thumb|సప్తదశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తదశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూట పదిహేడు వ సర్గం వినండి.
తతో హి దుర్మనా రామః శ్రుత్వైవం వదతాం గిరః । దధ్యౌ ముహూర్తం ధర్మాత్మా బాష్పవ్యాకులలోచనః
అప్పుడు, ఆ మాటలు విని, రాముడు మనసు కలవరపడి, కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండగా, ధర్మాత్ముడు కొంతసేపు ఆలోచించాడు.
తతో వైశ్రవణో రాజా యమశ్చ పితృభిః సహ । సహస్రాక్షశ్చ దేవేశో వరుణశ్చ జలేశ్వరః
తర్వాత, వైశ్రవణుడు, యముడు తన పితృదేవతలతో కలిసి, ఇంద్రుడు దేవతాధిపతి, వరుణుడు జలాధిపతి అక్కడికి వచ్చారు.
షడర్ధనయనః శ్రీమాన్మహాదేవో వృషధ్వజః । కర్తా సర్వస్య లోకస్య బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాం వరః
మూడు కళ్లతో, వృషధ్వజుడైన మహాదేవుడు, లోకాలన్నింటికీ కర్త అయిన బ్రహ్మ, బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
ఏతే సర్వే సమాగమ్య విమానైః సూర్యసన్నిభైః । ఆగమ్య నగరీం లఙ్కామ్ అభిజగ్ముశ్చ రాఘవమ్
వీరు అందరూ కలసి, సూర్యుడి వలె ప్రకాశించే విమానాలలో వచ్చి, లంక నగరానికి చేరుకొని రాఘవుని దగ్గరకు వచ్చారు.
తతః సహస్తాభరణాన్ ప్రగృహ్య విపులాన్ భుజాన్ । అబ్రువంస్త్రిదశశ్రైష్ఠాః ప్రాఞ్జలిం రాఘవం స్థితమ్
ఆ తర్వాత వేల ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన, బలమైన భుజాలు కలిగిన దేవతలలో శ్రేష్ఠులు, చేతులు జోడించి నిలబడి ఉన్న రాఘవునితో ఇలా అన్నారు.
కర్తా సర్వస్య లోకస్య శ్రేష్ఠో జ్ఞానవిదాం విభుః । ఉపేక్షసే కథం సీతామ్ పతన్తీం హవ్యవాహనే
ప్రపంచమంతటినీ సృష్టించినవాడవు, జ్ఞానంలో శ్రేష్ఠుడవు, ప్రభువవు. అయినా హవ్యవాహనంలో పడిపోతున్న సీతను నీవు ఎలా నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు?
కథం దేవగణశ్రేష్ఠమ్ ఆత్మానం నావబుధ్యసే । ఋతధామా వసుః పూర్వమ్ వసూనాం త్వం ప్రజాపతిః
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడవని, నీవే వసువని, వసువులకంటే ముందుగా ఉన్న సత్యస్వరూపుడవని, ప్రజలను సృష్టించినవాడవని నీవు నీ స్వరూపాన్ని గుర్తించకపోవడం ఎలా?
త్రయాణాం త్వం హి లోకానామ్ ఆదికర్తా స్వయంప్రభు: । రుద్రాణామష్టమో రుద్రః సాధ్యానామసి పఞ్చమః । అశ్వినౌ చాపి తే కర్ణౌ చన్ద్రసూర్యౌ చ చక్షుషీ
మూడు లోకాలకు ఆదికర్తవు, స్వయంప్రభువవు. రుద్రులలో ఎనిమిదవ రుద్రుడవు, సాధ్యులలో ఐదవవాడవు. అశ్వినులు నీ చెవులు, చంద్రుడు సూర్యుడు నీ కళ్ళు.
అన్తే చాదౌ చ లోకానామ్ దృశ్యసే త్వం పరన్తప । ఉపేక్షసే చ వైదేహీమ్ మానుషః ప్రాకృతో యథా
లోకాల ఆది అంత్యాలలో నువ్వే కనిపిస్తావు, శత్రువులను దహించే వాడవు. అయినా వైదేహిని ఒక మామూలు మనిషిలా నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు.
ఇత్యుక్తో లోకపాలైస్తైః స్వామీ లోకస్య రాఘవః । అబ్రవీత్రిదశశ్రేష్ఠాన్ రామో ధర్మభృతాం వరః
ఇలా లోకపాలకులు అడిగినప్పుడు, లోకానికి అధిపతివైన రాఘవుడు, ధర్మాన్ని పాటించడంలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, ఆ దేవతలలో శ్రేష్ఠులతో ఇలా మాట్లాడాడు.
