సుషేణం చ నలం చైవ గవాక్షం గన్ధమాదనమ్। శరభం పనసం చైవ పరితః పరిషస్వజే
అలాగే సుషేణుడు, నలుడు, గవాక్షుడు, గంధమాదనుడు, శరభుడు, పనసుడు వీరిని చుట్టూ ఉన్నవారిని కూడా ఆలింగనం చేశాడు.
తే కృత్వా మానుషం రూపం వానరాః కామరూపిణః। కుశలం పర్యపృచ్ఛంస్తే ప్రహృష్టా భరతం తదా
ఆ వానరులు తమ ఇష్టానుసారం మానవ రూపం ధరించి, ఆనందంతో భరతుని శుభప్రశ్నలు అడిగారు.
అథాబ్రవీద్ రాజపుత్రః సుగ్రీవం వానరర్షభమ్। పరిష్వజ్య మహాతేజా భరతో ధర్మిణాం వరః
ఆ తరువాత ధర్మంలో ప్రథముడైన మహాతేజస్వి భరతుడు, వానరులలో ప్రధానుడు అయిన సుగ్రీవుని ఆలింగనం చేసి మాట్లాడాడు.
త్వమస్మాకం చతుర్ణాం వై భ్రాతా సుగ్రీవ పఞ్చమః। సౌహృదాజ్జాయతే మిత్రమపకారోఽరిలక్షణమ్
సుగ్రీవా! మేము నలుగురిలో నీవు ఐదవ అన్నయ్యవు. స్నేహం అనేది మనస్పూర్తిగా కలిగితేనే మిత్రత్వం ఏర్పడుతుంది. ద్రోహం చేయడం శత్రువు లక్షణం.
విభీషణం చ భరతః సాన్త్వవాక్యమథాబ్రవీత్। దిష్ట్యా త్వయా సహాయేన కృతం కర్మ సుదుష్కరమ్
తర్వాత భరతుడు విభీషణునితో సాంత్వనగా ఇలా అన్నాడు: 'నీ సహాయంతో అద్వితీయమైన కష్టమైన పని పూర్తయ్యింది. ఇది అదృష్టం.'
శత్రుఘ్నశ్చ తదా రామమభివాద్య సలక్ష్మణమ్। సీతాయాశ్చరణౌ వీరో వినయాదభ్యవాదయత్
ఆ సమయంలో శత్రుఘ్నుడు రామునికి, లక్ష్మణునికి నమస్కరించి, వినయంతో సీతాదేవి పాదాలకు నమస్కరించాడు.
రామో మాతరమాసాద్య వివర్ణాం శోకకర్శితామ్। జగ్రాహ ప్రణతః పాదౌ మనో మాతుః ప్రహర్షయన్
రాముడు దుఃఖంతో వర్ణం కోల్పోయిన తల్లి దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి ఆమె పాదాలను పట్టి, ఆమె మనసును ఆనందపరిచాడు.
అభివాద్య సుమిత్రాం చ కైకేయీం చ యశస్వినీమ్। స మాతౄశ్చ తతః సర్వాః పురోహితముపాగమత్
సుమిత్ర, కైకేయి వంటి తల్లులకు నమస్కరించి, తరువాత అన్ని తల్లులను, పురోహితుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
స్వాగతం తే మహాబాహో కౌసల్యానన్దవర్ధన। ఇతి ప్రాఞ్జలయః సర్వే నాగరా రామమబ్రువన్
అయ్యో మహాబాహువంతుడా, కౌసల్యాదేవికి ఆనందాన్ని పెంచిన రామా, స్వాగతం! అని అందరు నగరవాసులు చేతులు జోడించి రాముని పలికారు.
తాన్యఞ్జలిసహస్రాణి ప్రగృహీతాని నాగరైః। వ్యాకోశానీవ పద్మాని దదర్శ భరతాగ్రజః
అందరు నగరవాసులు వేలాది చేతులు జోడించి నమస్కరించగా, అవి వికసించిన తామరపువ్వుల్లా కనిపించాయి; ఆ దృశ్యాన్ని భరతుని పెద్ద అన్నయ్య రాముడు చూశాడు.
