తామాదాయ సుమఞ్జూషామాయసీం యత్ర తద్ధనుః। సురోపమం తే జనకమూచుర్నృపతిమన్త్రిణః
ఆ బాగా తయారైన ఇనుప పెట్టెను, అందులో ఆ విల్లు ఉంచి, ఆ మంత్రులు దేవతలవలె జనక మహారాజును ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.
ఇదం ధనుర్వరం రాజన్ పూజితం సర్వరాజభిః। మిథిలాధిప రాజేన్ద్ర దర్శనీయం యదీచ్ఛసి
'మహారాజా! ఇదే ఆ ఉత్తమమైన విల్లు. అన్ని రాజులు దీనిని గౌరవించారు. మిథిలా అధిపతీ, రాజేంద్రా! చూడాలని ఉంటే చూడండి.'
తేషాం నృపో వచః శ్రుత్వా కృతాఞ్జలిరభాషత। విశ్వామిత్రం మహాత్మానం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ
వారి మాటలు విని, రాజు చేతులు జోడించి, మహాత్ముడు విశ్వామిత్రునికీ రామ లక్ష్మణులకు ఇలా అన్నాడు.
ఇదం ధనుర్వరం బ్రహ్మఞ్జనకైరభిపూజితమ్। రాజభిశ్చ మహావీర్యైరశక్తైః పూరితం తదా
'బ్రాహ్మణా! ఈ ఉత్తమ విల్లు జనకులు, మహావీర్యులైన రాజులు గౌరవించారు. కానీ అప్పట్లో ఎవరూ దీనిని ఎక్కించలేకపోయారు.'
నైతత్ సురగణాః సర్వే సాసురా న చ రాక్షసాః। గన్ధర్వయక్షప్రవరాః సకిన్నరమహోరగాః
'దేవతలు, అసురులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, యక్షులు, కిన్నరులు, మహానాగులు—ఇందులో ఎవ్వరూ దీన్ని ఎక్కించలేరు.'
క్వ గతిర్మానుషాణాం చ ధనుషోఽస్య ప్రపూరణే। ఆరోపణే సమాయోగే వేపనే తోలనే తథా
'మనుషులకు ఈ విల్లు ఎక్కించడంలో, దాని తంతిని పెట్టడంలో, వంగించడంలో, లేపడంలో ఏమాత్రం సాధ్యముంది?'
తదేతద్ ధనుషాం శ్రేష్ఠమానీతం మునిపుంగవ। దర్శయైతన్మహాభాగ అనయో రాజపుత్రయోః
'మునిశ్రేష్ఠా! ఈ విల్లు తీసుకొచ్చారు. మహాభాగుడా! ఈ ఇద్దరు రాజపుత్రులకు చూపించండి.'
విశ్వామిత్రః సరామస్తు శ్రుత్వా జనకభాషితమ్। వత్స రామ ధనుః పశ్య ఇతి రాఘవమబ్రవీత్
జనకుని మాటలు విని, విశ్వామిత్రుడు రామునితో ఇలా అన్నాడు: 'రామా, నా బిడ్డా! ఈ విల్లు చూడు.'
మహర్షేర్వచనాద్ రామో యత్ర తిష్ఠతి తద్ధనుః। మఞ్జూషాం తామపావృత్య దృష్ట్వా ధనురథాబ్రవీత్
మహర్షి మాట విని, రాముడు ఆ విల్లు ఉన్న చోటికి వెళ్లి, పెట్టెను తెరిచి, ఆ విల్లు చూసి ఇలా అన్నాడు.
ఇదం ధనుర్వరం దివ్యం సంస్పృశామీహ పాణినా। యత్నవాంశ్చ భవిష్యామి తోలనే పూరణేఽపి వా
'ఈ దివ్యమైన ఉత్తమ విల్లు నా చేతితో తాకుతాను. దాన్ని లేపడానికీ, తంతి పెట్టడానికీ ప్రయత్నిస్తాను.'
