అభివాద్య చ కాకుత్స్థః సర్వాంస్తాంస్త్రిదశోత్తమాన్। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వాసమాజ్ఞాపయత్ తదా
అప్పుడు కాకుత్స్థుడు తన సోదరుడు లక్ష్మణునితో కలిసి, ఆ దేవతలను నమస్కరించి, వారికి వసతి ఏర్పాటుచేయమని ఆజ్ఞాపించాడు.
తతస్తు సా లక్ష్మణరామపాలితా మహాచమూర్హృష్టజనా యశస్వినీ। శ్రియా జ్వలన్తీ విరరాజ సర్వతో నిశా ప్రణీతేవ హి శీతరశ్మినా
తర్వాత లక్ష్మణుడు, రాముడు కాపాడుతున్న ఆ మహాసేన, సంతోషంగా ఉన్న ప్రజలతో, ప్రతిష్టతో ప్రకాశిస్తూ, చందమామ కిరణాలతో వెలిగే రాత్రిలా అన్ని వైపులా మెరిసిపోయింది.
thumb|ఏకవింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకవింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరొకవీశవ సర్గను వినండి.
తాం రాత్రిముషితం రామం సుఖోదితమరిందమమ్। అబ్రవీత్ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం జయం పృష్ట్వా విభీషణః
ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత, శత్రువులను సంహరించేవాడైన రాముడు సుఖంగా మేల్కొన్నప్పుడు, విభీషణుడు చేతులు జోడించి, ముందుగా జయాన్ని కోరుతూ ఇలా చెప్పాడు.
స్నానాని చాఙ్గరాగాణి వస్త్రాణ్యాభరణాని చ। చన్దనాని చ మాల్యాని దివ్యాని వివిధాని చ
స్నానాలు, శరీరానికి లేపనాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, చందనం, వివిధ రకాల దివ్యమాలలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
అలంకారవిదశ్చైతా నార్యః పద్మనిభేక్షణాః। ఉపస్థితాస్త్వాం విధివత్ స్నాపయిష్యన్తి రాఘవ
అలంకరణలో నిపుణులైన, పద్మాకారమైన కన్నులు కలిగిన ఈ స్త్రీలు ఇక్కడ ఉన్నారు; వారు నిన్ను యథావిధిగా స్నానం చేయిస్తారు, ఓ రాఘవ.
ఏవముక్తస్తు కాకుత్స్థః ప్రత్యువాచ విభీషణమ్। హరీన్ సుగ్రీవముఖ్యాంస్త్వం స్నానేనోపనిమన్త్రయ
ఇలా వినిన కాకుత్స్థుడు విభీషణునితో, 'సుగ్రీవుడు మరియు వానరులలో అగ్రగణ్యులను కూడా స్నానానికి ఆహ్వానించు' అని చెప్పాడు.
స తు తామ్యతి ధర్మాత్మా మమ హేతోః సుఖోచితః। సుకుమారో మహాబాహుర్భరతః సత్యసంశ్రయః
ధర్మాత్ముడైన నా సోదరుడు భరతుడు, సుఖజీవనానికి అలవాటుపడి, నా కోసం బాధపడుతున్నాడు; అతడు బలవంతుడు, సత్యాన్ని ఆశ్రయించినవాడు.
తం వినా కైకయీపుత్రం భరతం ధర్మచారిణమ్। న మే స్నానం బహు మతం వస్త్రాణ్యాభరణాని చ
కైకేయి కుమారుడు, ధర్మాన్ని అనుసరించే భరతుడు లేకుండా నాకు స్నానం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు విలువ లేవు.
ఏతత్ పశ్య యథా క్షిప్రం ప్రతిగచ్ఛామ తాం పురీమ్। అయోధ్యాం గచ్ఛతో హ్యేష పన్థాః పరమదుర్గమః
మనము త్వరగా ఆ పట్టణానికి తిరిగి వెళ్లేలా చూడు; అయోధ్యకు వెళ్లే మార్గం ప్రయాణికులకు చాలా కష్టమైనది.
