ప్రజాశ్చ బహుసాహస్రీః స్ఫీతాఞ్జనపదానపి। స గత్వా దూరమధ్వానం త్వరితః కపికుఞ్జరః
అతడు వేలాది ప్రజలను, సంపన్నమైన గ్రామాలను చూసి, దూరంగా వేగంగా ప్రయాణించి, వానరులలో అగ్రగణ్యుడు,
ఆససాద ద్రుమాన్ ఫుల్లాన్ నన్దిగ్రామసమీపగాన్। సురాధిపస్యోపవనే యథా చైత్రరథే ద్రుమాన్
నందిగ్రామం సమీపంలోని పుష్పభరిత వృక్షాలను, దేవేంద్రుని ఉపవనంలో ఉన్న చెట్లను, చైత్రరథంలో ఉన్న వృక్షాలను పోలిన వాటిని చేరాడు.
స్త్రీభిః సపుత్రైః పౌత్రైశ్చ రమమాణైః స్వలంకృతైః। క్రోశమాత్రే త్వయోధ్యాయాశ్చీరకృష్ణాజినామ్బరమ్
అయోధ్యకు ఒక క్రోశ దూరంలో, తమ పిల్లలతో, మనవళ్లతో కలిసి సంతోషంగా అలంకరించుకొని ఉన్న స్త్రీలను ఆయన చూశాడు.
దదర్శ భరతం దీనం కృశమాశ్రమవాసినమ్। జటిలం మలదిగ్ధాఙ్గం భ్రాతృవ్యసనకర్శితమ్
భరతుడు దుఃఖంతో కృశించిపోయి, వ్రతాచరణలో నివసిస్తూ, జటలు వేసుకుని, మలినంగా శరీరాన్ని పూసుకుని, అన్నదమ్ముల బాధతో క్షీణించిపోయినవాడిగా కనిపించాడు.
ఫలమూలాశినం దాన్తం తాపసం ధర్మచారిణమ్। సమున్నతజటాభారం వల్కలాజినవాససమ్
ఆయన కేవలం పండ్లు, కందులు తింటూ, మనస్సు నియంత్రించుకొని, ధర్మాన్ని ఆచరించే తపస్విగా, పైకి జటలు వేసుకుని, వల్కలాలు, కృష్ణాజినం ధరించి ఉండేవాడు.
నియతం భావితాత్మానం బ్రహ్మర్షిసమతేజసమ్। పాదుకే తే పురస్కృత్య ప్రశాసన్తం వసుంధరామ్
ఆయన నియమంగా ఉండి, మనస్సు పవిత్రంగా, బ్రహ్మర్షులతో సమానమైన తేజస్సుతో, పాదుకలను ముందుంచుకొని భూమిని పాలించేవాడు.
చాతుర్వర్ణ్యస్య లోకస్య త్రాతారం సర్వతో భయాత్। ఉపస్థితమమాత్యైశ్చ శుచిభిశ్చ పురోహితైః
లోకంలోని నాలుగు వర్ణాల ప్రజలను అన్ని భయాలనుండి కాపాడేవాడిగా, మంత్రులతో, పవిత్రమైన పురోహితులతో కూడి ఉండేవాడు.
బలముఖ్యైశ్చ యుక్తైశ్చ కాషాయామ్బరధారిభిః। నహి తే రాజపుత్రం తం చీరకృష్ణాజినామ్బరమ్
బలవంతులైన యోధులు, కాషాయ వస్త్రాలు ధరించినవారు ఆయనతో ఉండేవారు. అయినా, ధర్మాన్ని ప్రేమించే పౌరులు, ఆ చీర, కృష్ణాజినం ధరించిన రాజకుమారుని ఆనందించాలనే మనసు పెట్టలేదు.
పరిభోక్తుం వ్యవస్యన్తి పౌరా వై ధర్మవత్సలాః। తం ధర్మమివ ధర్మజ్ఞం దేహబన్ధమివాపరమ్
ఆయనను వారు ధర్మజ్ఞుడిగా, ధర్మ స్వరూపుడిగా, మనిషి తన శరీరాన్ని ఎలా ప్రేమిస్తాడో అలా ఆదరించారు.
ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం హనూమాన్ మారుతాత్మజః। వసన్తం దణ్డకారణ్యే యం త్వం చీరజటాధరమ్
అప్పుడు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు దుఃఖిస్తున్నవాడు, దండకారణ్యంలో వాసం చేస్తూ, చీర, జటలు ధరించినవాడు—'
అనుశోచసి కాకుత్స్థం స త్వాం కౌశలమబ్రవీత్। ప్రియమాఖ్యామి తే దేవ శోకం త్యజ సుదారుణమ్
'కాకుత్థ్సుడు మీ కోసం శుభాకాంక్షలు పంపించాడు. ప్రభూ! నేను మీకు మధురమైన వార్తను తెచ్చాను. మీరు ఈ తీవ్రమైన శోకాన్ని విడిచిపెట్టండి.'
అస్మిన్ ముహూర్తే భ్రాత్రా త్వం రామేణ సహ సంగతః। నిహత్య రావణం రామః ప్రతిలభ్య చ మైథిలీమ్
'ఈ క్షణంలోనే, మీరు మీ అన్నయ్య రామునితో కలుసుకుంటారు. రాముడు రావణుడిని సంహరించి, మైథిలిని తిరిగి పొందాడు.'
ఉపయాతి సమృద్ధార్థః సహ మిత్రైర్మహాబలైః। లక్ష్మణశ్చ మహాతేజా వైదేహీ చ యశస్వినీ। సీతా సమగ్రా రామేణ మహేన్ద్రేణ శచీ యథా
'ఇప్పుడు రాముడు తన శక్తివంతమైన మిత్రులతో, లక్ష్మణుడు మహాతేజస్విగా, వైదేహి యశస్సుతో కూడి, సీత సమగ్రంగా, మహేంద్రునికి శచీ ఎలా ఉంటుందో అలా, మీవద్దకు వస్తున్నారు.'
ఏవముక్తో హనుమతా భరతః కైకయీసుతః। పపాత సహసా హృష్టో హర్షాన్మోహముపాగమత్
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పగానే, కైకేయి కుమారుడు భరతుడు ఆనందంతో ఒక్కసారిగా నేలపై పడిపోయి, ఆనందంలో మూర్చిపోయాడు.
తతో ముహూర్తాదుత్థాయ ప్రత్యాశ్వస్య చ రాఘవః। హనూమన్తమువాచేదం భరతః ప్రియవాదినమ్
తర్వాత కొంతసేపటి తర్వాత లేచి, మనస్సు స్థిరపర్చుకుని, మధురంగా మాట్లాడిన హనుమంతుడిని భరతుడు ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
అశోకజైః ప్రీతిమయైః కపిమాలిఙ్గ్య సమ్భ్రమాత్। సిషేచ భరతః శ్రీమాన్ విపులైరశ్రుబిన్దుభిః
శోకాన్ని విడిచి వచ్చిన ఆనందంతో, భరతుడు హనుమంతుడిని హత్తుకొని, ఆనందబాష్పాలతో అతడిని తడిపేశాడు.
దేవో వా మానుషో వా త్వమనుక్రోశాదిహాగతః। ప్రియాఖ్యానస్య తే సౌమ్య దదామి బ్రువతః ప్రియమ్
నీవు దేవుడవా, మానవుడవా తెలియదు, కానీ దయతో ఇక్కడికి వచ్చావు. మృదువైనవాడా! ఈ మధురమైన వార్తను చెప్పినందుకు నీకు తగిన బహుమతి ఇస్తాను.
గవాం శతసహస్రం చ గ్రామాణాం చ శతం పరమ్। సకుణ్డలాః శుభాచారా భార్యాః కన్యాస్తు షోడశ
నూరెళ్ల పశువులు, వంద మంచి గ్రామాలు, కుండలాలు ధరించిన, మంచి ఆచారాలున్న పదహారు కన్యలను నీకు ఇస్తాను.
హేమవర్ణాః సునాసోరూః శశిసౌమ్యాననాః స్త్రియః। సర్వాభరణసమ్పన్నాః సమ్పన్నాః కులజాతిభిః
బంగారు వర్ణంతో, అందమైన ముక్కులతో, చంద్రబింబంలాంటి మృదువైన ముఖాలతో, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, మంచి వంశంలో పుట్టిన స్త్రీలు నీవే.