పాదుకే తే తు రామస్య గృహీత్వా భరతః స్వయమ్। చరణాభ్యాం నరేన్ద్రస్య యోజయామాస ధర్మవిత్
ఆ తర్వాత ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన భరతుడు రాముని పాదుకలను తీసుకుని, స్వయంగా రాజు పాదాల దగ్గర పెట్టాడు.
అబ్రవీచ్చ తదా రామం భరతః స కృతాఞ్జలిః। ఏతత్ తే సకలం రాజ్యం న్యాసం నిర్యాతితం మయా
ఆ సమయంలో భరతుడు చేతులు జోడించి రాముని చూచి ఇలా అన్నాడు: "ఈ మొత్తం రాజ్యాన్ని నాకు అప్పగించినట్టు, ఇప్పుడు మళ్లీ నీకే తిరిగి ఇస్తున్నాను."
అద్య జన్మ కృతార్థం మే సంవృత్తశ్చ మనోరథః। యత్ త్వాం పశ్యామి రాజానమయోధ్యాం పునరాగతమ్
ఈ రోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా కోరిక నెరవేరిందని అనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే నువ్వు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి రాజుగా ఉన్నావు కనుక.
అవేక్షతాం భవాన్ కోశం కోష్ఠాగారం గృహం బలమ్। భవతస్తేజసా సర్వం కృతం దశగుణం మయా
నీవు కోశాన్ని, గిడ్డంగులను, రాజప్రాసాదాన్ని, సైన్యాన్ని పరిశీలించు; నీ తేజంతో నేను ఇవన్నీ పది రెట్లు పెంచాను.
తథా బ్రువాణం భరతం దృష్ట్వా తం భ్రాతృవత్సలమ్। ముముచుర్వానరా బాష్పం రాక్షసశ్చ విభీషణః
ఇలా అన్న భరతుని సోదర ప్రేమను చూసి, వానరులు కన్నీళ్లు పెట్టారు; రాక్షసుడైన విభీషణుడూ అలాగే కన్నీళ్లు పెట్టాడు.
తతః ప్రహర్షాద్ భరతమఙ్కమారోప్య రాఘవః। యయౌ తేన విమానేన ససైన్యో భరతాశ్రమమ్
తర్వాత, అపారమైన ఆనందంతో రాఘవుడు భరతుని తన మడిలోకి ఎత్తుకుని, తన సైన్యంతో కలిసి ఆ విమానంలో భరతుని ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
భరతాశ్రమమాసాద్య ససైన్యో రాఘవస్తదా। అవతీర్య విమానాగ్రాదవతస్థే మహీతలే
రాఘవుడు తన సైన్యంతో భరతుని ఆశ్రమానికి చేరుకుని, ఆ గొప్ప విమానం మీదనుంచి దిగిపోయి భూమిమీద నిలబడ్డాడు.
అబ్రవీత్ తు తదా రామస్తద్ విమానమనుత్తమమ్। వహ వైశ్రవణం దేవమనుజానామి గమ్యతామ్
ఆ సమయంలో రాముడు ఆ అద్భుతమైన విమానాన్ని చూచి, "వైశ్రవణుడైన దేవుని నీవు మళ్ళీ తీసుకెళ్ళు; నేను నీకు వెళ్ళమని అనుమతిస్తున్నాను," అన్నాడు.
తతో రామాభ్యనుజ్ఞాతం తద్ విమానమనుత్తమమ్। ఉత్తరాం దిశముద్దిశ్య జగామ ధనదాలయమ్
రాముడు అనుమతించగానే, ఆ అపూర్వమైన విమానం ఉత్తర దిశగా ధనదుని నివాసానికి బయలుదేరింది.
విమానం పుష్పకం దివ్యం సంగృహీతం తు రక్షసా। అగమద్ ధనదం వేగాద్ రామవాక్యప్రచోదితమ్
రాక్షసుడు ఎత్తుకుపోయిన ఆ దివ్యమైన పుష్పక విమానం, రాముని ఆజ్ఞతో వేగంగా కుబేరుని వద్దకు వెళ్లింది.
