నిహతా రాఘవేణాజౌ దణ్డకారణ్యవాసినః। రాక్షసాశ్చ వినిష్పిష్టాః ఖరశ్చ నిహతో రణే
దండకారణ్యంలో నివసించే రాక్షసులను రాఘవుడు యుద్ధంలో చంపాడు; ఖరుడిని కూడా పోరులో సంహరించాడు.
దూషణం చాగ్రతో హత్వా త్రిశిరాస్తదనన్తరమ్। తతస్తేనార్దితా బాలా రావణం సముపాగతా
ముందుగా దూషణుడిని, వెంటనే త్రిశిరుడిని చంపి, బాధపడుతూ బలహీనపడిన వారు రావణుని వద్దకు వెళ్లారు.
రావణానుచరో ఘోరో మారీచో నామ రాక్షసః। లోభయామాస వైదేహీం భూత్వా రత్నమయో మృగః
ఘోరమైన రావణుని అనుచరుడైన మారీచుడు అనే రాక్షసుడు, రత్నాలతో అలంకరించిన మృగరూపంలో వైదేహిని మోహింపజేశాడు.
సా రామమబ్రవీద్ దృష్ట్వా వైదేహీ గృహ్యతామితి। అయం మనోహరః కాన్త ఆశ్రమో నో భవిష్యతి
ఆ మృగాన్ని చూసిన వైదేహి, 'ఈ అందమైన మృగాన్ని పట్టుకోండి; ఇది లేకపోతే మన ఆశ్రమం అందంగా ఉండదు' అని రామునితో చెప్పింది.
తతో రామో ధనుష్పాణిర్మృగం తమనుధావతి। స తం జఘాన ధావన్తం శరేణానతపర్వణా
అప్పుడే రాముడు విల్లు చేతపట్టి ఆ మృగాన్ని వెంబడించాడు; పరుగెత్తుతున్న దానిని ఒక పదునైన బాణంతో సంహరించాడు.
అథ సౌమ్య దశగ్రీవో మృగం యాతి తు రాఘవే। లక్ష్మణే చాపి నిష్క్రాన్తే ప్రవివేశాశ్రమం తదా
అప్పుడు, మృగం రాఘవుని దగ్గరకు రాగా, లక్ష్మణుడు బయటకు వెళ్లిన సమయంలో, పది తలలున్న రావణుడు ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
జగ్రాహ తరసా సీతాం గ్రహః ఖే రోహిణీమివ। త్రాతుకామం తతో యుద్ధే హత్వా గృధ్రం జటాయుషమ్
ఆవేశంగా సీతను పట్టుకున్నాడు రావణుడు, ఆకాశంలో గ్రహం రోహిణిని పట్టుకున్నట్టు; ఆమెను రక్షించదలచిన జటాయువు అనే గద్దను యుద్ధంలో చంపేశాడు.
ప్రగృహ్య సహసా సీతాం జగామాశు స రాక్షసః। తతస్త్వద్భుతసంకాశాః స్థితాః పర్వతమూర్ధని
సీతను అకస్మాత్తుగా పట్టుకుని, ఆ రాక్షసుడు వేగంగా వెళ్లిపోయాడు; ఆ తరువాత, అద్భుతంగా కనిపించే వారు కొండపై నిలిచారు.
సీతాం గృహీత్వా గచ్ఛన్తం వానరాః పర్వతోపమాః। దదృశుర్విస్మితాకారా రావణం రాక్షసాధిపమ్
సీతను తీసుకుని పోతున్న రాక్షసాధిపతి రావణుణ్ని, కొండల్లాంటి ఆకారమున్న వానరులు ఆశ్చర్యంతో చూశారు.
తతః శీఘ్రతరం గత్వా తద్ విమానం మనోజవమ్। ఆరుహ్య సహ వైదేహ్యా పుష్పకం స మహాబలః
తర్వాత, అతడు వేగంగా వెళ్లి, వైదేహితో కలిసి మనస్సుకు సమానమైన వేగమున్న పుష్పక విమానంలో ఎక్కాడు.
ప్రవివేశ తదా లఙ్కాం రావణో రాక్షసేశ్వరః। తాం సువర్ణపరిష్కారే శుభే మహతి వేశ్మని
ఆ సమయంలో రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసే గొప్ప మహాప్రాసాదమైన లంకలోకి ప్రవేశించాడు.
