భరతస్తు త్వయా వాచ్యః కుశలం వచనాన్మమ। సిద్ధార్థం శంస మాం తస్మై సభార్యం సహలక్ష్మణమ్
నువ్వు భరతుని కూడా కలిసినప్పుడు, నా తరఫున క్షేమ సమాచారాన్ని చెప్పు. నేను నా భార్యతో, లక్ష్మణుడితో కలిసి విజయాన్ని సాధించానని తెలియజేయు.
హరణం చాపి వైదేహ్యా రావణేన బలీయసా। సుగ్రీవేణ చ సంవాదం వాలినశ్చ వధం రణే
బలవంతుడైన రావణుడు సీతను అపహరించాడని, సుగ్రీవుడితో నా స్నేహాన్ని, యుద్ధంలో వాలిని సంహరించడాన్ని కూడా వివరించు.
మైథిల్యన్వేషణం చైవ యథా చాధిగతా త్వయా। లఙ్ఘయిత్వా మహాతోయమాపగాపతిమవ్యయమ్
మైతిలిని వెతకడం, నువ్వు ఆ అపారమైన సముద్రాన్ని దాటి ఆమెను ఎలా కనుగొన్నావో కూడా చెప్పు.
ఉపయానం సముద్రస్య సాగరస్య చ దర్శనమ్। యథా చ కారితః సేతూ రావణశ్చ యథా హతః
సముద్రానికి చేరడం, ఆ సాగరాన్ని దర్శించడం, వంతెన నిర్మించడం, రావణుడు ఎలా సంహరించబడాడో కూడా వివరించు.
వరదానం మహేన్ద్రేణ బ్రహ్మణా వరుణేన చ। మహాదేవప్రసాదాచ్చ పిత్రా మమ సమాగమమ్
ఇంద్రుడు, బ్రహ్మ, వరుణుడు ఇచ్చిన వరాల గురించి, మహాదేవుడు చూపిన అనుగ్రహాన్ని, నా తండ్రితో కలిసిన ఆనందాన్ని చెప్పు.
ఉపయాతం చ మాం సౌమ్య భరతాయ నివేదయ। సహ రాక్షసరాజేన హరీణామీశ్వరేణ చ
సౌమ్యా! నేను రావడం, రాక్షస రాజుతో పాటు వానరుల అధిపతితో కలిసి వచ్చానని భరతుడికి తెలియజేయి.
జిత్వా శత్రుగణాన్ రామః ప్రాప్య చానుత్తమం యశః। ఉపాయాతి సమృద్ధార్థః సహ మిత్రైర్మహాబలైః
శత్రువులను జయించి, అపూర్వమైన కీర్తిని సంపాదించిన రాముడు, తన బలవంతమైన మిత్రులతో కలిసి విజయవంతంగా వస్తున్నాడు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా యమాకారం భజతే భరతస్తతః। స చ తే వేదితవ్యః స్యాత్ సర్వం యచ్చాపి మాం ప్రతి
ఇవి విని భరతుడు ఎలా ప్రవర్తిస్తాడో గమనించి, అతని గురించి ఏది జరిగినా నన్ను పూర్తిగా తెలియజేయాలి.
జ్ఞేయాః సర్వే చ వృత్తాన్తా భరతస్యేఙ్గితాని చ। తత్త్వేన ముఖవర్ణేన దృష్ట్యా వ్యాభాషితేన చ
భరతుని మాటలు, ముఖంలో కనిపించే భావాలు, చూపు, మాట్లాడే విధానం చూసి అతని ఆలోచనలు, సంకల్పాలు అన్నీ తెలుసుకో.
సర్వకామసమృద్ధం హి హస్త్యశ్వరథసంకులమ్। పితృపైతామహం రాజ్యం కస్య నావర్తయేన్మనః
అన్ని సుఖాలతో నిండిన, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో కళకళలాడే పితృపారంపర్య రాజ్యం ఎవరికి ఇష్టంగా ఉండదు చెప్పు.