బాఢమిత్యబ్రవీద్ రాజా మునిశ్చ సమభాషత। లీలయా స ధనుర్మధ్యే జగ్రాహ వచనాన్మునేః
రాజు 'అలాగానే' అని సమాధానమిచ్చాడు. ముని కూడా మాటలాడాడు. ముని చెప్పిన మాటకు తగినట్టు, అతడు ఆ ధనుస్సును మధ్యలో ఎంతో సులభంగా పట్టుకున్నాడు.
పశ్యతాం నృసహస్రాణాం బహూనాం రఘునన్దనః। ఆరోపయత్ స ధర్మాత్మా సలీలమివ తద్ధనుః
అక్కడ ఉన్న వేలాది మంది చూస్తుండగా, రఘువంశంలో జన్మించిన ధర్మాత్ముడు రాముడు, ఆ ధనుస్సును నీరు పోసినట్టు ఎంతో సులభంగా ఎక్కించాడు.
ఆరోపయిత్వా మౌర్వీం చ పూరయామాస తద్ధనుః। తద్ బభఞ్జ ధనుర్మధ్యే నరశ్రేష్ఠో మహాయశాః
ఆ ధనుస్సుకు తంతిని ఎక్కించిన తర్వాత, దానిని పూర్తిగా లాగాడు. అప్పుడు ఆ మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన ఉత్తమ పురుషుడు, ఆ ధనుస్సును మధ్యలో విరిచాడు.
తస్య శబ్దో మహానాసీన్నిర్ఘాతసమనిఃస్వనః। భూమికమ్పశ్చ సుమహాన్ పర్వతస్యేవ దీర్యతః
ఆ ధనుస్సు విరిగినప్పుడు, ఉరుములా గొప్ప శబ్దం పుట్టింది. ఆ శబ్దంతో భూమి బాగా కంపించిపోయింది, పర్వతం పగిలిపోతున్నట్టు అనిపించింది.
నిపేతుశ్చ నరాః సర్వే తేన శబ్దేన మోహితాః। వర్జయిత్వా మునివరం రాజానం తౌ చ రాఘవౌ
ఆ భయంకరమైన శబ్దానికి అందరూ మైమరచి పడిపోయారు. మునివరుడు, రాజు, రాఘవులిద్దరిని తప్పించి మిగతావారు అంతా నేలపై పడిపోయారు.
ప్రత్యాశ్వస్తే జనే తస్మిన్ రాజా విగతసాధ్వసః। ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం వాక్యజ్ఞో మునిపుంగవమ్
అందరూ మళ్లీ చైతన్యం పొందిన తర్వాత, భయాన్ని వదిలేసిన రాజు, చేతులు జోడించి, మంచి మాటలు చెప్పడంలో నిపుణుడైన మునిపుంగవుడిని ఇలా అడిగాడు.
భగవన్ దృష్టవీర్యో మే రామో దశరథాత్మజః। అత్యద్భుతమచిన్త్యం చ అతర్కితమిదం మయా
భగవంతుడా! దశరథుని కుమారుడైన రాముని బలాన్ని నేను చూశాను. ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం, ఊహించలేనిది, నా ఊహకు అందని విషయం.
జనకానాం కులే కీర్తిమాహరిష్యతి మే సుతా। సీతా భర్తారమాసాద్య రామం దశరథాత్మజమ్
నా కుమార్తె సీత, దశరథుని కుమారుడైన రాముని భర్తగా పొందినందుకు, జనకుల వంశానికి గొప్ప పేరు తెస్తుంది.
మమ సత్యా ప్రతిజ్ఞా సా వీర్యశుల్కేతి కౌశిక। సీతా ప్రాణైర్బహుమతా దేయా రామాయ మే సుతా
కౌశికా! 'సీతను శౌర్యంతో గెలుచుకోవాలి' అన్న నా ప్రమాణం నెరవేరింది. ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన నా కుమార్తెను రామునికి ఇచ్చే సమయం వచ్చింది.
భవతోఽనుమతే బ్రహ్మన్ శీఘ్రం గచ్ఛన్తు మన్త్రిణః। మమ కౌశిక భద్రం తే అయోధ్యాం త్వరితా రథైః
బ్రాహ్మణా! మీ అనుమతితో, నా మంత్రులు వెంటనే రథాల్లో అయోధ్యకు వెళ్లిపోవాలి. కౌశికా! మీకు శుభం కలగాలి.
