పూర్ణే చతుర్దశే వర్షే పఞ్చమ్యాం లక్ష్మణాగ్రజః। భరద్వాజాశ్రమం ప్రాప్య వవన్దే నియతో మునిమ్
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయిన ఐదవ రోజున లక్ష్మణుని అన్నయ్య అయిన రాముడు, భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి చేరుకొని ఆ మునిని వినయంగా నమస్కరించాడు.
సోఽపృచ్ఛదభివాద్యైనం భరద్వాజం తపోధనమ్। శృణోషి కచ్చిద్ భగవన్ సుభిక్షానామయం పురే। కచ్చిత్ స యుక్తో భరతో జీవన్త్యపి చ మాతరః
ఆ మహర్షిని నమస్కరించిన తరువాత రాముడు ఇలా అడిగాడు: 'భగవన్, పట్టణంలో అన్నీ క్షేమంగా ఉన్నాయా? భరతుడు బాగున్నాడా? నా తల్లులు ఇంకా బ్రతికే ఉన్నారా?'
ఏవముక్తస్తు రామేణ భరద్వాజో మహామునిః। ప్రత్యువాచ రఘుశ్రేష్ఠం స్మితపూర్వం ప్రహృష్టవత్
రాముడు ఇలా అడిగినప్పుడు, మహాముని అయిన భరద్వాజుడు ఆనందంగా చిరునవ్వుతో రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన రామునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఆజ్ఞావశత్వే భరతో జటిలస్త్వాం ప్రతీక్షతే। పాదుకే తే పురస్కృత్య సర్వం చ కుశలం గృహే
'భరతుడు నీ ఆజ్ఞకు లోబడి, జటలు వేసుకొని, నీ పాదుకలను ముందుంచుకొని, ఇంట్లో అన్నీ క్షేమంగా ఉండేలా ఎదురు చూస్తున్నాడు.'
త్వాం పురా చీరవసనం ప్రవిశన్తం మహావనమ్। స్త్రీతృతీయం చ్యుతం రాజ్యాద్ ధర్మకామం చ కేవలమ్
'అప్పట్లో నీవు వనవాసానికి, వల్కల దుస్తులు ధరించి, మూడోసారి ఒక స్త్రీ వల్ల రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, కేవలం ధర్మాన్ని పాటిస్తూ అడవిలోకి వెళ్ళిన దృశ్యం నాకు గుర్తుంది.'
పదాతిం త్యక్తసర్వస్వం పితృనిర్దేశకారిణమ్। సర్వభోగైః పరిత్యక్తం స్వర్గచ్యుతమివామరమ్
'పాదాల మీద నడుచుకుంటూ, అన్నీ వదిలేసి, తండ్రి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, అన్ని సుఖాలను త్యజించి, పరమానందంలో ఉన్న దేవత ఒకడు స్వర్గం నుండి పడిపోవడంలా ఉండేవాడివి.'
దృష్ట్వా తు కరుణాపూర్వం మమాసీత్ సమితింజయ। కైకేయీవచనే యుక్తం వన్యమూలఫలాశినమ్
'అప్పుడు నిన్ను చూసినప్పుడు, శత్రువులను జయించినవాడా, నీవు కైకేయి మాట విని అడవి కందులు, పండ్లు తింటూ ఉండగా, నా హృదయం దయతో నిండిపోయింది.'
సామ్ప్రతం తు సమృద్ధార్థం సమిత్రగణబాన్ధవమ్। సమీక్ష్య విజితారిం చ మమాభూత్ ప్రీతిరుత్తమా
'కానీ ఇప్పుడు నీవు స్నేహితులు, బంధువులు, మిత్రులతో కలిసి, శత్రువులను జయించి, సంపదతో ఉన్న నిన్ను చూసి నాకు అత్యంత ఆనందం కలిగింది.'
సర్వం చ సుఖదుఃఖం తే విదితం మమ రాఘవ। యత్ త్వయా విపులం ప్రాప్తం జనస్థాననివాసినా
'రాఘవా, నీ సుఖదుఃఖాలన్నీ నాకు తెలుసు. జనస్థానంలో నివసించినవారి వల్ల నీవు అనుభవించిన కష్టాలన్నీ నాకు తెలిసినవే.'
