అనుశోచసి కాకుత్స్థం స త్వాం కౌశలమబ్రవీత్। ప్రియమాఖ్యామి తే దేవ శోకం త్యజ సుదారుణమ్
'కాకుత్థ్సుడు మీ కోసం శుభాకాంక్షలు పంపించాడు. ప్రభూ! నేను మీకు మధురమైన వార్తను తెచ్చాను. మీరు ఈ తీవ్రమైన శోకాన్ని విడిచిపెట్టండి.'
అస్మిన్ ముహూర్తే భ్రాత్రా త్వం రామేణ సహ సంగతః। నిహత్య రావణం రామః ప్రతిలభ్య చ మైథిలీమ్
'ఈ క్షణంలోనే, మీరు మీ అన్నయ్య రామునితో కలుసుకుంటారు. రాముడు రావణుడిని సంహరించి, మైథిలిని తిరిగి పొందాడు.'
ఉపయాతి సమృద్ధార్థః సహ మిత్రైర్మహాబలైః। లక్ష్మణశ్చ మహాతేజా వైదేహీ చ యశస్వినీ। సీతా సమగ్రా రామేణ మహేన్ద్రేణ శచీ యథా
'ఇప్పుడు రాముడు తన శక్తివంతమైన మిత్రులతో, లక్ష్మణుడు మహాతేజస్విగా, వైదేహి యశస్సుతో కూడి, సీత సమగ్రంగా, మహేంద్రునికి శచీ ఎలా ఉంటుందో అలా, మీవద్దకు వస్తున్నారు.'
ఏవముక్తో హనుమతా భరతః కైకయీసుతః। పపాత సహసా హృష్టో హర్షాన్మోహముపాగమత్
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పగానే, కైకేయి కుమారుడు భరతుడు ఆనందంతో ఒక్కసారిగా నేలపై పడిపోయి, ఆనందంలో మూర్చిపోయాడు.
తతో ముహూర్తాదుత్థాయ ప్రత్యాశ్వస్య చ రాఘవః। హనూమన్తమువాచేదం భరతః ప్రియవాదినమ్
తర్వాత కొంతసేపటి తర్వాత లేచి, మనస్సు స్థిరపర్చుకుని, మధురంగా మాట్లాడిన హనుమంతుడిని భరతుడు ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
అశోకజైః ప్రీతిమయైః కపిమాలిఙ్గ్య సమ్భ్రమాత్। సిషేచ భరతః శ్రీమాన్ విపులైరశ్రుబిన్దుభిః
శోకాన్ని విడిచి వచ్చిన ఆనందంతో, భరతుడు హనుమంతుడిని హత్తుకొని, ఆనందబాష్పాలతో అతడిని తడిపేశాడు.
దేవో వా మానుషో వా త్వమనుక్రోశాదిహాగతః। ప్రియాఖ్యానస్య తే సౌమ్య దదామి బ్రువతః ప్రియమ్
నీవు దేవుడవా, మానవుడవా తెలియదు, కానీ దయతో ఇక్కడికి వచ్చావు. మృదువైనవాడా! ఈ మధురమైన వార్తను చెప్పినందుకు నీకు తగిన బహుమతి ఇస్తాను.
గవాం శతసహస్రం చ గ్రామాణాం చ శతం పరమ్। సకుణ్డలాః శుభాచారా భార్యాః కన్యాస్తు షోడశ
నూరెళ్ల పశువులు, వంద మంచి గ్రామాలు, కుండలాలు ధరించిన, మంచి ఆచారాలున్న పదహారు కన్యలను నీకు ఇస్తాను.
హేమవర్ణాః సునాసోరూః శశిసౌమ్యాననాః స్త్రియః। సర్వాభరణసమ్పన్నాః సమ్పన్నాః కులజాతిభిః
బంగారు వర్ణంతో, అందమైన ముక్కులతో, చంద్రబింబంలాంటి మృదువైన ముఖాలతో, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, మంచి వంశంలో పుట్టిన స్త్రీలు నీవే.
