః ప్రతిహారార్థం హుతాశనసమప్రభాః । వేదవేదాఙ్గవిదుషో నానాశాస్త్రవిశారదాః ।। ౭.౧.
వారు వచ్చి, అగ్నిలా ప్రకాశించే మహాత్ములు, వేదాలు, వేదాంగాలు, అనేక శాస్త్రాలలో నిపుణులు, రాఘవుని ఇంటివద్ద ప్రవేశించి, లోపలికి పిలవబడేందుకు ఎదురుచూశారు.
ద్వాఃస్థం ప్రోవాచ ధర్మాత్మా అగస్త్యో మునిసత్తమః । నివేద్యతాం దాశరథేర్ఋషీనస్మాన్సమాగతాన్ ।। ౭.౧.
ధర్మమూర్తి అయిన అగస్త్య మహర్షి ద్వారపాలకుని ఇలా అన్నాడు: 'దశరథుని కుమారునికి మేము వచ్చినట్లు తెలియజేయి.'
ప్రతీహారస్తతస్తూర్ణమగస్త్యవచనాద్ద్రుతమ్ । సమీపం రాఘవస్యాశు ప్రవివేశ మహాత్మనః ।। ౭.౧.
అగస్త్యుని మాట విని, ద్వారపాలుడు వెంటనే మహాత్ముడైన రాఘవుని దగ్గరకు వేగంగా వెళ్లాడు.
నయేఙ్గితజ్ఞః సద్వృత్తో దక్షో ధైర్యసమన్వితః । స రామం దృశ్య సహసా పూర్ణచన్ద్రసమప్రభమ్ ।। ౭.౧.
ఆయన మంచి నడవడిలో నిపుణుడు, విషయాన్ని బాగా గ్రహించేవాడు, ధైర్యవంతుడు, రాముడిని పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడని అకస్మాత్తుగా చూశాడు.
అగస్త్యం కథయామాస సమ్ప్రాప్తమృషిభిః సహ ।। ౭.౧.
అగస్త్యుడు ఇతర ఋషులతో కలిసి వచ్చారని రామునికి తెలియజేశాడు.
శ్రుత్వా ప్రాప్తాన్మునీంస్తాంస్తు బాలసూర్యసమప్రభాన్ । ప్రత్యువాచ తతో ద్వాస్స్థం ప్రవేశయ యథాసుఖమ్ ।। ౭.౧.
ఆ మహర్షులు బాలసూర్యుని వంటి కాంతితో వచ్చారని విని, రాముడు ద్వారపాలకునికి, 'వారు అనుకూలంగా లోపలికి రానివ్వు' అని చెప్పాడు.
తాన్ సమ్ప్రాప్తాన్ మునీన్ దృష్ట్వా ప్రత్యుత్థాయ కృతాఞ్జలిః । పాద్యార్ఘ్యాదిభిరానర్చ గాం నివేద్య చ సాదరమ్ ।। ౭.౧.
వచ్చిన ఋషులను చూసి, రాముడు లేచి, చేతులు జోడించి, పాద్యార్ఘ్యాదులతో సత్కరించి, గోవులను కూడా గౌరవంగా సమర్పించాడు.
రామో ఽభివాద్య ప్రయత ఆసనాన్యాదిదేశ హ । తేషు కాఞ్చనచిత్రేషు మహత్సు చ వరేషు చ ।। ౭.౧.
రాముడు భక్తితో నమస్కరించి, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న పెద్ద, ఉత్తమ ఆసనాలను వారికి కేటాయించాడు.
కుశాన్తర్ధానదత్తేషు మృగచర్మయుతేషు చ । యథార్హముపవిష్టాస్తే ఆసనేష్వృషిపుఙ్గవాః ।। ౭.౧.
దర్భలు, మృగచర్మాలతో కప్పిన ఆ ఆసనాలపై, ఋషిపుంగవులు తగిన విధంగా కూర్చున్నారు.
రామేణ కుశలం పృష్టాః సశిష్యాః సపురోగమాః । మహర్షయో వేదవిదో రామం వచనమబ్రువన్ ।। ౭.౧.