రాజానం ప్రశ్రితైర్వాక్యైరానయన్తు పురం మమ। ప్రదానం వీర్యశుల్కాయాః కథయన్తు చ సర్వశః
రాజును గౌరవంగా పలకరించి, నా నగరానికి తీసుకురావాలని, నా కుమార్తెను శౌర్యంతో గెలుచుకున్న విషయాన్ని పూర్తిగా వివరించాలని వారిని పంపించండి.
మునిగుప్తౌ చ కాకుత్స్థౌ కథయన్తు నృపాయ వై। ప్రీతియుక్తం తు రాజానమానయన్తు సుశీఘ్రగాః
మునివర్యుడు కాపాడుతున్న కాకుత్స్థులిద్దరి విషయాన్ని కూడా రాజుకు చెప్పాలని, ప్రేమతో రాజును త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురావాలని వారిని ఆదేశించండి.
కౌశికస్తు తథేత్యాహ రాజా చాభాష్య మన్త్రిణః। అయోధ్యాం ప్రేషయామాస ధర్మాత్మా కృతశాసనాన్। యథావృత్తం సమాఖ్యాతుమానేతుం చ నృపం తథా
కౌశికుడు 'అలాగు' అని సమాధానమిచ్చాడు. ధర్మాత్ముడు అయిన రాజు, మంత్రులకు ఆదేశాలు ఇచ్చి, జరిగిన సంగతులన్నింటినీ వివరించి, రాజును తీసుకురావాలని వారిని అయోధ్యకు పంపించాడు.
thumb| అష్టషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే అష్టషష్ఠితమః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో అరవై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
జనకేన సమాదిష్టా దూతాస్తే క్లాన్తవాహనాః। త్రిరాత్రముషితా మార్గే తేఽయోధ్యాం ప్రావిశన్ పురీమ్
జనకుడు చెప్పినట్లు, మంత్రులు తమ వాహనాలు అలసిపోయినప్పటికీ, మూడు రాత్రులు ప్రయాణించి, అయోధ్య నగరంలోకి ప్రవేశించారు.
తే రాజవచనాద్ గత్వా రాజవేశ్మ ప్రవేశితాః। దదృశుర్దేవసంకాశం వృద్ధం దశరథం నృపమ్
రాజు ఆజ్ఞతో వారు రాజభవనానికి వెళ్లి, లోపలికి వెళ్లారు. అక్కడ దేవతలా ప్రకాశించే వృద్ధుడైన దశరథ మహారాజును చూశారు.
బద్ధాఞ్జలిపుటాః సర్వే దూతా విగతసాధ్వసాః। రాజానం ప్రశ్రితం వాక్యమబ్రువన్ మధురాక్షరమ్
అందరూ మంత్రులు భయాన్ని వదిలి, చేతులు జోడించి, రాజును గౌరవంగా, మధురంగా పలకరించారు.
మైథిలో జనకో రాజా సాగ్నిహోత్రపురస్కృతః। ముహుర్ముహుర్మధురయా స్నేహసంరక్తయా గిరా
మిథిలా రాజైన జనకుడు, అగ్నిహోత్రంతో కూడుకొని, మళ్లీ మళ్లీ మధురంగా, ప్రేమతో నిండిన మాటలతో...
కుశలం చావ్యయం చైవ సోపాధ్యాయపురోహితమ్। జనకస్త్వాం మహారాజ పృచ్ఛతే సపురఃసరమ్
మహారాజా! జనకుడు తన ఉపాధ్యాయులు, పురోహితులతో కలిసి ముందుగా నీ ఆరోగ్యం, శాశ్వతమైన ఐశ్వర్యం గురించి విచారించాడు.
పృష్ట్వా కుశలమవ్యగ్రం వైదేహో మిథిలాధిపః। కౌశికానుమతే వాక్యం భవన్తమిదమబ్రవీత్
నీ క్షేమం ప్రశాంతంగా అడిగి తెలుసుకున్న మిథిలా అధిపతి వైదేహుడు, కౌశికుని అనుమతితో నీతో ఈ మాటలు చెప్పాడు.