నిశమ్య రామాగమనం నృపాత్మజః కపిప్రవీరస్య తదాద్భుతోపమమ్। ప్రహర్షితో రామదిదృక్షయాభవత్ పునశ్చ హర్షాదిదమబ్రవీద్ వచః
రాముడు వస్తున్నాడని విని, ఆ వానరశ్రేష్ఠుడి అద్భుతమైన వార్తతో, రాజకుమారుడు ఆశ్చర్యంతో ఆనందంతో నిండిపోయి, రాముని చూడాలని తపించి, మళ్లీ ఆనందంతో ఇలా అన్నాడు.
thumb|షడ్వింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షడ్వింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రద్ధగా వంద ఇరవై ఆరు వ సర్గను వినండి.
బహూని నామ వర్షాణి గతస్య సుమహద్వనమ్। శృణోమ్యహం ప్రీతికరం మమ నాథస్య కీర్తనమ్
నా ప్రభువు అరణ్యంలోకి వెళ్లిన నాటి నుంచి ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆయన గొప్పతనాన్ని గురించి ఆనందదాయకమైన వార్త వినాలని నేను ఆశతో ఉన్నాను.
కల్యాణీ బత గాథేయం లౌకికీ ప్రతిభాతి మామ్। ఏతి జీవన్తమానన్దో నరం వర్షశతాదపి
నిజంగా, 'బంధువును బతికిఉండగా చూడటం వందేళ్ల ఆనందాన్ని మించిపోతుంది' అనే పాత నానుడి ఎంత శుభ్రమైనదో నాకు ఇప్పుడు అర్థమవుతోంది.
రాఘవస్య హరీణాం చ కథమాసీత్ సమాగమః। కస్మిన్ దేశే కిమాశ్రిత్య తత్త్వమాఖ్యాహి పృచ్ఛతః
రాఘవుడు మరియు వానరుల కలయిక ఎలా జరిగింది? అది ఏ ప్రాంతంలో, ఏ పరిస్థితుల్లో జరిగింది? నేను అడుగుతున్నప్పుడు నిజాన్ని చెప్పు.
స పృష్టో రాజపుత్రేణ బృస్యాం సముపవేశితః। ఆచచక్షే తతః సర్వం రామస్య చరితం వనే
రాజకుమారుడు అడిగినప్పుడు, మంచి ఆసనంపై కూర్చున్న హనుమంతుడు, రాముని అరణ్యవాసంలో జరిగిన కార్యాలన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
యథా ప్రవ్రాజితో రామో మాతుర్దత్తౌ వరౌ తవ। యథా చ పుత్రశోకేన రాజా దశరథో మృతః
రాముడు నీ తల్లికి ఇచ్చిన రెండు వరాల వల్ల ఎలా అరణ్యవాసానికి వెళ్లాడో, రాజు దశరథుడు కుమారుని వేదనతో ఎలా మరణించాడో అన్నీ వివరించాడు.
యథా దూతైస్త్వమానీతస్తూర్ణం రాజగృహాత్ ప్రభో। త్వయాయోధ్యాం ప్రవిష్టేన యథా రాజ్యం న చేప్సితమ్
ప్రభూ, నిన్ను రాజమహలంలో నుంచి దూతలు త్వరగా పిలిపించగా, నీవు అయోధ్యలోకి వచ్చి రాజ్యం కోరలేదు అని చెప్పాడు.
చిత్రకూటగిరిం గత్వా రాజ్యేనామిత్రకర్శనః। నిమన్త్రితస్త్వయా భ్రాతా ధర్మమాచరతా సతామ్
చిత్రకూట పర్వతానికి వెళ్లిన తర్వాత, శత్రువులను సంహరించేవాడవైన నీవు నీ ధర్మనిష్ఠుడైన తమ్ముడిని రాజ్యానికి ఆహ్వానించావని వివరించాడు.
స్థితేన రాజ్ఞో వచనే యథా రాజ్యం విసర్జితమ్। ఆర్యస్య పాదుకే గృహ్య యథాసి పునరాగతః
రాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ నీవు రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, ఆర్యుని పాదుకలు తీసుకుని మళ్లీ తిరిగి వచ్చావని చెప్పాడు.
