ఋష్యమూకో గిరివరః కాఞ్చనైర్ధాతుభిర్వృతః। అత్రాహం వానరేన్ద్రేణ సుగ్రీవేణ సమాగతః
ఈ రుష్యమూక పర్వతం బంగారు ధాతువులతో అలంకరించబడి ఉంది. అక్కడనే నేను వానరుల రాజు సుగ్రీవునితో కలిసాను.
సమయశ్చ కృతః సీతే వధార్థం వాలినో మయా। ఏషా సా దృశ్యతే పమ్పా నలినీ చిత్రకాననా
సీతా, అక్కడనే వాలిని సంహరించేందుకు నేను సుగ్రీవునితో ఒప్పందం చేసుకున్నాను. ఇదిగో, అందమైన కమలాలతో నిండిన పంపా సరస్సు, అద్భుతమైన అరణ్యం కనిపిస్తున్నాయి.
త్వయా విహీనో యత్రాహం విలలాప సుదుఃఖితః। అస్యాస్తీరే మయా దృష్టా శబరీ ధర్మచారిణీ
నీవు లేక నేను ఎంతటి బాధతో ఏడ్చానో అదే చోటు. ఈ సరస్సు తీరంలోనే ధర్మపరాయణురాలు శబరి నాకు దర్శనమిచ్చింది.
అత్ర యోజనబాహుశ్చ కబన్ధో నిహతో మయా। దృశ్యతేఽసౌ జనస్థానే శ్రీమాన్ సీతే వనస్పతిః
ఇక్కడే యోజనంత పొడవైన చేతులు కలిగిన కబంధుడిని నేను సంహరించాను. జనస్థానంలో, సీతా, ఆ మహిమాన్వితమైన వృక్షం కనిపిస్తోంది.
జటాయుశ్చ మహాతేజాస్తవ హేతోర్విలాసిని। రావణేన హతో యత్ర పక్షిణాం ప్రవరో బలీ
అక్కడే, అందాల సీతా, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన, బలవంతుడైన జటాయువు నీ కోసం రావణునిచేత హతమయ్యాడు.
ఖరశ్చ నిహతో యత్ర దూషణశ్చ నిపాతితః। త్రిశిరాశ్చ మహావీర్యో మయా బాణైరజిహ్మగైః
అక్కడే ఖరుడు సంహరించబడ్డాడు, దూషణుడు పడగొట్టబడ్డాడు, మహాశక్తిశాలి త్రిశిరుడు నా నేరుగా వెళ్లే బాణాలతో సంహరించబడ్డాడు.
ఏతత్ తదాశ్రమపదమస్మాకం వరవర్ణిని। పర్ణశాలా తథా చిత్రా దృశ్యతే శుభదర్శనే
ఇదిగో, అందమైనవాడా, ఇదే మన ఆశ్రమం. ఆ ఆకుల గుడిసె ఎంత అందంగా కనిపిస్తోందో చూడు.
యత్ర త్వం రాక్షసేన్ద్రేణ రావణేన హృతా బలాత్। ఏషా గోదావరీ రమ్యా ప్రసన్నసలిలా శుభా
ఇక్కడే నిన్ను రాక్షసుల రాజు రావణుడు బలవంతంగా అపహరించాడు. ఇదే ఆ అందమైన, నిర్మలమైన, పవిత్రమైన గోదావరి నది.
అగస్త్యస్యాశ్రమశ్చైవ దృశ్యతే కదలీవృతః। దీప్తశ్చైవాశ్రమే హ్యేష సుతీక్ష్ణస్య మహాత్మనః
ఇక్కడే అరటి చెట్లతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న అగస్త్యుని ఆశ్రమం కనిపిస్తోంది. అలాగే, ఇక్కడే మహాత్ముడైన సుతీక్ష్ణుడు తన ఆశ్రమంలో వెలుగుతుంటాడు.
దృశ్యతే చైవ వైదేహి శరభఙ్గాశ్రమో మహాన్। ఉపయాతః సహస్రాక్షో యత్ర శక్రః పురందరః
ఇక్కడే, వైదేహి, గొప్ప శరభంగుని ఆశ్రమం కనిపిస్తోంది. అక్కడే సహస్రాక్షుడు, పురందరుడు అయిన ఇంద్రుడు వచ్చాడు.