పురోహితస్యాత్మసఖస్య రాఘవో బృహస్పతేః శక్ర ఇవామరాధిపః। నిపీడ్య పాదౌ పృథగాసనే శుభే సహైవ తేనోపవివేశ వీర్యవాన్
ఇంద్రుడు తన గురువు, స్నేహితుడైన బృహస్పతిని గౌరవించినట్టు, రాఘవుడు తన పురోహితుడైన మిత్రుని పాదాలు నమిలి, అతనితో కలిసి ప్రత్యేకమైన అందమైన ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
thumb|అష్టావింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center thumb|మఙ్గలశాసనం శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టావింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూర ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గ, మంగళాశాసనం వినండి.
శిరస్యఞ్జలిమాధాయ కైకేయ్యానన్దవర్ధనః। బభాషే భరతో జ్యేష్ఠం రామం సత్యపరాక్రమమ్
కైకేయి కుమారుడైన భరతుడు చేతులు జోడించి తలపై పెట్టి, తన పెద్ద అన్నయ్య అయిన సత్యపరాక్రముడైన రామునితో మాట్లాడాడు.
పూజితా మామికా మాతా దత్తం రాజ్యమిదం మమ। తద్ దదామి పునస్తుభ్యం యథా త్వమదదా మమ
నా తల్లి గౌరవించబడింది, ఈ రాజ్యం నాకు అప్పగించబడింది; ఇప్పుడు నువ్వు నాకు ఇచ్చినట్టే, మళ్లీ నీకే తిరిగి ఇస్తున్నాను.
ధురమేకాకినా న్యస్తాం వృషభేణ బలీయసా। కిశోరవద్ గురుం భారం న వోఢుమహముత్సహే
ఒక్క బలమైన ఎద్దుపై పెట్టిన భారాన్ని చిన్న దూడ మోయలేనట్టు, నేను కూడా ఈ గొప్ప బాధ్యతను మోయలేను.
వారివేగేన మహతా భిన్నః సేతురివ క్షరన్। దుర్బన్ధనమిదం మన్యే రాజ్యచ్ఛిద్రమసంవృతమ్
పెద్ద వరద నీటితో తెగిపోయిన ఆనెత్తులా, ఈ రాజ్యంలో బలహీనతలు, లోపాలు ఉన్నాయని నేను భావిస్తున్నాను.
గతిం ఖర ఇవాశ్వస్య హంసస్యేవ చ వాయసః। నాన్వేతుముత్సహే వీర తవ మార్గమరిందమ
ఓ వీరా, శత్రువులను జయించిన రామా! ఎలాగైతే కాకి, గాడిద లేదా హంస వెళ్ళే దారిని అనుసరించలేకపోతుందో, అలాగే నేను నీ మార్గాన్ని అనుసరించలేను.
యథా చారోపితో వృక్షో జాతశ్చాన్తర్నివేశనే। మహానపి దురారోహో మహాస్కన్ధః ప్రశాఖవాన్
ఇంట్లో నాటిన చెట్టు ఎంత పెద్దదైనా, ఎన్ని కొమ్మలున్నా, ఎక్కడం కష్టమైనదైనా పెరుగుతుంది.
శీర్యేత పుష్పితో భూత్వా న ఫలాని ప్రదర్శయన్। తస్య నానుభవేదర్థం యస్య హేతోః స రోపితః
ఆ చెట్టు పువ్వులు పూసినా, ఫలాలు కాయకుండా వాడిపోతుంది. దాన్ని నాటినవాడికి ఆశించిన ప్రయోజనం కలగదు.
ఏషోపమా మహాబాహో త్వమర్థం వేత్తుమర్హసి। యద్యస్మాన్ మనుజేన్ద్ర త్వం భర్తా భృత్యాన్ న శాధి హి
ఓ మహాబాహువంతుడా! ఇదే ఉపమానం. దీని అర్థాన్ని నువ్వు గ్రహించాలి. మనుజేంద్రా! నువ్వు మా ప్రభువైతే, మమ్మల్ని ఉపయోగించి నీ సేవకులను పాలించకూడదు.