నిశమ్య రామాగమనం నృపాత్మజః కపిప్రవీరస్య తదాద్భుతోపమమ్। ప్రహర్షితో రామదిదృక్షయాభవత్ పునశ్చ హర్షాదిదమబ్రవీద్ వచః
రాముడు వస్తున్నాడని విని, ఆ వానరశ్రేష్ఠుడి అద్భుతమైన వార్తతో, రాజకుమారుడు ఆశ్చర్యంతో ఆనందంతో నిండిపోయి, రాముని చూడాలని తపించి, మళ్లీ ఆనందంతో ఇలా అన్నాడు.
thumb|షడ్వింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షడ్వింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రద్ధగా వంద ఇరవై ఆరు వ సర్గను వినండి.
బహూని నామ వర్షాణి గతస్య సుమహద్వనమ్। శృణోమ్యహం ప్రీతికరం మమ నాథస్య కీర్తనమ్
నా ప్రభువు అరణ్యంలోకి వెళ్లిన నాటి నుంచి ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆయన గొప్పతనాన్ని గురించి ఆనందదాయకమైన వార్త వినాలని నేను ఆశతో ఉన్నాను.
కల్యాణీ బత గాథేయం లౌకికీ ప్రతిభాతి మామ్। ఏతి జీవన్తమానన్దో నరం వర్షశతాదపి
నిజంగా, 'బంధువును బతికిఉండగా చూడటం వందేళ్ల ఆనందాన్ని మించిపోతుంది' అనే పాత నానుడి ఎంత శుభ్రమైనదో నాకు ఇప్పుడు అర్థమవుతోంది.
రాఘవస్య హరీణాం చ కథమాసీత్ సమాగమః। కస్మిన్ దేశే కిమాశ్రిత్య తత్త్వమాఖ్యాహి పృచ్ఛతః
రాఘవుడు మరియు వానరుల కలయిక ఎలా జరిగింది? అది ఏ ప్రాంతంలో, ఏ పరిస్థితుల్లో జరిగింది? నేను అడుగుతున్నప్పుడు నిజాన్ని చెప్పు.
స పృష్టో రాజపుత్రేణ బృస్యాం సముపవేశితః। ఆచచక్షే తతః సర్వం రామస్య చరితం వనే
రాజకుమారుడు అడిగినప్పుడు, మంచి ఆసనంపై కూర్చున్న హనుమంతుడు, రాముని అరణ్యవాసంలో జరిగిన కార్యాలన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
యథా ప్రవ్రాజితో రామో మాతుర్దత్తౌ వరౌ తవ। యథా చ పుత్రశోకేన రాజా దశరథో మృతః
రాముడు నీ తల్లికి ఇచ్చిన రెండు వరాల వల్ల ఎలా అరణ్యవాసానికి వెళ్లాడో, రాజు దశరథుడు కుమారుని వేదనతో ఎలా మరణించాడో అన్నీ వివరించాడు.
యథా దూతైస్త్వమానీతస్తూర్ణం రాజగృహాత్ ప్రభో। త్వయాయోధ్యాం ప్రవిష్టేన యథా రాజ్యం న చేప్సితమ్
ప్రభూ, నిన్ను రాజమహలంలో నుంచి దూతలు త్వరగా పిలిపించగా, నీవు అయోధ్యలోకి వచ్చి రాజ్యం కోరలేదు అని చెప్పాడు.
చిత్రకూటగిరిం గత్వా రాజ్యేనామిత్రకర్శనః। నిమన్త్రితస్త్వయా భ్రాతా ధర్మమాచరతా సతామ్
చిత్రకూట పర్వతానికి వెళ్లిన తర్వాత, శత్రువులను సంహరించేవాడవైన నీవు నీ ధర్మనిష్ఠుడైన తమ్ముడిని రాజ్యానికి ఆహ్వానించావని వివరించాడు.
స్థితేన రాజ్ఞో వచనే యథా రాజ్యం విసర్జితమ్। ఆర్యస్య పాదుకే గృహ్య యథాసి పునరాగతః
రాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ నీవు రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, ఆర్యుని పాదుకలు తీసుకుని మళ్లీ తిరిగి వచ్చావని చెప్పాడు.
సర్వమేతన్మహాబాహో యథావద్ విదితం తవ। త్వయి ప్రతిప్రయాతే తు యద్ వృత్తం తన్నిబోధ మే
మహాబాహువైన నీవు ఇవన్నీ ఇప్పటికే తెలుసు; ఇప్పుడు నీవు వెళ్ళిన తర్వాత జరిగిన సంగతులను నా నుండి విను.