thumb|షడ్వింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షడ్వింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రద్ధగా వంద ఇరవై ఆరు వ సర్గను వినండి.
బహూని నామ వర్షాణి గతస్య సుమహద్వనమ్। శృణోమ్యహం ప్రీతికరం మమ నాథస్య కీర్తనమ్
నా ప్రభువు అరణ్యంలోకి వెళ్లిన నాటి నుంచి ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆయన గొప్పతనాన్ని గురించి ఆనందదాయకమైన వార్త వినాలని నేను ఆశతో ఉన్నాను.
కల్యాణీ బత గాథేయం లౌకికీ ప్రతిభాతి మామ్। ఏతి జీవన్తమానన్దో నరం వర్షశతాదపి
నిజంగా, 'బంధువును బతికిఉండగా చూడటం వందేళ్ల ఆనందాన్ని మించిపోతుంది' అనే పాత నానుడి ఎంత శుభ్రమైనదో నాకు ఇప్పుడు అర్థమవుతోంది.
రాఘవస్య హరీణాం చ కథమాసీత్ సమాగమః। కస్మిన్ దేశే కిమాశ్రిత్య తత్త్వమాఖ్యాహి పృచ్ఛతః
రాఘవుడు మరియు వానరుల కలయిక ఎలా జరిగింది? అది ఏ ప్రాంతంలో, ఏ పరిస్థితుల్లో జరిగింది? నేను అడుగుతున్నప్పుడు నిజాన్ని చెప్పు.
స పృష్టో రాజపుత్రేణ బృస్యాం సముపవేశితః। ఆచచక్షే తతః సర్వం రామస్య చరితం వనే
రాజకుమారుడు అడిగినప్పుడు, మంచి ఆసనంపై కూర్చున్న హనుమంతుడు, రాముని అరణ్యవాసంలో జరిగిన కార్యాలన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
యథా ప్రవ్రాజితో రామో మాతుర్దత్తౌ వరౌ తవ। యథా చ పుత్రశోకేన రాజా దశరథో మృతః
రాముడు నీ తల్లికి ఇచ్చిన రెండు వరాల వల్ల ఎలా అరణ్యవాసానికి వెళ్లాడో, రాజు దశరథుడు కుమారుని వేదనతో ఎలా మరణించాడో అన్నీ వివరించాడు.
యథా దూతైస్త్వమానీతస్తూర్ణం రాజగృహాత్ ప్రభో। త్వయాయోధ్యాం ప్రవిష్టేన యథా రాజ్యం న చేప్సితమ్
ప్రభూ, నిన్ను రాజమహలంలో నుంచి దూతలు త్వరగా పిలిపించగా, నీవు అయోధ్యలోకి వచ్చి రాజ్యం కోరలేదు అని చెప్పాడు.
చిత్రకూటగిరిం గత్వా రాజ్యేనామిత్రకర్శనః। నిమన్త్రితస్త్వయా భ్రాతా ధర్మమాచరతా సతామ్
చిత్రకూట పర్వతానికి వెళ్లిన తర్వాత, శత్రువులను సంహరించేవాడవైన నీవు నీ ధర్మనిష్ఠుడైన తమ్ముడిని రాజ్యానికి ఆహ్వానించావని వివరించాడు.
స్థితేన రాజ్ఞో వచనే యథా రాజ్యం విసర్జితమ్। ఆర్యస్య పాదుకే గృహ్య యథాసి పునరాగతః
రాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ నీవు రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, ఆర్యుని పాదుకలు తీసుకుని మళ్లీ తిరిగి వచ్చావని చెప్పాడు.
సర్వమేతన్మహాబాహో యథావద్ విదితం తవ। త్వయి ప్రతిప్రయాతే తు యద్ వృత్తం తన్నిబోధ మే
మహాబాహువైన నీవు ఇవన్నీ ఇప్పటికే తెలుసు; ఇప్పుడు నీవు వెళ్ళిన తర్వాత జరిగిన సంగతులను నా నుండి విను.