ఆత్మానం మానుషం మన్యే రామం దశరథాత్మజమ్ । యోఽహం యస్య యతశ్చాహమ్ భగవాంస్తద్ బ్రవీతు మే
నేను నన్ను మనిషినిగానే, దశరథుని కుమారుడైన రామునిగానే భావిస్తున్నాను. నేను ఎవరో, ఎలా ఉన్నానో, దయచేసి భగవంతుడు నాకు చెప్పాలి.
ఇతి బ్రువన్తం కాకుత్స్థమ్ బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాం వరః । అబ్రవీచ్ఛృణు మే రామ సత్యం సత్యపరాక్రమ
కాకుత్థ్సుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, బ్రహ్మను బాగా తెలిసిన బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: 'రామా, సత్యపరాక్రముడవు, నా మాట విను.'
భవాన్ నారాయణో దేవః శ్రీమాంశ్చక్రాయుధః ప్రభుః। ఏకశృఙ్గో వరాహస్త్వమ్ భూతభవ్యసపత్నజిత్
నీవే నారాయణుడు, మహిమ కలిగినవాడు, చక్రాయుధాన్ని ధరించిన ప్రభువు. నీవే ఏకశృంగవంతుడైన వరాహుడు, గత భవిష్యత్తులను, శత్రువులను జయించినవాడు.
అక్షరం బ్రహ్మ సత్యం చ మధ్యే చాన్తే చ రాఘవ । లోకానాం త్వం పరో ధర్మో విష్వక్సేనశ్చతుర్భుజః
నీవే అక్షరమైన బ్రహ్మ, సత్యస్వరూపుడు, మధ్యలోనూ చివరలోనూ ఉన్నవాడు, రాఘవా! లోకాలకూ పరమధర్ముడవు, విశ్వక్షేనుడు, నాలుగు భుజాలవాడు.
శార్ఙ్గధన్వా హృషీకేశః పురుషః పురుషోత్తమః । అజితః ఖడ్గధృద్విష్ణుః కృష్ణశ్చైవ బృహద్బలః
నీవే శారంగాన్ని ధరించినవాడు, హృషీకేశుడు, పురుషోత్తముడు, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడు, ఖడ్గాన్ని పట్టుకున్న విష్ణువు, కృష్ణుడు, బృహద్బలుడు.
సేనానీర్గ్రామణీశ్చ త్వమ్ బుద్ధిః సత్త్వం క్షమా దమః । ప్రభవశ్చాప్యయశ్చ త్వమ్ ఉపేన్ద్రో మధుసూదనః
నీవే సేనాధిపతి, గ్రామనాయకుడు, బుద్ధి, సత్త్వం, సహనం, దమము, ఆది, అంతం, ఉపేంద్రుడు, మధుసూదనుడు.
ఇన్ద్రకర్మా మహేన్ద్రస్త్వమ్ పద్మనాభో రణాన్తకృత్ । శరణ్యం శరణం చ త్వామ్ ఆహుర్దివ్యా మహర్షయః
నీవే ఇంద్రుని కార్యాలను చేసిన మహేంద్రుడు, పద్మనాభుడు, యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించే వాడు. దేవతా ఋషులు నిన్ను శరణ్యుడిగా, ఆశ్రయంగా పిలుస్తారు.
సహస్రశృఙ్గో వేదాత్మా శతశీర్షో మహర్షభః । త్వం త్రయాణాం హి లోకానామ్ ఆదికర్తా స్వయమ్ప్రభుః
నీవే వెయ్యి కొమ్ములు కలవాడు, వేదస్వరూపుడు, వంద తలలు కలిగిన మహర్షభుడు. మూడు లోకాలకు ఆదికర్త, స్వయంప్రభువవు.
సిద్ధానామపి సాధ్యానామ్ ఆశ్రయశ్చాసి పూర్వజః । త్వం యజ్ఞస్త్వం వషట్కారః త్వమోఙ్కారః పరాత్పరః
సిద్ధులకు, సాధ్యులకు కూడా నీవే ఆధారం, నీవే పురాతనుడు. నీవే యజ్ఞం, వషట్కారము, ఓంకారము, పరమాత్మా!