రాముడు మహర్షులు, వారి శిష్యులు, నాయకుల ఆరోగ్యాన్ని అడిగి తెలుసుకున్నాడు. వేదాలను తెలిసిన వారు రామునితో ఇలా మాట్లాడారు.
కుశలం నో మహాబాహో సర్వత్ర రఘునన్దన । త్వాం తు దిష్ట్యా కుశలినం పశ్యామో హతశాత్రవమ్ ।। ౭.౧.
రఘువంశ సంతోషకరుడా! నీకు అన్ని చోట్ల క్షేమంగా ఉందా? అదృష్టవశాత్తు, నీ శత్రువులు నశించి, నీవు సుఖంగా ఉన్నావని మేము చూస్తున్నాము.
దిష్ట్యా త్వయా హతో రాజన్రావణో లోకరావణః । న హి భారః స తే రామ రావణః పుత్రపౌత్రవాన్ ।। ౭.౧.
రామా! అదృష్టవశాత్తు, నీవు లోకాలందరికీ భయంకరుడైన రావణాసురుడిని సంహరించావు. రావణుడు తన కుమారులు, మనవళ్లతో ఉన్నా, నీకు భారం కాలేదు.
సధనుస్త్వం హి లోకాంస్త్రీన్విజయేథా న సంశయః । దిష్ట్యా త్వయా హతో రామ రావణో రాక్షసేశ్వరః ।। ౭.౧.
రామా! నీ విల్లుతో మూడు లోకాలను కూడా నీవు జయించగలవు — ఇందులో సందేహం లేదు. అదృష్టవశాత్తు, నీవు రాక్షసాధిపతియైన రావణుడిని సంహరించావు.
దిష్ట్యా విజయినం త్వాద్య పశ్యామః సహ సీతయా । లక్ష్మణేన చ ధర్మాత్మన్భ్రాత్రా త్వద్ధితకారిణా ।। ౭.౧.
సీతతో పాటు, నీ ధర్మాత్ముడైన సోదరుడు లక్ష్మణునితో కలిసి నీవు విజయవంతుడిగా ఉన్నావని మేము ఈ రోజు చూస్తున్నాము — ఇది మా అదృష్టం.
మాతృభిర్భ్రాతృసహితం పశ్యామో ఽద్య వయం నృప । దిష్ట్యా ప్రహస్తో వికటో విరూపాక్షో మహోదరః । అకమ్పనశ్చ దుర్ధర్షో నిహతాస్తే నిశాచరాః ।। ౭.౧.
రాజా! ఈ రోజు మేము నిన్ను నీ తల్లులు, సోదరులతో కలిసి చూస్తున్నాము. అదృష్టవశాత్తు, ప్రహస్తుడు, వికటుడు, విరూపాక్షుడు, మహోదరుడు, అకంపనుడు వంటి భయంకరమైన నిశాచారులు నశించారు.
యస్య ప్రమాణాద్విపులం ప్రమాణం నేహ విద్యతే । దిష్ట్యా తే సమరే రామ కుమ్భకర్ణో నిపాతితః ।। ౭.౧.
ఈ లోకంలో ఎవరికీ లేని గొప్ప శరీరాన్ని కలిగిన కుంభకర్ణుడిని యుద్ధంలో నీవు సంహరించావు — ఇది మా అదృష్టం, రామా.
త్రిశిరాశ్చాతికాయశ్చ దేవాన్తకనరాన్తకౌ । దిష్ట్యా తే నిహతా రామ మహావీర్యా నిశాచరాః ।। ౭.౧.
త్రిశిర, అతికాయ, దేవాంతక, నరాంతక అనే మహావీరులైన నిశాచారులను నీవు సంహరించావు — ఇది మా అదృష్టం, రామా.
కుమ్భశ్చైవ నికుమ్భశ్చ రాక్షసౌ భీమదర్శనౌ । దిష్ట్యా తౌ నిహతౌ రామ కుమ్భకర్ణసుతౌ మృధే ।। ౭.౧.
భయంకరంగా కనిపించే రాక్షసులు కుంభుడు, నికుంభుడు — వీరు కుంభకర్ణుని కుమారులు. రామా, యుద్ధంలో నువ్వు వారిని సంహరించావు, అదృష్టవశాత్తు అది జరిగింది.