ప్రవేశ్య మైథిలీం వాక్యైః సాన్త్వయామాస రావణః। తృణవద్ భాషితం తస్య తం చ నైర్ఋతపుఙ్గవమ్
మైథిలిని లోపలికి తీసుకెళ్లి, రావణుడు పలుకులతో ఓదార్చే ప్రయత్నం చేశాడు; కానీ ఆమె అతని మాటలను గడ్డి లాగా లెక్కచేయలేదు, ఆ నైరుతులలో శ్రేష్ఠుడైన రావణుని కూడా.
అచిన్తయన్తీ వైదేహీ హ్యశోకవనికాం గతా। న్యవర్తత తదా రామో మృగం హత్వా తదా వనే
వైదేహి ఏమాత్రం పట్టించుకోకుండా అశోకవనంలోకి వెళ్లింది; అప్పటికి రాముడు అడవిలో మృగాన్ని చంపి తిరిగి వచ్చాడు.
నివర్తమానః కాకుత్స్థో దృష్ట్వా గృధ్రం స వివ్యథే। గృధ్రం హతం తదా దృష్ట్వా రామః ప్రియతరం పితుః
తిరిగి వస్తున్న కకుత్స్థుడు, గద్దను చూసి బాధపడ్డాడు; ప్రాణప్రియమైన తండ్రికన్నా ఎక్కువగా ఇష్టమైన ఆ గద్ద చనిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి రాముడు శోకించాడు.
మార్గమాణస్తు వైదేహీం రాఘవః సహలక్ష్మణః। గోదావరీమనుచరన్ వనోద్దేశాంశ్చ పుష్పితాన్
వైదేహిని వెతుకుతూ రాఘవుడు లక్ష్మణుడితో కలిసి, గోదావరి తీరాలు, పుష్పాలతో అలంకరించిన అడవి ప్రాంతాల్లో తిరిగాడు.
ఆసేదతుర్మహారణ్యే కబన్ధం నామ రాక్షసమ్। తతః కబన్ధవచనాద్ రామః సత్యపరాక్రమః
వారు ఆ మహావనంలో కబంధుడు అనే రాక్షసుడిని ఎదుర్కొన్నారు; ఆ తరువాత, కబంధుని మాటల ప్రకారం సత్యపరాక్రముడైన రాముడు కార్యాచరణ చేపట్టాడు.
ఋష్యమూకగిరిం గత్వా సుగ్రీవేణ సమాగతః। తయోః సమాగమః పూర్వం ప్రీత్యా హార్దో వ్యజాయత
ఋష్యమూక పర్వతానికెళ్లి, సుగ్రీవునితో రాముడు కలిసాడు. వారి మొదటి కలయికలోనే హృదయపూర్వకమైన స్నేహం పుట్టుకొచ్చింది.
భ్రాత్రా నిరస్తః క్రుద్ధేన సుగ్రీవో వాలినా పురా। ఇతరేతరసంవాదాత్ ప్రగాఢః ప్రణయస్తయోః
కోపంతో ఉన్న తన అన్న వాలిని చేత సుగ్రీవుడు ముందుగా బయటకు పంపించబడ్డాడు. ఆ తరువాత రాముడితో పరస్పర సంభాషణ వల్ల వారి మధ్య లోతైన మైత్రీ ఏర్పడింది.
రామః స్వబాహువీర్యేణ స్వరాజ్యం ప్రత్యపాదయత్। వాలినం సమరే హత్వా మహాకాయం మహాబలమ్
రాముడు తన బాహుబలంతో యుద్ధంలో మహాకాయుడైన వాలిని సంహరించి, సుగ్రీవునికి తిరిగి రాజ్యాన్ని అప్పగించాడు.
సుగ్రీవః స్థాపితో రాజ్యే సహితః సర్వవానరైః। రామాయ ప్రతిజానీతే రాజపుత్ర్యాస్తు మార్గణమ్
సుగ్రీవుడు అన్ని వానరులతో కలిసి రాజ్యాన్ని చేపట్టి, రాజకుమార్తెను వెతకాలని రామునికి ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
ఆదిష్టా వానరేన్ద్రేణ సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। దశ కోట్యః ప్లవఙ్గానాం సర్వాః ప్రస్థాపితా దిశః
వానరుల రాజైన మహాత్ముడు సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో, పది కోట్ల వానరులు అన్ని దిశలకూ పంపబడ్డారు.
