కచ్చిన్న ఖలు కాపేయీ సేవ్యతే చలచిత్తతా। నహి పశ్యామి కాకుత్స్థం రామమార్యం పరంతపమ్
"ఓ కపికుల వంశజా! నీవు మనస్సు చంచలతకు లోనవుతున్నావేమో అనిపిస్తోంది, ఎందుకంటే నేను కౌసల్యాపుత్రుడు, శత్రువులను జయించే రాముడిని చూడటం లేదు."
కచ్చిన్న చానుదృశ్యన్తే కపయః కామరూపిణః। అథైవముక్తే వచనే హనూమానిదమబ్రవీత్
"రూపమార్చుకునే వానరులను కూడా నేను చూడటం లేదు." అని భరతుడు అన్న వెంటనే హనుమంతుడు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
అర్థ్యం విజ్ఞాపయన్నేవ భరతం సత్యవిక్రమమ్। సదాఫలాన్ కుసుమితాన్ వృక్షాన్ ప్రాప్య మధుస్రవాన్
సత్యవిక్రముడైన భరతుని వద్ద తన అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తూ హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: "ఎప్పుడూ పండ్లతో, పుష్పాలతో, తేనెలతో నిండిన చెట్లను చేరుకున్నాము."
భరద్వాజప్రసాదేన మత్తభ్రమరనాదితాన్। తస్య చైవ వరో దత్తో వాసవేన పరంతప
భరద్వాజుని అనుగ్రహంతో, మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల గుంజులతో కూడిన చెట్లు, అలాగే ఇంద్రుడు ఇచ్చిన వరంతో—ఓ శత్రునాశకా!
ససైన్యస్య తదాతిథ్యం కృతం సర్వగుణాన్వితమ్। నిఃస్వనః శ్రూయతే భీమః ప్రహృష్టానాం వనౌకసామ్
ఆయన సైన్యానికి అన్ని విధాలుగా ఆతిథ్యం కల్పించబడింది. ఆనందంతో ఉన్న అరణ్యవాసుల గొప్ప గర్జన వినిపిస్తోంది.
మన్యే వానరసేనా సా నదీం తరతి గోమతీమ్। రజోవర్షం సముద్భూతం పశ్య సాలవనం ప్రతి
నాకు అనిపిస్తోంది, ఆ వానరసేన గోమతి నదిని దాటి వస్తోంది. ఆ దుమ్ము మేఘాన్ని చూడు, అది శాలవనానికి వైపు ఎగురుతోంది.
మన్యే సాలవనం రమ్యం లోలయన్తి ప్లవంగమాః। తదేతద్ దృశ్యతే దూరాద్ విమానం చన్ద్రసంనిభమ్
వానరులు ఆ అందమైన శాలవనాన్ని కదిలిస్తున్నారని అనిపిస్తోంది. అక్కడ, దూరంగా, చంద్రుడిలా ప్రకాశించే ఆ విమానం కనిపిస్తోంది.
విమానం పుష్పకం దివ్యం మనసా బ్రహ్మనిర్మితమ్। రావణం బాన్ధవైః సార్ధం హత్వా లబ్ధం మహాత్మనా
బ్రహ్మదేవుడు మనసుతో సృష్టించిన ఆ దివ్యమైన పుష్పకవిమానాన్ని, రావణుడిని అతని బంధువులతో కలిపి సంహరించిన తర్వాత మహాత్ముడు పొందాడు.
తరుణాదిత్యసంకాశం విమానం రామవాహనమ్। ధనదస్య ప్రసాదేన దివ్యమేతన్మనోజవమ్
ఆ విమానం ఉదయసూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, మనస్సు వేగంతో పరిగెడుతూ, ధనదుని అనుగ్రహంతో రామునికి లభించింది.
ఏతస్మిన్ భ్రాతరౌ వీరౌ వైదేహ్యా సహ రాఘవౌ। సుగ్రీవశ్చ మహాతేజా రాక్షసశ్చ విభీషణః
ఈ విమానంలో ఇద్దరు వీర రాఘవులు, వైదేహితో పాటు, మహాతేజస్వి సుగ్రీవుడు, రాక్షసుడైన విభీషణుడు ఉన్నారు.