యుద్ధోన్మత్తశ్చ మత్తశ్చ కాలాన్తకయమోపమౌ । యజ్ఞకోపశ్చ బలవాన్ధూమ్రాక్షో నామ రాక్షసః ।। ౭.౧.
యుద్ధోన్మత్తుడు, మత్తుడు — వీరిద్దరూ యుద్ధానికి పిచ్చివాళ్లు, కాలాంతకుడితో సమానులు. అలాగే యజ్ఞకోపుడు, బలవంతుడు అయిన ధూమ్రాక్షుడు అనే రాక్షసుడు కూడా ఉన్నాడు.
కుర్వన్తః కదనం ఘోరమేతే శస్త్రాస్త్రపారగాః । అన్తకప్రతిమైర్బాణైర్దిష్ట్యా వినిహతాస్త్వయా ।। ౭.౧.
ఈ రాక్షసులు ఆయుధాలు, అస్త్రాలలో నిపుణులు, భయంకరమైన హింసను సృష్టించేవారు. మరణంతో సమానమైన నీ బాణాలతో నువ్వు వారిని అదృష్టవశాత్తు సంహరించావు.
దిష్ట్యా త్వం రాక్షసేన్ద్రేణ ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతః । దేవతానామవధ్యేన విజయం ప్రాప్తవానసి ।। ౭.౧.
రాక్షసాధిపతితో, దేవతలకు కూడా జయించలేని వాడితో నువ్వు ద్వంద్వయుద్ధానికి దిగావు. అదృష్టవశాత్తు నీవు విజయాన్ని సాధించావు.
సఙ్ఖ్యే తస్య న కిఞ్చిత్తు రావణస్య పరాభవః । ద్వన్ద్వయుద్ధమనుప్రాప్తో దిష్ట్యా తే రావణిర్హతః ।। ౭.౧.
రావణుడికి యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓటమి లేదు. అయినా నువ్వు ద్వంద్వయుద్ధానికి దిగివి, అదృష్టవశాత్తు రావణుని కుమారుడిని సంహరించావు.
దిష్ట్యా తస్య మహాబాహో కాలస్యేవాభిధావతః । ముక్తః సురరిపోర్వీర ప్రాప్తశ్చ విజయస్త్వయా ।। ౭.౧.
మహాబాహువైన రామా! కాలంలా దూసుకొచ్చిన ఆ దేవతా శత్రువుని నుంచి నువ్వు తప్పించుకొని, విజయాన్ని సాధించావు. అదృష్టవశాత్తు ఇది జరిగింది.
అభినన్దామ తే సర్వే సంశ్రుత్యేన్ద్రజితో వధమ్ । సో ఽవధ్యః సర్వభూతానాం మహామాయాధరో యుధి ।। ౭.౧.
ఇంద్రజిత్ మరణాన్ని విని మేమంతా ఆనందిస్తున్నాం. యుద్ధంలో మహామాయలు కలిగి, అన్ని జీవులకు అందని వాడైన వాడిని నీవు సంహరించావు.
విస్మయస్త్వేష చాస్మాకం తచ్ఛ్రుత్వేన్ద్రజితం హతమ్ ।। ౭.౧.
ఇంద్రజిత్ సంహరించబడిన వార్త విని మేమంతా ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాము.
ఏతే చాన్యే చ బహవో రాక్షసాః కామరూపిణః । దిష్ట్యా త్వయా హతా వీరా రఘూణాం కులవర్ద్ధన ।। ౭.౧.
ఇవాళ్లతో పాటు, ఇంకా అనేకమంది కావ్యమార్గంలో మారే శక్తి ఉన్న రాక్షస వీరులను కూడా నువ్వు సంహరించావు, రఘువంశాన్ని పెంచినవాడవు, అదృష్టవశాత్తు ఇది జరిగింది.
దత్త్వా పుణ్యామిమాం వీర సౌమ్యామభయదక్షిణామ్ ౭.౧.
వీరా! నీవు ఈ పవిత్రమైన, మృదువైన భయరహితత్వాన్ని అందించావు.