సర్వమేతన్మహాబాహో యథావద్ విదితం తవ। త్వయి ప్రతిప్రయాతే తు యద్ వృత్తం తన్నిబోధ మే
మహాబాహువైన నీవు ఇవన్నీ ఇప్పటికే తెలుసు; ఇప్పుడు నీవు వెళ్ళిన తర్వాత జరిగిన సంగతులను నా నుండి విను.
అపయాతే త్వయి తదా సముద్భ్రాన్తమృగద్విజమ్। పరిద్యూనమివాత్యర్థం తద్ వనం సమపద్యత
నీవు వెళ్ళిన తర్వాత, మేఘాలు, జంతువులు, పక్షులతో నిండిన ఆ అరణ్యం చాలా వెలితిగా, శూన్యంగా మారిపోయింది.
తద్ధస్తిమృదితం ఘోరం సింహవ్యాఘ్రమృగాకులమ్। ప్రవివేశాథ విజనం స మహద్ దణ్డకావనమ్
ఆ తరువాత, ఏనుగులు, సింహాలు, పులులు, జంతువులతో నిండిన భయంకరమైన గొప్ప దండకారణ్యంలోకి అతను ప్రవేశించాడు.
తేషాం పురస్తాద్ బలవాన్ గచ్ఛతాం గహనే వనే। వినదన్ సుమహానాదం విరాధః ప్రత్యదృశ్యత
వారు బలంగా ముందుకు అడుగులు వేస్తూ, ఆ దట్టమైన అడవిలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, భయంకరమైన గర్జనతో విరాధుడు వారి ముందుకు వచ్చాడు.
తముత్క్షిప్య మహానాదమూర్ధ్వబాహుమధోముఖమ్। నిఖాతే ప్రక్షిపన్తి స్మ నదన్తమివ కుఞ్జరమ్
అతను చేతులు పైకి ఎత్తి తలను వంచి గట్టిగా అరుస్తుండగా, వారు అతన్ని ఎత్తి, గర్జించే ఏనుగును గుంతలో పడేసినట్టు, లోతైన గోతిలో పడేశారు.
తత్ కృత్వా దుష్కరం కర్మ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। సాయాహ్నే శరభఙ్గస్య రమ్యమాశ్రమమీయతుః
ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, రాముడు, లక్ష్మణుడు సాయంత్రం సరికి శరభంగ మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లారు.
శరభఙ్గే దివం ప్రాప్తే రామః సత్యపరాక్రమః। అభివాద్య మునీన్ సర్వాఞ్జనస్థానముపాగమత్
శరభంగుడు స్వర్గానికి చేరుకున్న తర్వాత, సత్యపరాక్రముడైన రాముడు అందరు ఋషులను నమస్కరించి జనస్థానానికి వెళ్లాడు.
పశ్చాచ్ఛూర్పణఖా నామ రామపార్శ్వముపాగతా। తతో రామేణ సందిష్టో లక్ష్మణః సహసోత్థితః
తర్వాత శూర్పణఖ అనే రాక్షసి రాముని దగ్గరకు వచ్చింది. అప్పుడు రాముడు చెప్పిన వెంటనే లక్ష్మణుడు వెంటనే లేచాడు.
ప్రగృహ్య ఖడ్గం చిచ్ఛేద కర్ణనాసం మహాబలః। చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్
తన ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు ఆమె చెవులు, ముక్కును కోసేశాడు; భయంకరమైన పనులు చేసే పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు—
హతాని వసతా తత్ర రాఘవేణ మహాత్మనా। ఏకేన సహ సంగమ్య రామేణ రణమూర్ధని
అక్కడ మహాత్ముడైన రాఘవుడు, రామునితో కలిసి యుద్ధమధ్యంలో ఉన్నప్పుడు, వారిని సంహరించాడు.
అహ్నశ్చతుర్థభాగేన నిఃశేషా రాక్షసాః కృతాః। మహాబలా మహావీర్యాస్తపసో విఘ్నకారిణః
ఒక పూటలో నాలుగవ భాగంలోనే, తపస్సుకు అడ్డుగా నిలిచిన మహాబలశాలులైన రాక్షసులను పూర్తిగా నాశనం చేశాడు.