అస్మిన్ దేశే మహాకాయో విరాధో నిహతో మయా। ఏతే తే తాపసా దేవి దృశ్యన్తే తనుమధ్యమే
ఈ ప్రాంతంలోనే నేను మహాబలుడు విరాధుడిని సంహరించాను. చూడు, సన్నని నడుము కలిగిన దేవి, ఆ తపస్వులు నీకు దర్శనమిస్తున్నారు.
అత్రిః కులపతిర్యత్ర సూర్యవైశ్వానరోపమః। అత్ర సీతే త్వయా దృష్టా తాపసీ ధర్మచారిణీ
ఇక్కడే తన వంశానికి అధిపతిగా, సూర్యుని వంటి కాంతితో ఉన్న అత్రి మహర్షి ఉన్నాడు. ఇక్కడే, సీతా, నీవు ధర్మపరాయణురాలైన తపస్విని చూశావు.
అసౌ సుతను శైలేన్ద్రశ్చిత్రకూటః ప్రకాశతే। అత్ర మాం కైకయీపుత్రః ప్రసాదయితుమాగతః
అదిగో, సన్నని నడుము కలిగినవాడా, శైలరాజు అయిన చిత్రకూట పర్వతం ప్రకాశిస్తోంది. ఇక్కడే, కైకేయి కుమారుడు నన్ను ప్రసాదించేందుకు వచ్చాడు.
ఏషా సా యమునా రమ్యా దృశ్యతే చిత్రకాననా। భరద్వాజాశ్రమః శ్రీమాన్ దృశ్యతే చైష మైథిలి
ఇదిగో, అందమైన యమునా నది, సుందరమైన అరణ్యాలతో కనిపిస్తోంది. అలాగే, మైతిలీ, ఇక్కడే మహిమాన్వితమైన భరద్వాజుని ఆశ్రమం కనిపిస్తోంది.
ఇయం చ దృశ్యతే గఙ్గా పుణ్యా త్రిపథగా నదీ। నానాద్విజగణాకీర్ణా సమ్ప్రపుష్పితకాననా
ఇక్కడే పవిత్రమైన గంగా నది, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే నది కనిపిస్తోంది. అనేక పక్షులతో నిండిన, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన అరణ్యాలు కూడా ఉన్నాయి.
శృఙ్గవేరపురం చైతద్ గుహో యత్ర సఖా మమ। ఏషా సా దృశ్యతే సీతే సరయూర్యూపమాలినీ
ఇదే శృంగవేరపురం, అక్కడే నా మిత్రుడు గుహుడు నివసిస్తున్నాడు. ఇదిగో, సీతా, అందమైన తీరాలతో అలంకరించబడిన సరయూ నది కనిపిస్తోంది.
ఏషా సా దృశ్యతే సీతే రాజధానీ పితుర్మమ। అయోధ్యాం కురు వైదేహి ప్రణామం పునరాగతా
ఇదిగో, సీతా, నా తండ్రి రాజధాని కనిపిస్తోంది. తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వైదేహి, అయోధ్యకు నమస్కరించు.
తతస్తే వానరాః సర్వే రాక్షసాః సవిభీషణాః। ఉత్పత్యోత్పత్య సంహృష్టాస్తాం పురీం దదృశుస్తదా
ఆ తరువాత వానరులు, విభీషణుడితో కూడిన రాక్షసులు అందరూ, ఆనందంతో ఎగిరిపడి, ఆ నగరాన్ని చూశారు.
తతస్తు తాం పాణ్డురహర్మ్యమాలినీం విశాలకక్ష్యాం గజవాజిభిర్వృతామ్। పురీమపశ్యన్ ప్లవగాః సరాక్షసాః పురీం మహేన్ద్రస్య యథామరావతీమ్
అప్పుడు ఆ కోతులు, రాక్షసులందరూ తెల్లని భవనాలతో అలంకరించబడిన, విస్తారమైన, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు చుట్టూ ఉన్న ఆ నగరాన్ని చూశారు. అది ఇంద్రుని అమరావతి నగరంలా కనిపించింది.
thumb|చతుర్వింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుర్వింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నలభై నాలుగవ సర్గను వినండి.
పూర్ణే చతుర్దశే వర్షే పఞ్చమ్యాం లక్ష్మణాగ్రజః। భరద్వాజాశ్రమం ప్రాప్య వవన్దే నియతో మునిమ్
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయిన ఐదవ రోజున లక్ష్మణుని అన్నయ్య అయిన రాముడు, భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి చేరుకొని ఆ మునిని వినయంగా నమస్కరించాడు.