ఏవముక్తస్తు కాకుత్స్థం ప్రత్యువాచ విభీషణః। అహ్నా త్వాం ప్రాపయిష్యామి తాం పురీం పార్థివాత్మజ
ఇలా అన్న తరువాత, విభీషణుడు కౌసల్య కుమారునికి ఇలా చెప్పాడు: రాజకుమార! ఒకే రోజు లోనే నేను నిన్ను ఆ నగరానికి తీసుకెళ్తాను.
పుష్పకం నామ భద్రం తే విమానం సూర్యసంనిభమ్। మమ భ్రాతుః కుబేరస్య రావణేన బలీయసా
ఇదిగో, పుష్పకము అనే శుభ్రమైన విమానం ఉంది. ఇది సూర్యుని లా ప్రకాశిస్తుంది. నా అన్నయ్య రావణుడు, బలవంతుడైన వాడు, కుబేరుని యుద్ధంలో ఓడించి దీన్ని తీసుకున్నాడు.
హృతం నిర్జిత్య సంగ్రామే కామగం దివ్యముత్తమమ్। త్వదర్థం పాలితం చేదం తిష్ఠత్యతులవిక్రమ
యుద్ధంలో కుబేరుని జయించి, రావణుడు ఈ అద్భుతమైన, మనసు కోరినట్లు వెళ్లే దివ్య విమానాన్ని పొందాడు. నీ కోసమే దీన్ని నేను జాగ్రత్తగా ఉంచాను, అపారమైన వీరుడా!
తదిదం మేఘసంకాశం విమానమిహ తిష్ఠతి। యేన యాస్యసి యానేన త్వమయోధ్యాం గతజ్వరః
ఈ విమానం మేఘంలా కనిపిస్తూ ఇక్కడ ఉంది. దీనిలో నీవు ప్రయాణించి, అయోధ్యకు అన్ని బాధల నుంచి విముక్తుడై వెళ్ళగలవు.
అహం తే యద్యనుగ్రాహ్యో యది స్మరసి మే గుణాన్। వస తావదిహ ప్రాజ్ఞ యద్యస్తి మయి సౌహృదమ్
నేను నీకు ఇష్టపాత్రుడనైతే, నా మంచితనాన్ని నీవు గుర్తు చేసుకుంటే, జ్ఞానవంతుడా! నాకు స్నేహం ఉంటే, కొంతకాలం ఇక్కడే ఉండి పో.
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా భార్యయా సహ। అర్చితః సర్వకామైస్త్వం తతో రామ గమిష్యసి
లక్ష్మణుడు అన్నయ్యగా, వైదేహి భార్యగా నీతో ఉండగా, అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుతూ గౌరవించబడిన తరువాత, రామా! నీవు వెళ్ళవచ్చు.
ప్రీతియుక్తస్య విహితాం ససైన్యః ససుహృద్గణః। సత్క్రియాం రామ మే తావద్ గృహాణ త్వం మయోద్యతామ్
నా సైన్యం, స్నేహితులతో కలిసి, ప్రేమతో నేను నీ కోసం సిద్ధం చేసిన ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించు రామా! ఇది నీకోసం నేను చేసిన గౌరవం.
ప్రణయాద్ బహుమానాచ్చ సౌహార్దేన చ రాఘవ। ప్రసాదయామి ప్రేష్యోఽహం న ఖల్వాజ్ఞాపయామి తే
ప్రేమతో, గౌరవంతో, స్నేహంతో, రాఘవా! నేను నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను. నేను నీ సేవకుడిని, ఆజ్ఞాపించే వాడిని కాను.
ఏవముక్తస్తతో రామః ప్రత్యువాచ విభీషణమ్। రక్షసాం వానరాణాం చ సర్వేషామేవ శృణ్వతామ్
ఇలా అన్న తరువాత, రాముడు రాక్షసులు, వానరులు అందరూ వినేటట్లు విభీషణునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు:
పూజితోఽస్మి త్వయా వీర సాచివ్యేన పరేణ చ। సర్వాత్మనా చ చేష్టాభిః సౌహార్దేన పరేణ చ
వీరా! నీవు నాకు గొప్ప సహాయం చేసి, అన్ని విధాలా ప్రయత్నించి, అపారమైన స్నేహంతో నన్ను గౌరవించావు.
