న మే స్వర్గో బహు మతః సమ్మానశ్చ సురర్షభైః। త్వయా రామ విహీనస్య సత్యం ప్రతిశృణోమి తే
రామా, నీవు లేని నా జీవితంలో స్వర్గం కూడా నాకు గొప్పదిగా అనిపించదు; దేవతల నుండి వచ్చే గౌరవం కూడా నాకు ఇష్టం లేదు. ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.
అద్య త్వాం నిహతామిత్రం దృష్ట్వా సమ్పూర్ణమానసమ్। నిస్తీర్ణవనవాసం చ ప్రీతిరాసీత్ పరా మమ
ఈ రోజు నీవు శత్రువులను జయించి, సుఖంగా ఉన్న 모습을 చూసి నా హృదయం తృప్తిగా ఉంది; నీ అరణ్యవాసం ముగిసినందుకు నాకు అపూర్వమైన ఆనందం కలిగింది.
కైకేయ్యా యాని చోక్తాని వాక్యాని వదతాం వర। తవ ప్రవ్రాజనార్థాని స్థితాని హృదయే మమ
మాటలలో నిపుణుడవు రామా, కైకేయి నీ ప్రవాసానికి సంబంధించి చెప్పిన మాటలు ఇప్పటికీ నా మనసులో నిలిచిపోయాయి.
త్వాం తు దృష్ట్వా కుశలినం పరిష్వజ్య సలక్ష్మణమ్। అద్య దుఃఖాద్ విముక్తోఽస్మి నీహారాదివ భాస్కరః
ఇప్పుడు నిన్ను, లక్ష్మణుడితో కలిసి క్షేమంగా చూసి, ఆలింగనం చేయగానే, నేను దుఃఖం నుండి విముక్తుడినయ్యాను. అది మబ్బు నుంచి వెలువడిన సూర్యుడిలా ఉంది.
తారితోఽహం త్వయా పుత్ర సుపుత్రేణ మహాత్మనా। అష్టావక్రేణ ధర్మాత్మా కహోలో బ్రాహ్మణో యథా
నా కుమారుడా, నీ వంటి సద్గుణసంపన్నుడి వల్ల నేను రక్షించబడ్డాను. మహాత్ముడైన అష్టావక్రుడు తన తండ్రి కహోలుడిని ఎలా రక్షించాడో అలాగే నీవు నన్ను రక్షించావు.
ఇదానీం చ విజానామి యథా సౌమ్య సురేశ్వరైః। వధార్థం రావణస్యేహ విహితం పురుషోత్తమమ్
సౌమ్యా, ఇప్పుడు నాకు అర్థమైంది. రావణుని సంహారానికి దేవేంద్రాదులచే ఇక్కడ పురుషోత్తముడు నియమించబడ్డాడని తెలుసుకున్నాను.
సిద్ధార్థా ఖలు కౌసల్యా యా త్వాం రామ గృహం గతమ్। వనాన్నివృత్తం సంహృష్టా ద్రక్ష్యతే శత్రుసూదనమ్
రామా, నీవు అడవి నుండి తిరిగి ఇంటికి వచ్చినప్పుడు, శత్రువులను సంహరించినవాడివిగా కౌసల్యా ఎంతో ఆనందంతో నిన్ను చూస్తుంది. ఆమె నిజంగా ధన్యురాలు.
సిద్ధార్థాః ఖలు తే రామ నరా యే త్వాం పురీం గతమ్। రాజ్యే చైవాభిషిక్తం చ ద్రక్ష్యన్తే వసుధాధిపమ్
రామా, నీవు పట్టణంలోకి ప్రవేశించి, రాజ్యాభిషేకం పొందినప్పుడు, భూమిపై అధిపతిగా నిన్ను చూసే వారు నిజంగా ధన్యులు.
అనురక్తేన బలినా శుచినా ధర్మచారిణా। ఇచ్ఛేయం త్వామహం ద్రష్టుం భరతేన సమాగతమ్
భరతుడు నిన్ను ఎంతో ప్రేమతో, బలంగా, పవిత్రంగా, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ కలుసుకునే దృశ్యం చూడాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
చతుర్దశ సమాః సౌమ్య వనే నిర్యాతితాస్త్వయా। వసతా సీతయా సార్ధం మత్ప్రీత్యా లక్ష్మణేన చ
సౌమ్యా, నీవు సీతతో పాటు, నా ఆనందార్థం లక్ష్మణుడితో కలిసి, అడవిలో పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిపావు.