సోఽపృచ్ఛదభివాద్యైనం భరద్వాజం తపోధనమ్। శృణోషి కచ్చిద్ భగవన్ సుభిక్షానామయం పురే। కచ్చిత్ స యుక్తో భరతో జీవన్త్యపి చ మాతరః
ఆ మహర్షిని నమస్కరించిన తరువాత రాముడు ఇలా అడిగాడు: 'భగవన్, పట్టణంలో అన్నీ క్షేమంగా ఉన్నాయా? భరతుడు బాగున్నాడా? నా తల్లులు ఇంకా బ్రతికే ఉన్నారా?'
ఏవముక్తస్తు రామేణ భరద్వాజో మహామునిః। ప్రత్యువాచ రఘుశ్రేష్ఠం స్మితపూర్వం ప్రహృష్టవత్
రాముడు ఇలా అడిగినప్పుడు, మహాముని అయిన భరద్వాజుడు ఆనందంగా చిరునవ్వుతో రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన రామునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఆజ్ఞావశత్వే భరతో జటిలస్త్వాం ప్రతీక్షతే। పాదుకే తే పురస్కృత్య సర్వం చ కుశలం గృహే
'భరతుడు నీ ఆజ్ఞకు లోబడి, జటలు వేసుకొని, నీ పాదుకలను ముందుంచుకొని, ఇంట్లో అన్నీ క్షేమంగా ఉండేలా ఎదురు చూస్తున్నాడు.'
త్వాం పురా చీరవసనం ప్రవిశన్తం మహావనమ్। స్త్రీతృతీయం చ్యుతం రాజ్యాద్ ధర్మకామం చ కేవలమ్
'అప్పట్లో నీవు వనవాసానికి, వల్కల దుస్తులు ధరించి, మూడోసారి ఒక స్త్రీ వల్ల రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, కేవలం ధర్మాన్ని పాటిస్తూ అడవిలోకి వెళ్ళిన దృశ్యం నాకు గుర్తుంది.'
పదాతిం త్యక్తసర్వస్వం పితృనిర్దేశకారిణమ్। సర్వభోగైః పరిత్యక్తం స్వర్గచ్యుతమివామరమ్
'పాదాల మీద నడుచుకుంటూ, అన్నీ వదిలేసి, తండ్రి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, అన్ని సుఖాలను త్యజించి, పరమానందంలో ఉన్న దేవత ఒకడు స్వర్గం నుండి పడిపోవడంలా ఉండేవాడివి.'
దృష్ట్వా తు కరుణాపూర్వం మమాసీత్ సమితింజయ। కైకేయీవచనే యుక్తం వన్యమూలఫలాశినమ్
'అప్పుడు నిన్ను చూసినప్పుడు, శత్రువులను జయించినవాడా, నీవు కైకేయి మాట విని అడవి కందులు, పండ్లు తింటూ ఉండగా, నా హృదయం దయతో నిండిపోయింది.'
సామ్ప్రతం తు సమృద్ధార్థం సమిత్రగణబాన్ధవమ్। సమీక్ష్య విజితారిం చ మమాభూత్ ప్రీతిరుత్తమా
'కానీ ఇప్పుడు నీవు స్నేహితులు, బంధువులు, మిత్రులతో కలిసి, శత్రువులను జయించి, సంపదతో ఉన్న నిన్ను చూసి నాకు అత్యంత ఆనందం కలిగింది.'
సర్వం చ సుఖదుఃఖం తే విదితం మమ రాఘవ। యత్ త్వయా విపులం ప్రాప్తం జనస్థాననివాసినా
'రాఘవా, నీ సుఖదుఃఖాలన్నీ నాకు తెలుసు. జనస్థానంలో నివసించినవారి వల్ల నీవు అనుభవించిన కష్టాలన్నీ నాకు తెలిసినవే.'
బ్రాహ్మణార్థే నియుక్తస్య రక్షతః సర్వతాపసాన్। రావణేన హృతా భార్యా బభూవేయమనిన్దితా
'బ్రాహ్మణుల కోసం సేవలో ఉండి, అన్ని మునులను కాపాడుతున్న సమయంలో, రావణుడు నా నిందలేని భార్యను అపహరించాడు.'