బ్రాహ్మణార్థే నియుక్తస్య రక్షతః సర్వతాపసాన్। రావణేన హృతా భార్యా బభూవేయమనిన్దితా
'బ్రాహ్మణుల కోసం సేవలో ఉండి, అన్ని మునులను కాపాడుతున్న సమయంలో, రావణుడు నా నిందలేని భార్యను అపహరించాడు.'
మారీచదర్శనం చైవ సీతోన్మథనమేవ చ। కబన్ధదర్శనం చైవ పమ్పాభిగమనం తథా
'మారీచుడిని కలిసినది, సీతను అపహరించినది, కబంధుడిని చూచినది, పాంపా సరస్సు వద్దకు చేరినది — ఇవన్నీ జరిగాయి.'
సుగ్రీవేణ చ తే సఖ్యం యత్ర వాలీ హతస్త్వయా। మార్గణం చైవ వైదేహ్యాః కర్మ వాతాత్మజస్య చ
'సుగ్రీవునితో నీవు స్నేహం చేసావు, అందులో వాలి నీ చేతిలో చనిపోయాడు. తరువాత వైదేహిని వెతకడం, వాయుపుత్రుడి కార్యాలు జరిగాయి.'
విదితాయాం చ వైదేహ్యాం నలసేతుర్యథా కృతః। యథా చాదీపితా లఙ్కా ప్రహృష్టైర్హరియూథపైః
'వైదేహిని కనుగొన్న తరువాత, నలుడు వంతెన కట్టాడు. ఆనందంతో ఉన్న కోతుల నాయకులు లంకను దహించారు.'
సపుత్రబాన్ధవామాత్యః సబలః సహవాహనః। యథా చ నిహతః సంఖ్యే రావణో బలదర్పితః
'తన కుమారులు, బంధువులు, మంత్రులు, సైన్యం, రథాలతో కూడిన రావణుడు తన బలంపై గర్వంతో యుద్ధంలో నీ చేతిలో సంహరించబడ్డాడు.'
యథా చ నిహతే తస్మిన్ రావణే దేవకణ్టకే। సమాగమశ్చ త్రిదశైర్యథా దత్తశ్చ తే వరః
'దేవతలకు బాధగా ఉన్న రావణుడు చనిపోయిన తరువాత, దేవతలతో నీకు కలయిక జరిగింది. వారు నీకు వరాన్ని ఇచ్చారు.'
సర్వం మమైతద్ విదితం తపసా ధర్మవత్సల। సమ్పతన్తి చ మే శిష్యాః ప్రవృత్త్యాఖ్యాః పురీమితః
'ధర్మాన్ని ప్రేమించే వాడా, ఈ సంగతులన్నీ నాకు నా తపస్సు వల్ల తెలుసు. పట్టణం నుండి జరిగే విషయాలను నా శిష్యులు నాకందిస్తున్నారు.'
అహమప్యత్ర తే దద్మి వరం శస్త్రభృతాం వర। అర్ఘ్యం ప్రతిగృహాణేదమయోధ్యాం శ్వో గమిష్యసి
ఓ యోధులలో శ్రేష్ఠుడా! నేను కూడా నీకు ఒక వరం ఇస్తున్నాను. ఈ ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించు. రేపు నువ్వు అయోధ్యకు వెళ్ళిపోతావు.
తస్య తచ్ఛిరసా వాక్యం ప్రతిగృహ్య నృపాత్మజః। బాఢమిత్యేవ సంహృష్టః శ్రీమాన్ వరమయాచత
ఆ రాజ కుమారుడు ఆ మాటలను తల వంచి వినిపించుకొని, ఆనందంతో 'అవును' అని సమ్మతించాడు. ఆ తరువాత ఆ మహాత్ముడు ఒక వరం కోరాడు.
అకాలఫలినో వృక్షాః సర్వే చాపి మధుస్రవాః। ఫలాన్యమృతగన్ధీని బహూని వివిధాని చ
ఋతువుకాకపోయినా పండ్లు పండించే చెట్లు, తేనె కారే చెట్లు అన్నీ, అమృత సువాసనతో ఎన్నో రకాల రుచికరమైన పండ్లను పండించాలి.