నివృత్తవనవాసోఽసి ప్రతిజ్ఞా పూరితా త్వయా। రావణం చ రణే హత్వా దేవతాః పరితోషితాః
నీవు అడవి జీవితం ముగించావు, వాగ్దానం నెరవేర్చావు, యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించి దేవతలను సంతృప్తిపరిచావు.
కృతం కర్మ యశః శ్లాఘ్యం ప్రాప్తం తే శత్రుసూదన। భ్రాతృభిః సహ రాజ్యస్థో దీర్ఘమాయురవాప్నుహి
నీ కార్యం పూర్తయింది, నీకు గొప్ప పేరు వచ్చింది, శత్రువులను సంహరించినవాడివి. అన్నదమ్ములతో కలిసి రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ, దీర్ఘాయువు పొందు.
ఇతి బ్రువాణం రాజానం రామః ప్రాఞ్జలిరబ్రవీత్। కురు ప్రసాదం ధర్మజ్ఞ కైకయ్యా భరతస్య చ
ఇలా రాజు చెప్పినప్పుడు, రాముడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, కైకేయి, భరతుని మీద కూడా దయ చూపించు.
సపుత్రాం త్వాం త్యజామీతి యదుక్తా కైకయీ త్వయా। స శాపః కైకయీం ఘోరః సపుత్రాం న స్పృశేత్ ప్రభో
ప్రభూ, నీవు 'నిన్ను, నీ కుమారుడిని వదిలిపెడతాను' అని కైకేయికి చెప్పిన ఆ శాపం, కైకేయి, ఆమె కుమారుడిని తాకకూడదు.
తథేతి స మహారాజో రామముక్త్వా కృతాఞ్జలిమ్। లక్ష్మణం చ పరిష్వజ్య పునర్వాక్యమువాచ హ
అప్పుడు మహారాజు 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, చేతులు జోడించిన రాముని వదిలాడు, లక్ష్మణుడిని ఆలింగనం చేసి మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
రామం శుశ్రూషతా భక్త్యా వైదేహ్యా సహ సీతయా। కృతా మమ మహాప్రీతిః ప్రాప్తం ధర్మఫలం చ తే
సీతతో కలిసి భక్తితో రాముని సేవచేసినందుకు నీవు నాకు గొప్ప ఆనందాన్ని ఇచ్చావు, నీకు ధర్మఫలం కూడా లభించింది.
ధర్మం ప్రాప్స్యసి ధర్మజ్ఞ యశశ్చ విపులం భువి। రామే ప్రసన్నే స్వర్గం చ మహిమానం తథోత్తమమ్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, నీవు ధర్మాన్ని, భూమిపై గొప్ప పేరును పొందుతావు; రాముడు సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు, స్వర్గాన్ని, అత్యుత్తమ మహిమను కూడా పొందుతావు.
రామం శుశ్రూష భద్రం తే సుమిత్రానన్దవర్ధన। రామః సర్వస్య లోకస్య హితేష్వభిరతః సదా
సుమిత్రకు ఆనందాన్ని పెంచినవాడా, రాముని సేవచేయు, నీకు మేలు కలుగుతుంది. రాముడు ఎల్లప్పుడూ లోకమంతటికి మేలు కోరేవాడు.
ఏతే సేన్ద్రాస్త్రయో లోకాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః। అభివాద్య మహాత్మానమర్చన్తి పురుషోత్తమమ్
ఈ మూడు లోకాలు, ఇంద్రునితో పాటు, సిద్ధులు, మహర్షులు — వీరందరూ మహాత్ముడైన పురుషోత్తముడికి నమస్కరించి, గౌరవిస్తారు.