సంగత్యా భరతః శ్రీమాన్ రాజ్యేనార్థీ స్వయం భవేత్। ప్రశాస్తు వసుధాం సర్వామఖిలాం రఘునన్దనః
భరతుడు రాజ్యం కోరుకుంటే, రఘువంశంలో పుట్టిన వాడు ఈ భూమంతటినీ పాలించాలి.
తస్య బుద్ధిం చ విజ్ఞాయ వ్యవసాయం చ వానర। యావన్న దూరం యాతాః స్మః క్షిప్రమాగన్తుమర్హసి
వానరా! అతని ఆలోచన, సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, మేము దూరంగా వెళ్లకముందే త్వరగా తిరిగి రావాలి.
ఇతి ప్రతిసమాదిష్టో హనూమాన్ మారుతాత్మజః। మానుషం ధారయన్ రూపమయోధ్యాం త్వరితో యయౌ
ఇలా ఆదేశించబడిన హనుమంతుడు, మానవ రూపం ధరించి, అయోధ్యవైపు వేగంగా పయనించాడు.
అథోత్పపాత వేగేన హనూమాన్ మారుతాత్మజః। గరుత్మానివ వేగేన జిఘృక్షన్నురగోత్తమమ్
అప్పుడే వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, గరుత్మంతుడు సర్పాన్ని పట్టుకోవడానికి ఎలా వేగంగా పోతాడో అలా దూసుకెళ్లాడు.
లఙ్ఘయిత్వా పితృపథం విహగేన్ద్రాలయం శుభమ్। గఙ్గాయమునయోర్భీమం సమతీత్య సమాగమమ్
తన పితృపథాన్ని, పక్షిరాజు నివాసాన్ని దాటి, గంగా-యమునల సంగమాన్ని కూడా దాటి ముందుకు సాగాడు.
శృఙ్గవేరపురం ప్రాప్య గుహమాసాద్య వీర్యవాన్। స వాచా శుభయా హృష్టో హనూమానిదమబ్రవీత్
శృంగవేరపురానికి చేరుకుని, గుహుడిని కలిసిన వీరుడు హనుమంతుడు, ఆనందంతో మధురమైన మాటలు చెప్పాడు.
సఖా తు తవ కాకుత్స్థో రామః సత్యపరాక్రమః। ససీతః సహ సౌమిత్రిః స త్వాం కుశలమబ్రవీత్
నీ మిత్రుడు అయిన కకుత్స్థ వంశజుడు, సత్యపరాక్రమి రాముడు, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడితో కలిసి నీకు శుభాకాంక్షలు పంపాడు.
పఞ్చమీమద్య రజనీముషిత్వా వచనాన్మునేః। భరద్వాజాభ్యనుజ్ఞాతం ద్రక్ష్యస్యత్రైవ రాఘవమ్
ఇక్కడ ఐదు రాత్రులు ముని ఆజ్ఞ ప్రకారం గడిపి, భరద్వాజుని అనుమతితో నీవు ఇక్కడే రాఘవుని దర్శించవచ్చు.
ఏవముక్త్వా మహాతేజాః సమ్ప్రహృష్టతనూరుహః। ఉత్పపాత మహావేగాద్ వేగవానవిచారయన్
ఇలా చెప్పి, మహాతేజస్సుతో, ఆనందంతో హనుమంతుడు, గొప్ప వేగంతో ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.
సోఽపశ్యద్ రామతీర్థం చ నదీం వాలుకినీం తథా। వరూథీం గోమతీం చైవ భీమం శాలవనం తథా
అతడు రామతీర్థాన్ని, ఇసుకతో నిండిన నదిని, గొమతి నదిని, భయంకరమైన శాలవనాన్ని చూశాడు.