భవన్తు మార్గే భగవన్నయోధ్యాం ప్రతి గచ్ఛతః। తథేతి చ ప్రతిజ్ఞాతే వచనాత్ సమనన్తరమ్
భగవంతుడా! నేను అయోధ్యకు వెళ్ళే మార్గంలో అలాంటి చెట్లు ఉండాలి. ఆయన అలా వాగ్దానం చేయగానే వెంటనే—
అభవన్ పాదపాస్తత్ర స్వర్గపాదపసంనిభాః। నిష్ఫలాః ఫలినశ్చాసన్ విపుష్పాః పుష్పశాలినః
అక్కడ ఆకాశంలో ఉండే చెట్లవంటి చెట్లు కనిపించాయి. అవి కొన్ని పండ్లతో, కొన్ని పూలతో, కొన్ని పండ్లులేని, కొన్ని పూలు లేని చెట్లుగా వెలసాయి.
శుష్కాః సమగ్రపత్రాస్తే నగాశ్చైవ మధుస్రవాః। సర్వతో యోజనాస్తిస్రో గచ్ఛతామభవంస్తదా
ఎండిపోయిన చెట్లు కూడా ఆకులతో నిండిపోయి ఉండగా, తేనె కారే చెట్లు కూడా కనిపించాయి. వారు ప్రయాణిస్తున్న దారిలో మూడు యోజనల దూరం అంతా అలానే కనిపించింది.
తతః ప్రహృష్టాః ప్లవగర్షభాస్తే బహూని దివ్యాని ఫలాని చైవ। కామాదుపాశ్నన్తి సహస్రశస్తే ముదాన్వితాః స్వర్గజితో యథైవ
ఆపైన ఆ వానరాధిపతులు ఎంతో ఆనందంతో, కావలసినంతగా, వేలాది దివ్యమైన పండ్లను తిన్నారు. వారు పరలోకాన్ని జయించినవారిలా సంతోషించారు.
thumb|పఞ్చవింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చవింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరు ఇరవై ఐదవ సర్గ ముగిసింది. ఇప్పుడు నూరు ఇరవై ఐదవ సర్గను వినండి.
అయోధ్యాం తు సమాలోక్య చిన్తయామాస రాఘవః। ప్రియకామః ప్రియం రామస్తతస్త్వరితవిక్రమః
అయోధ్యను చూసిన రాఘవుడు, తనకు ప్రియమైనవాళ్లను కలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో ఆలోచించసాగాడు. ఆ తరువాత రాముడు త్వరగా పని చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
చిన్తయిత్వా తతో దృష్టిం వానరేషు న్యపాతయత్। ఉవాచ ధీమాంస్తేజస్వీ హనూమన్తం ప్లవంగమమ్
ఆలోచించిన తరువాత, వానరులను చూశాడు. ఆ తెలివైన, తేజోవంతుడైన హనుమంతుడిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
అయోధ్యాం త్వరితో గత్వా శీఘ్రం ప్లవగసత్తమ। జానీహి కచ్చిత్ కుశలీ జనో నృపతిమన్దిరే
ఓ వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! నువ్వు త్వరగా అయోధ్యకు వెళ్లి, రాజమహలంలో ప్రజలు బాగున్నారా అని తెలుసుకో.
శృఙ్గవేరపురం ప్రాప్య గుహం గహనగోచరమ్। నిషాదాధిపతిం బ్రూహి కుశలం వచనాన్మమ
శృంగవేరపురానికి చేరుకుని, అడవిలో నివసించే నిషాదాధిపతి గుహుడిని కలవు. నా తరఫున క్షేమ సమాచారాన్ని అతనికి చెప్పు.
శ్రుత్వా తు మాం కుశలినమరోగం విగతజ్వరమ్। భవిష్యతి గుహః ప్రీతః స మమాత్మసమః సఖా
నేను క్షేమంగా, ఆరోగ్యంగా, బాధలేమిగా ఉన్నానని విని, నాకు సమానమైన మిత్రుడు గుహుడు ఎంతో సంతోషపడతాడు.
అయోధ్యాయాశ్చ తే మార్గం ప్రవృత్తిం భరతస్య చ। నివేదయిష్యతి ప్రీతో నిషాదాధిపతిర్గుహః
ఆ నిషాదాధిపతి గుహుడు సంతోషంతో, అయోధ్యకు వెళ్లే దారి గురించి, భరతుని పరిస్థితి గురించి కూడా నీకు చెబుతాడు.