తేషాం నో విప్రకృష్టానాం విన్ధ్యే పర్వతసత్తమే। భృశం శోకాభితప్తానాం మహాన్ కాలోఽత్యవర్తత
వారు దూరంగా లేని వారు, ఉత్తమమైన వింధ్య పర్వతంపై, తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతూ, అక్కడ చాలా కాలం గడిపారు.
భ్రాతా తు గృధ్రరాజస్య సమ్పాతిర్నామ వీర్యవాన్। సమాఖ్యాతి స్మ వసతీం సీతాం రావణమన్దిరే
గద్దరాజు జటాయువు అన్నయ్య అయిన వీరుడు సంపాతి, సీతా దేవి రాక్షస రాజు రావణుని ఇంట్లో ఉన్నట్టు తెలియజేశాడు.
సోఽహం దుఃఖపరీతానాం దుఃఖం తజ్జ్ఞాతినాం నుదన్। ఆత్మవీర్యం సమాస్థాయ యోజనానాం శతం ప్లుతః। తత్రాహమేకామద్రాక్షమశోకవనికాం గతామ్
నేను, దుఃఖంతో నిండిన వారి బాధను తొలగిస్తూ, నా స్వశక్తిని నమ్ముకొని, వంద యోజనాలు దూకి, అక్కడ అశోకవనంలో ఉన్న ఆమెను చూశాను.
కౌశేయవస్త్రాం మలినాం నిరానన్దాం దృఢవ్రతామ్। తయా సమేత్య విధివత్ పృష్ట్వా సర్వమనిన్దితామ్
పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన, మలినంగా ఉన్న, ఆనందం లేని, దృఢవ్రతురాలైన ఆమెను యథావిధిగా కలసి, అన్నిటినీ అడిగి తెలుసుకున్నాను.
అభిజ్ఞానం మయా దత్తం రామనామాఙ్గులీయకమ్। అభిజ్ఞానం మణిం లబ్ధ్వా చరితార్థోఽహమాగతః
నేను రాముని గుర్తుగా ఉన్న ఉంగరాన్ని ఆమెకు ఇచ్చాను. ఆమె ఇచ్చిన గుర్తు రత్నాన్ని తీసుకొని, నా కార్యసిద్ధి సాధించి తిరిగి వచ్చాను.
మయా చ పునరాగమ్య రామస్యాక్లిష్టకర్మణః। అభిజ్ఞానం మయా దత్తమర్చిష్మాన్ స మహామణిః
తిరిగి వచ్చి, పాపరహితుడైన రామునికి నేను ఆ ప్రకాశవంతమైన మహారత్నాన్ని గుర్తుగా ఇచ్చాను.
శ్రుత్వా తాం మైథిలీం రామస్త్వాశశంసే చ జీవితమ్। జీవితాన్తమనుప్రాప్తః పీత్వామృతమివాతురః
మైథిలీ మాటలు విని, రాముడు మళ్లీ ప్రాణాశను పొందాడు. అది, అమృతాన్ని తాగిన రోగి మళ్లీ ప్రాణాలతో లేచినట్టుగా అయింది.
ఉద్యోజయిష్యన్నుద్యోగం దధ్రే లఙ్కావధే మనః। జిఘాంసురివ లోకాన్తే సర్వాఁల్లోకాన్ విభావసుః
యుద్ధానికి సిద్ధమవుతూ, లంకను నాశనం చేయాలని తన మనసులో నిశ్చయించుకున్నాడు. అది, ప్రళయకాలంలో అగ్ని అన్ని లోకాల్ని దహించాలనుకున్నట్టు.
తతః సముద్రమాసాద్య నలం సేతుమకారయత్। అతరత్ కపివీరాణాం వాహినీ తేన సేతునా
ఆ తర్వాత సముద్రాన్ని చేరుకొని, నలుడు వంతెన నిర్మించాడు. ఆ వంతెన ద్వారా వానర వీరుల సైన్యం సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లింది.