ప్రజాశ్చ బహుసాహస్రీః స్ఫీతాఞ్జనపదానపి। స గత్వా దూరమధ్వానం త్వరితః కపికుఞ్జరః
అతడు వేలాది ప్రజలను, సంపన్నమైన గ్రామాలను చూసి, దూరంగా వేగంగా ప్రయాణించి, వానరులలో అగ్రగణ్యుడు,
ఆససాద ద్రుమాన్ ఫుల్లాన్ నన్దిగ్రామసమీపగాన్। సురాధిపస్యోపవనే యథా చైత్రరథే ద్రుమాన్
నందిగ్రామం సమీపంలోని పుష్పభరిత వృక్షాలను, దేవేంద్రుని ఉపవనంలో ఉన్న చెట్లను, చైత్రరథంలో ఉన్న వృక్షాలను పోలిన వాటిని చేరాడు.
స్త్రీభిః సపుత్రైః పౌత్రైశ్చ రమమాణైః స్వలంకృతైః। క్రోశమాత్రే త్వయోధ్యాయాశ్చీరకృష్ణాజినామ్బరమ్
అయోధ్యకు ఒక క్రోశ దూరంలో, తమ పిల్లలతో, మనవళ్లతో కలిసి సంతోషంగా అలంకరించుకొని ఉన్న స్త్రీలను ఆయన చూశాడు.
దదర్శ భరతం దీనం కృశమాశ్రమవాసినమ్। జటిలం మలదిగ్ధాఙ్గం భ్రాతృవ్యసనకర్శితమ్
భరతుడు దుఃఖంతో కృశించిపోయి, వ్రతాచరణలో నివసిస్తూ, జటలు వేసుకుని, మలినంగా శరీరాన్ని పూసుకుని, అన్నదమ్ముల బాధతో క్షీణించిపోయినవాడిగా కనిపించాడు.
ఫలమూలాశినం దాన్తం తాపసం ధర్మచారిణమ్। సమున్నతజటాభారం వల్కలాజినవాససమ్
ఆయన కేవలం పండ్లు, కందులు తింటూ, మనస్సు నియంత్రించుకొని, ధర్మాన్ని ఆచరించే తపస్విగా, పైకి జటలు వేసుకుని, వల్కలాలు, కృష్ణాజినం ధరించి ఉండేవాడు.
నియతం భావితాత్మానం బ్రహ్మర్షిసమతేజసమ్। పాదుకే తే పురస్కృత్య ప్రశాసన్తం వసుంధరామ్
ఆయన నియమంగా ఉండి, మనస్సు పవిత్రంగా, బ్రహ్మర్షులతో సమానమైన తేజస్సుతో, పాదుకలను ముందుంచుకొని భూమిని పాలించేవాడు.
చాతుర్వర్ణ్యస్య లోకస్య త్రాతారం సర్వతో భయాత్। ఉపస్థితమమాత్యైశ్చ శుచిభిశ్చ పురోహితైః
లోకంలోని నాలుగు వర్ణాల ప్రజలను అన్ని భయాలనుండి కాపాడేవాడిగా, మంత్రులతో, పవిత్రమైన పురోహితులతో కూడి ఉండేవాడు.
బలముఖ్యైశ్చ యుక్తైశ్చ కాషాయామ్బరధారిభిః। నహి తే రాజపుత్రం తం చీరకృష్ణాజినామ్బరమ్
బలవంతులైన యోధులు, కాషాయ వస్త్రాలు ధరించినవారు ఆయనతో ఉండేవారు. అయినా, ధర్మాన్ని ప్రేమించే పౌరులు, ఆ చీర, కృష్ణాజినం ధరించిన రాజకుమారుని ఆనందించాలనే మనసు పెట్టలేదు.
పరిభోక్తుం వ్యవస్యన్తి పౌరా వై ధర్మవత్సలాః। తం ధర్మమివ ధర్మజ్ఞం దేహబన్ధమివాపరమ్
ఆయనను వారు ధర్మజ్ఞుడిగా, ధర్మ స్వరూపుడిగా, మనిషి తన శరీరాన్ని ఎలా ప్రేమిస్తాడో అలా ఆదరించారు.
ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం హనూమాన్ మారుతాత్మజః। వసన్తం దణ్డకారణ్యే యం త్వం చీరజటాధరమ్
అప్పుడు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు దుఃఖిస్తున్నవాడు, దండకారణ్యంలో వాసం చేస్తూ, చీర, జటలు ధరించినవాడు—'