అపయాతే త్వయి తదా సముద్భ్రాన్తమృగద్విజమ్। పరిద్యూనమివాత్యర్థం తద్ వనం సమపద్యత
నీవు వెళ్ళిన తర్వాత, మేఘాలు, జంతువులు, పక్షులతో నిండిన ఆ అరణ్యం చాలా వెలితిగా, శూన్యంగా మారిపోయింది.
తద్ధస్తిమృదితం ఘోరం సింహవ్యాఘ్రమృగాకులమ్। ప్రవివేశాథ విజనం స మహద్ దణ్డకావనమ్
ఆ తరువాత, ఏనుగులు, సింహాలు, పులులు, జంతువులతో నిండిన భయంకరమైన గొప్ప దండకారణ్యంలోకి అతను ప్రవేశించాడు.
తేషాం పురస్తాద్ బలవాన్ గచ్ఛతాం గహనే వనే। వినదన్ సుమహానాదం విరాధః ప్రత్యదృశ్యత
వారు బలంగా ముందుకు అడుగులు వేస్తూ, ఆ దట్టమైన అడవిలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, భయంకరమైన గర్జనతో విరాధుడు వారి ముందుకు వచ్చాడు.
తముత్క్షిప్య మహానాదమూర్ధ్వబాహుమధోముఖమ్। నిఖాతే ప్రక్షిపన్తి స్మ నదన్తమివ కుఞ్జరమ్
అతను చేతులు పైకి ఎత్తి తలను వంచి గట్టిగా అరుస్తుండగా, వారు అతన్ని ఎత్తి, గర్జించే ఏనుగును గుంతలో పడేసినట్టు, లోతైన గోతిలో పడేశారు.
తత్ కృత్వా దుష్కరం కర్మ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। సాయాహ్నే శరభఙ్గస్య రమ్యమాశ్రమమీయతుః
ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, రాముడు, లక్ష్మణుడు సాయంత్రం సరికి శరభంగ మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లారు.
శరభఙ్గే దివం ప్రాప్తే రామః సత్యపరాక్రమః। అభివాద్య మునీన్ సర్వాఞ్జనస్థానముపాగమత్
శరభంగుడు స్వర్గానికి చేరుకున్న తర్వాత, సత్యపరాక్రముడైన రాముడు అందరు ఋషులను నమస్కరించి జనస్థానానికి వెళ్లాడు.
పశ్చాచ్ఛూర్పణఖా నామ రామపార్శ్వముపాగతా। తతో రామేణ సందిష్టో లక్ష్మణః సహసోత్థితః
తర్వాత శూర్పణఖ అనే రాక్షసి రాముని దగ్గరకు వచ్చింది. అప్పుడు రాముడు చెప్పిన వెంటనే లక్ష్మణుడు వెంటనే లేచాడు.
ప్రగృహ్య ఖడ్గం చిచ్ఛేద కర్ణనాసం మహాబలః। చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్
తన ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు ఆమె చెవులు, ముక్కును కోసేశాడు; భయంకరమైన పనులు చేసే పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు—
హతాని వసతా తత్ర రాఘవేణ మహాత్మనా। ఏకేన సహ సంగమ్య రామేణ రణమూర్ధని
అక్కడ మహాత్ముడైన రాఘవుడు, రామునితో కలిసి యుద్ధమధ్యంలో ఉన్నప్పుడు, వారిని సంహరించాడు.
అహ్నశ్చతుర్థభాగేన నిఃశేషా రాక్షసాః కృతాః। మహాబలా మహావీర్యాస్తపసో విఘ్నకారిణః
ఒక పూటలో నాలుగవ భాగంలోనే, తపస్సుకు అడ్డుగా నిలిచిన మహాబలశాలులైన రాక్షసులను పూర్తిగా నాశనం చేశాడు.