ప్రభవం నిధనం వా తే నో విదుః కో భవానితి । దృశ్యసే సర్వభూతేషు బ్రాహ్మణేషు చ గోషు చ । దిక్షు సర్వాసు గగనే పర్వతేషు వనేషు చ
నీ ఆది, అంతం ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేరు. నీవెవరో ఎవరికీ తెలియదు. నీవు అన్ని జీవుల్లో, బ్రాహ్మణుల్లో, ఆవుల్లో, అన్ని దిక్కుల్లో, ఆకాశంలో, పర్వతాల్లో, అడవుల్లో కనిపిస్తావు.
సహస్రచరణః శ్రీమాన్ శతశీర్షః సహస్రదృక్ । త్వం ధారయసి భూతాని పృథివీం చ సపర్వతామ్
నీవే వెయ్యి కాళ్లు, వంద తలలు, వెయ్యి కళ్ళు కలిగిన మహాత్ముడు. నీవే అన్ని భూతాలను, పర్వతాలతో కూడిన భూమిని ధరిస్తున్నావు.
అన్తే పృథివ్యాః సలిలే దృశ్యసే త్వం మహోరగః । త్రీన్ లోకాన్ ధారయన్ రామ దేవగన్ధర్వదానవాన్
భూమి చివరలోని నీటిలో నీవు మహా సర్పరూపంలో కనిపిస్తావు, రామా. దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులతో పాటు మూడు లోకాలను నీవే మోయుచున్నావు.
అహం తే హృదయం రామ జిహ్వా దేవీ సరస్వతీ । దేవా గాత్రేషు రోమాణి బ్రహ్మణా నిర్మితాః ప్రభో
రామా, నేను నీ హృదయం, సరస్వతీ దేవి నీ నాలుక, దేవతలు నీ శరీరంలోని రోమాలు — ఇవన్నీ బ్రహ్మా సృష్టించినవే, ప్రభూ.
నిమేషస్తే స్మృతా రాత్రిః ఉన్మేషస్తే భవేద్దివా । సంస్కారాస్తేఽభవన్ వేదా న తదస్తి త్వయా వినా ॥
నీ కళ్ళు మూసినపుడు అది రాత్రి, తెరిచినపుడు అది పగలు. నీ సంస్కారాలు వేదాలుగా మారాయి; నిన్ను వదిలి ఏదీ లేదు.
జగత్ సర్వం శరీరం తే స్థైర్యం తే వసుధాతలమ్ । అగ్నిః కోపః ప్రసాదస్తే సోమః శ్రీవత్సలక్షణః
ఈ జగత్తంతా నీ శరీరం, భూమి స్థిరత నీదే. అగ్ని నీ కోపం, చంద్రుడు నీ కృప, శ్రీవత్సం నీ గుర్తు.
త్వయా లోకాస్త్రయః క్రాన్తాః పురా స్వైర్విక్రమైస్త్రిభిః । మహేన్ద్రశ్చ కృతో రాజా బలిం బద్ధ్వా సుదారుణమ్
మూడు అడుగులతో నీవు మూడు లోకాలను దాటి, భయంకరుడైన బలిని బంధించి, మహేంద్రుని రాజుగా చేసావు.
యత్ పరం శ్రూయతే జ్యోతిర్యత్ పరం శ్రూయతే తమః । యత్ పరం పరతశ్చైవ పరమాత్మేతి కథ్యసే
ఎక్కువగా చెప్పబడే జ్యోతి, అత్యంతమైన అంధకారం, వాటిని మించి ఉన్నది — ఇవన్నీ నిన్నే పరమాత్మ అని పిలుస్తారు.
పరమాఖ్యం పర యచ్చ త్వమేవ పరిగీయసే । స్థిత్యుత్పత్తి వినాశానాం త్వామాహుః పరమాం గతిం
పరమమైనవాడివి, పరముడు అని నిన్నే ప్రశంసిస్తారు. సృష్టి, స్థితి, లయాలకు నీవే పరమ గమ్యం అని అంటారు.
సీతా లక్ష్మీర్భవాన్ విష్ణుః దేవః కృష్ణః ప్రజాపతిః । వధార్థం రావణస్యేహ ప్రవిష్టో మానుషీం తనుమ్
నీవే సీత, లక్ష్మి, విష్ణువు, కృష్ణుడు, ప్రజాపతి. రావణ వధ కోసం నీవు మానవరూపంలో ఇక్కడ ప్రవేశించావు.