తతో హర్షసముద్భూతో నిఃస్వనో దివమస్పృశత్। స్త్రీబాలయువవృద్ధానాం రామోఽయమితి కీర్తితే
ఆ ఆనందంతో ఉద్భవించిన గొప్ప శబ్దం ఆకాశాన్ని తాకింది. ఆ సమయంలో ఆడవాళ్లు, పిల్లలు, యువకులు, వృద్ధులు అందరూ 'ఇతనే రాముడు!' అని ఆనందంగా పలికారు.
రథకుఞ్జరవాజిభ్యస్తేఽవతీర్య మహీం గతాః। దదృశుస్తం విమానస్థం నరాః సోమమివామ్బరే
రథాల నుండి, ఏనుగుల నుండి, గుర్రాల నుండి దిగిన ప్రజలు భూమిపైకి వచ్చి, ఆకాశంలో చంద్రుడిలా విమానంలో ఉన్న రాముడిని చూశారు.
ప్రాఞ్జలిర్భరతో భూత్వా ప్రహృష్టో రాఘవోన్ముఖః। యథార్థేనార్ఘ్యపాద్యాద్యైస్తతో రామమపూజయత్
భరతుడు ఆనందంతో చేతులు జోడించి రాఘవుడి వైపు తిరిగి, యథావిధిగా పాద్యార్ఘ్యాదులతో రాముని సత్కరించాడు.
మనసా బ్రహ్మణా సృష్టే విమానే భరతాగ్రజః। రరాజ పృథుదీర్ఘాక్షో వజ్రపాణిరివామరః
బ్రహ్మదేవుడు మనస్సుతో సృష్టించిన ఆ విమానంలో, విస్తృతమైన, పొడవైన కళ్లతో ఉన్న భరతుని అన్నయ్య రాముడు, వజ్రాయుధాన్ని పట్టుకున్న దేవతలవంటి మహిమతో మెరిసిపోతున్నాడు.
తతో విమానాగ్రగతం భరతో భ్రాతరం తదా। వవన్దే ప్రణతో రామం మేరుస్థమివ భాస్కరమ్
ఆ సమయంలో భరతుడు, విమానంలో ముందున కూర్చున్న తన అన్న రాముని, మెరుమలపై ఉన్న సూర్యుని చూసినట్లు, నమస్కరించాడు.
తతో రామాభ్యనుజ్ఞాతం తద్ విమానమనుత్తమమ్। హంసయుక్తం మహావేగం నిపపాత మహీతలమ్
తర్వాత రాముడు అనుమతి ఇచ్చిన వెంటనే, ఆ హంసలు జోడించబడిన, అత్యంత వేగంగా ప్రయాణించే అద్భుతమైన విమానం భూమిపైకి దిగింది.
ఆరోపితో విమానం తద్ భరతః సత్యవిక్రమః। రామమాసాద్య ముదితః పునరేవాభ్యవాదయత్
సత్యవిక్రముడు అయిన భరతుడు ఆ విమానంలో ఎక్కి, ఆనందంతో రాముని దగ్గరకు వెళ్లి మరలా నమస్కరించాడు.
తం సముత్థాయ కాకుత్స్థశ్చిరస్యాక్షిపథం గతమ్। అఙ్కే భరతమారోప్య ముదితః పరిషస్వజే
చిరకాలం తరువాత భరతుడు తన కళ్లకు కనిపించగానే, కాకుత్స్థ వంశజుడు రాముడు లేచి, భరతుని తన మడిలో కూర్చోబెట్టి ఆనందంగా ఆలింగనం చేశాడు.
తతో లక్ష్మణమాసాద్య వైదేహీం చ పరంతపః। అథాభ్యవాదయత్ ప్రీతో భరతో నామ చాబ్రవీత్
తర్వాత శత్రువులను సంహరించే రాముడు, లక్ష్మణుని, వైదేహిని దగ్గరకు వెళ్లి, సంతోషంతో వారికి నమస్కరించి 'భరతా' అని పలికాడు.
సుగ్రీవం కేకయీపుత్రో జామ్బవన్తమథాఙ్గదమ్। మైన్దం చ ద్వివిదం నీలమృషభం చైవ సస్వజే
కైకేయి కుమారుడు భరతుడు, సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, ఆంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, నీలుడు, ఋషభుడు వీరిని ఒక్కొక్కరిని ఆలింగనం చేశాడు.