న ఖల్వేతన్న కుర్యాం తే వచనం రాక్షసేశ్వర। తం తు మే భ్రాతరం ద్రష్టుం భరతం త్వరతే మనః
రాక్షసుల రాజా! నీ మాటను నేను తప్పక చేయాలి. కానీ నా మనసు మాత్రం నా అన్నయ్య భరతుని చూడాలని తహతహలాడుతోంది.
మాం నివర్తయితుం యోఽసౌ చిత్రకూటముపాగతః। శిరసా యాచతో యస్య వచనం న కృతం మయా
నన్ను తిరిగి రమ్మని కోరుతూ, చిత్రకూటానికి వచ్చిన వాడిని, తలవంచి వేడుకున్నా, అతని మనసు కోరికను నేను నెరవేర్చలేదు.
కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ కైకేయీం చ యశస్వినీమ్। గుహం చ సుహృదం చైవ పౌరాఞ్జానపదైః సహ
కౌసల్య, సుమిత్ర, కీర్తివంతురాలైన కైకేయి, నా స్నేహితుడు గుహుడు, పట్టణ ప్రజలు, గ్రామస్తులు — వీళ్లందరినీ కూడా చూడాలి.
అనుజానీహి మాం సౌమ్య పూజితోఽస్మి విభీషణ। మన్యుర్న ఖలు కర్తవ్యః సఖే త్వాం చానుమానయే
సౌమ్యుడైన విభీషణా! నాకు అనుమతి ఇవ్వు. నీవు నన్ను గౌరవించావు. మిత్రమా! నీకు మనస్పర్థ ఉండకూడదు. నీ అనుమతి కూడా నేను కోరుతున్నాను.
ఉపస్థాపయ మే శీఘ్రం విమానం రాక్షసేశ్వర। కృతకార్యస్య మే వాసః కథం స్యాదిహ సమ్మతః
రాక్షసుల అధిపతీ! త్వరగా నా కోసం విమానం తీసుకురా. నా పని పూర్తయిన తర్వాత ఇక్కడ ఉండటం ఎలా సమంజసం అవుతుంది?
ఏవముక్తస్తు రామేణ రాక్షసేన్ద్రో విభీషణః। విమానం సూర్యసంకాశమాజుహావ త్వరాన్వితః
రాముడు ఇలా అన్న వెంటనే, రాక్షసుల రాజు విభీషణుడు సూర్యుని లా ప్రకాశించే విమానాన్ని త్వరగా తీసుకు వచ్చాడు.
తతః కాఞ్చనచిత్రాఙ్గం వైదూర్యమణివేదికమ్। కూటాగారైః పరిక్షిప్తం సర్వతో రజతప్రభమ్
తర్వాత, బంగారు అలంకారాలతో, వైడూర్య రత్నాల వేదికతో, వెండి తేజస్సుతో మెరిసే గోపురాలతో చుట్టుముట్టిన ఆ విమానం అక్కడ కనిపించింది.
పాణ్డురాభిః పతాకాభిర్ధ్వజైశ్చ సమలంకృతమ్। శోభితం కాఞ్చనైర్హర్మ్యైర్హేమపద్మవిభూషితైః
తెల్లని జెండాలు, ధ్వజాలతో అలంకరించబడి, బంగారు భవనాలు, బంగారు పద్మాలతో అలంకరించబడి, ఆ విమానం అద్భుతంగా మెరిసింది.
ప్రకీర్ణం కిఙ్కిణీజాలైర్ముక్తామణిగవాక్షకమ్। ఘణ్టాజాలైః పరిక్షిప్తం సర్వతో మధురస్వనమ్
అందులో చక్కగా మణిపూసలతో చేసిన గంటల జాలలు పరచబడి, ముత్యాలు, రత్నాలతో మెరిసే కిటికీలు ఉండి, చుట్టూ గంటల వరుసలు మ్రోగుతూ, అన్ని వైపులా మధురమైన శబ్దంతో నిండిపోయింది.
తం మేరుశిఖరాకారం నిర్మితం విశ్వకర్మణా। బృహద్భిర్భూషితం హర్మ్యైర్ముక్తారజతశోభితైః
ఆ రథం మెరు పర్వత శిఖరాన్ని పోలి, విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడింది. పెద్ద పెద్ద భవనాలు, ముత్యాలు, వెండితో మెరిసిపోయే అలంకారాలతో అందంగా అలంకరించబడింది.