నిహతా రాఘవేణాజౌ దణ్డకారణ్యవాసినః। రాక్షసాశ్చ వినిష్పిష్టాః ఖరశ్చ నిహతో రణే
దండకారణ్యంలో నివసించే రాక్షసులను రాఘవుడు యుద్ధంలో చంపాడు; ఖరుడిని కూడా పోరులో సంహరించాడు.
దూషణం చాగ్రతో హత్వా త్రిశిరాస్తదనన్తరమ్। తతస్తేనార్దితా బాలా రావణం సముపాగతా
ముందుగా దూషణుడిని, వెంటనే త్రిశిరుడిని చంపి, బాధపడుతూ బలహీనపడిన వారు రావణుని వద్దకు వెళ్లారు.
రావణానుచరో ఘోరో మారీచో నామ రాక్షసః। లోభయామాస వైదేహీం భూత్వా రత్నమయో మృగః
ఘోరమైన రావణుని అనుచరుడైన మారీచుడు అనే రాక్షసుడు, రత్నాలతో అలంకరించిన మృగరూపంలో వైదేహిని మోహింపజేశాడు.
సా రామమబ్రవీద్ దృష్ట్వా వైదేహీ గృహ్యతామితి। అయం మనోహరః కాన్త ఆశ్రమో నో భవిష్యతి
ఆ మృగాన్ని చూసిన వైదేహి, 'ఈ అందమైన మృగాన్ని పట్టుకోండి; ఇది లేకపోతే మన ఆశ్రమం అందంగా ఉండదు' అని రామునితో చెప్పింది.
తతో రామో ధనుష్పాణిర్మృగం తమనుధావతి। స తం జఘాన ధావన్తం శరేణానతపర్వణా
అప్పుడే రాముడు విల్లు చేతపట్టి ఆ మృగాన్ని వెంబడించాడు; పరుగెత్తుతున్న దానిని ఒక పదునైన బాణంతో సంహరించాడు.
అథ సౌమ్య దశగ్రీవో మృగం యాతి తు రాఘవే। లక్ష్మణే చాపి నిష్క్రాన్తే ప్రవివేశాశ్రమం తదా
అప్పుడు, మృగం రాఘవుని దగ్గరకు రాగా, లక్ష్మణుడు బయటకు వెళ్లిన సమయంలో, పది తలలున్న రావణుడు ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
జగ్రాహ తరసా సీతాం గ్రహః ఖే రోహిణీమివ। త్రాతుకామం తతో యుద్ధే హత్వా గృధ్రం జటాయుషమ్
ఆవేశంగా సీతను పట్టుకున్నాడు రావణుడు, ఆకాశంలో గ్రహం రోహిణిని పట్టుకున్నట్టు; ఆమెను రక్షించదలచిన జటాయువు అనే గద్దను యుద్ధంలో చంపేశాడు.
ప్రగృహ్య సహసా సీతాం జగామాశు స రాక్షసః। తతస్త్వద్భుతసంకాశాః స్థితాః పర్వతమూర్ధని
సీతను అకస్మాత్తుగా పట్టుకుని, ఆ రాక్షసుడు వేగంగా వెళ్లిపోయాడు; ఆ తరువాత, అద్భుతంగా కనిపించే వారు కొండపై నిలిచారు.
సీతాం గృహీత్వా గచ్ఛన్తం వానరాః పర్వతోపమాః। దదృశుర్విస్మితాకారా రావణం రాక్షసాధిపమ్
సీతను తీసుకుని పోతున్న రాక్షసాధిపతి రావణుణ్ని, కొండల్లాంటి ఆకారమున్న వానరులు ఆశ్చర్యంతో చూశారు.
తతః శీఘ్రతరం గత్వా తద్ విమానం మనోజవమ్। ఆరుహ్య సహ వైదేహ్యా పుష్పకం స మహాబలః
తర్వాత, అతడు వేగంగా వెళ్లి, వైదేహితో కలిసి మనస్సుకు సమానమైన వేగమున్న పుష్పక విమానంలో ఎక్కాడు.