సుషేణం చ నలం చైవ గవాక్షం గన్ధమాదనమ్। శరభం పనసం చైవ పరితః పరిషస్వజే
అలాగే సుషేణుడు, నలుడు, గవాక్షుడు, గంధమాదనుడు, శరభుడు, పనసుడు వీరిని చుట్టూ ఉన్నవారిని కూడా ఆలింగనం చేశాడు.
తే కృత్వా మానుషం రూపం వానరాః కామరూపిణః। కుశలం పర్యపృచ్ఛంస్తే ప్రహృష్టా భరతం తదా
ఆ వానరులు తమ ఇష్టానుసారం మానవ రూపం ధరించి, ఆనందంతో భరతుని శుభప్రశ్నలు అడిగారు.
అథాబ్రవీద్ రాజపుత్రః సుగ్రీవం వానరర్షభమ్। పరిష్వజ్య మహాతేజా భరతో ధర్మిణాం వరః
ఆ తరువాత ధర్మంలో ప్రథముడైన మహాతేజస్వి భరతుడు, వానరులలో ప్రధానుడు అయిన సుగ్రీవుని ఆలింగనం చేసి మాట్లాడాడు.
త్వమస్మాకం చతుర్ణాం వై భ్రాతా సుగ్రీవ పఞ్చమః। సౌహృదాజ్జాయతే మిత్రమపకారోఽరిలక్షణమ్
సుగ్రీవా! మేము నలుగురిలో నీవు ఐదవ అన్నయ్యవు. స్నేహం అనేది మనస్పూర్తిగా కలిగితేనే మిత్రత్వం ఏర్పడుతుంది. ద్రోహం చేయడం శత్రువు లక్షణం.
విభీషణం చ భరతః సాన్త్వవాక్యమథాబ్రవీత్। దిష్ట్యా త్వయా సహాయేన కృతం కర్మ సుదుష్కరమ్
తర్వాత భరతుడు విభీషణునితో సాంత్వనగా ఇలా అన్నాడు: 'నీ సహాయంతో అద్వితీయమైన కష్టమైన పని పూర్తయ్యింది. ఇది అదృష్టం.'
శత్రుఘ్నశ్చ తదా రామమభివాద్య సలక్ష్మణమ్। సీతాయాశ్చరణౌ వీరో వినయాదభ్యవాదయత్
ఆ సమయంలో శత్రుఘ్నుడు రామునికి, లక్ష్మణునికి నమస్కరించి, వినయంతో సీతాదేవి పాదాలకు నమస్కరించాడు.
రామో మాతరమాసాద్య వివర్ణాం శోకకర్శితామ్। జగ్రాహ ప్రణతః పాదౌ మనో మాతుః ప్రహర్షయన్
రాముడు దుఃఖంతో వర్ణం కోల్పోయిన తల్లి దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి ఆమె పాదాలను పట్టి, ఆమె మనసును ఆనందపరిచాడు.
అభివాద్య సుమిత్రాం చ కైకేయీం చ యశస్వినీమ్। స మాతౄశ్చ తతః సర్వాః పురోహితముపాగమత్
సుమిత్ర, కైకేయి వంటి తల్లులకు నమస్కరించి, తరువాత అన్ని తల్లులను, పురోహితుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
స్వాగతం తే మహాబాహో కౌసల్యానన్దవర్ధన। ఇతి ప్రాఞ్జలయః సర్వే నాగరా రామమబ్రువన్
అయ్యో మహాబాహువంతుడా, కౌసల్యాదేవికి ఆనందాన్ని పెంచిన రామా, స్వాగతం! అని అందరు నగరవాసులు చేతులు జోడించి రాముని పలికారు.
తాన్యఞ్జలిసహస్రాణి ప్రగృహీతాని నాగరైః। వ్యాకోశానీవ పద్మాని దదర్శ భరతాగ్రజః
అందరు నగరవాసులు వేలాది చేతులు జోడించి నమస్కరించగా, అవి వికసించిన తామరపువ్వుల్లా కనిపించాయి; ఆ దృశ్యాన్ని భరతుని పెద్ద అన్నయ్య రాముడు చూశాడు.