ఏతత్ తదుక్తమవ్యక్తమక్షరం బ్రహ్మసమ్మితమ్। దేవానాం హృదయం సౌమ్య గుహ్యం రామః పరంతపః
సౌమ్యా, ఇది నిజంగా అవ్యక్తమైన, నశించని, బ్రహ్మదేవుడు సమ్మతించిన ఉపదేశం. ఇది దేవతల హృదయం, పరమ రహస్యం, రాముడు శత్రువులను జయించినవాడు దీనిని కలిగి ఉన్నాడు.
అవాప్తధర్మాచరణం యశశ్చ విపులం త్వయా। ఏవం శుశ్రూషతావ్యగ్రం వైదేహ్యా సహ సీతయా
సీతతో కలిసి నీవు శ్రద్ధగా సేవచేసినందువల్ల, ధర్మాచరణ, గొప్ప పేరు రెండూ నీవు సంపాదించావు.
ఇత్యుక్త్వా లక్ష్మణం రాజా స్నుషాం బద్ధాఞ్జలిం స్థితామ్। పుత్రీత్యాభాష్య మధురం శనైరేనామువాచ హ
ఇలా లక్ష్మణునికి చెప్పిన తర్వాత, రాజు చేతులు జోడించి నిలబడ్డ కోడలిని 'కుమార్తె' అని మృదువుగా, మధురంగా పలికాడు.
కర్తవ్యో న తు వైదేహి మన్యుస్త్యాగమిమం ప్రతి। రామేణేదం విశుద్ధ్యర్థం కృతం వై త్వద్ధితైషిణా
వైదేహి, ఈ విడిపోవును గురించి నీవు కోపపడకూడదు. రాముడు నీ పవిత్రత కోసం, నీ మేలుకోసమే ఇలా చేశాడు.
సుదుష్కరమిదం పుత్రి తవ చారిత్రలక్షణమ్। కృతం యత్ తేఽన్యనారీణాం యశో హ్యభిభవిష్యతి
కుమార్తె, నీ నడవడి ఎంతో కష్టమైనది. నీవు చేసినది ఇతర స్త్రీల కీర్తిని మించిపోతుంది.
న త్వం కామం సమాధేయా భర్తృశుశ్రూషణం ప్రతి। అవశ్యం తు మయా వాచ్యమేష తే దైవతం పరమ్
భర్తను సేవించడంలో నిన్ను నేర్పించాల్సిన అవసరం లేదు. అయినా, ఇది చెప్పక తప్పదు — నీ భర్తే నీకు పరమదైవం.
ఇతి ప్రతిసమాదిశ్య పుత్రౌ సీతాం చ రాఘవః। ఇన్ద్రలోకం విమానేన యయౌ దశరథో నృపః
అలా తన కుమారులకు, సీతకు ఉపదేశం చెప్పి, రాఘవుడు అయిన దశరథుడు విమానంలో ఇంద్రలోకానికి వెళ్లాడు.
విమానమాస్థాయ మహానుభావః శ్రియా చ సంహృష్టతనుర్నృపోత్తమః। ఆమన్త్ర్య పుత్రౌ సహ సీతయా చ జగామ దేవప్రవరస్య లోకమ్
అతడు మహానుభావుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు. తన కుమారులు, సీతతో వీడ్కోలు చెప్పి, ఆ మహిమాన్వితుడు దేవతాధిపతి లోకానికి వెళ్లాడు.
thumb|వింశత్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే వింశత్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరు ఇరవైవ సర్గను వినండి.
ప్రతిప్రయాతే కాకుత్స్థే మహేన్ద్రః పాకశాసనః। అబ్రవీత్ పరమప్రీతో రాఘవం ప్రాఞ్జలిం స్థితమ్
కాకుత్స్థుడు వెళ్లిన తరువాత, పాకాసురుని సంహారకుడు అయిన మహేంద్రుడు, చేతులు జోడించి నిలబడ్డ రాఘవునితో ఆనందంతో మాట్లాడాడు.
అమోఘం దర్శనం రామ తవాస్మాకం నరర్షభ। ప్రీతియుక్తాః స్మ తేన త్వం బ్రూహి యన్మనసేప్సితమ్
మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, నిన్ను చూడటం మాకు ఎప్పుడూ ఫలప్రదమే. అందుకే, నీ మనసులో ఏదైనా కోరిక ఉంటే చెప్పు.