ఇతి బ్రువన్తీ రుదతీ బాష్పగద్గదభాషిణీ। ఉవాచ లక్ష్మణం సీతా దీనం ధ్యానపరాయణమ్
ఇలా చెప్పుకుంటూ, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, గొంతు కంపించిపోతూ, సీతా, మనసు మునిగిపోయి ఉన్న లక్ష్మణుని చూచి ఇలా అన్నది.
చితాం మే కురు సౌమిత్రే వ్యసనస్యాస్య భేషజమ్। మిథ్యాపవాదోపహతా నాహం జీవితుముత్సహే
సౌమిత్రీ, నాకు చితిని సిద్ధం చేయి. ఈ దుఃఖానికి అదే ఔషధం. అబద్ధపు అపవాదం వల్ల నేను ఇక జీవించలేను.
అప్రీతేన గుణైర్భర్త్రా త్యక్తాయా జనసంసది। యా క్షమా మే గతిర్గన్తుం ప్రవేక్ష్యే హవ్యవాహనమ్
నా గుణాలు నచ్చని భర్త చేత జనసమూహంలో విడిచిపెట్టబడి, నాకు ఇంకెలాంటి మార్గం మిగిలింది? నేను అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తాను.
ఏవముక్తస్తు వైదేహ్యా లక్ష్మణః పరవీరహా। అమర్షవశమాపన్నో రాఘవం సముదైక్షత
వైదేహి ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, శత్రువులను సంహరించే లక్ష్మణుడు కోపంతో రాఘవుని దృష్టిగా చూశాడు.
స విజ్ఞాయ మనశ్ఛన్దం రామస్యాకారసూచితమ్। చితాం చకార సౌమిత్రిర్మతే రామస్య వీర్యవాన్
రాముని ముఖంలో కనిపించిన సంకేతం చూసి, సౌమిత్రి అయిన వీరుడు, రాముని మనసుకు అనుగుణంగా చితిని సిద్ధం చేశాడు.
నహి రామం తదా కశ్చిత్ కాలాన్తకయమోపమమ్। అనునేతుమథో వక్తుం ద్రష్టుం వాప్యశకత్ సుహృత్
ఆ సమయంలో, అంత భయంకరంగా, కాలాంతకుడిలా ఉన్న రాముని దగ్గరికి వెళ్లి, ఎవ్వరూ ఓదార్చలేరు, మాట్లాడలేరు, చూడలేరు కూడా.
అధోముఖం స్థితం రామం తతః కృత్వా ప్రదక్షిణమ్। ఉపావర్తత వైదేహీ దీప్యమానం హుతాశనమ్
తరువాత, తల వంచిన రాముని చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరిగి, వైదేహి అగ్ని జ్వలించుచున్న దగ్గరకు వెళ్లింది.
ప్రణమ్య దైవతేభ్యశ్చ బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ మైథిలీ। బద్ధాఞ్జలిపుటా చేదమువాచాగ్నిసమీపతః
మైతిలి చేతులు ముడిచినవిగా దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, అగ్నికి దగ్గరగా ఇలా పలికింది.
యథా మే హృదయం నిత్యం నాపసర్పతి రాఘవాత్। తథా లోకస్య సాక్షీ మాం సర్వతః పాతు పావకః
నా హృదయం ఎప్పుడూ రాఘవుని నుండి త్రోవ తప్పలేదు. అందుకే, సర్వలోకాలకు సాక్షిగా ఉన్న అగ్ని దేవుడు నన్ను అన్ని వైపులా కాపాడాలి.
యథా మాం శుద్ధచారిత్రాం దుష్టాం జానాతి రాఘవః। తథా లోకస్య సాక్షీ మాం సర్వతః పాతు పావకః
నా స్వభావం పవిత్రమైనదిగా ఉండగా కూడా రాఘవుడు నన్ను అపవిత్రురాలిగా భావిస్తున్నాడు. అయినా, సర్వలోకాలకు సాక్షిగా ఉన్న అగ్ని దేవుడు నన్ను అన్ని వైపులా కాపాడాలి.
కర్మణా మనసా వాచా యథా నాతిచరామ్యహమ్। రాఘవం సర్వధర్మజ్ఞం తథా మాం పాతు పావకః
నా చేత, మనసా, మాటలతో, ధర్మాన్ని తెలిసిన రాఘవుని నేను ఎప్పుడూ ద్రోహించలేదు. అందుకే అగ్ని దేవుడు నన్ను కాపాడాలి.
ఆదిత్యో భగవాన్ వాయుర్దిశశ్చన్ద్రస్తథైవ చ। అహశ్చాపి తథా సంధ్యే రాత్రిశ్చ పృథివీ తథా। యథాన్యేఽపి విజానన్తి తథా చారిత్రసంయుతామ్
సూర్యుడు, వాయువు, దిక్కులు, చంద్రుడు, పగలు, సంధ్యలు, రాత్రి, భూమి—ఇవన్నీ, ఇంకా ఇతర దేవతలు కూడా, నా స్వభావం మంచిదని తెలుసు.
ఏవముక్త్వా తు వైదేహీ పరిక్రమ్య హుతాశనమ్। వివేశ జ్వలనం దీప్తం నిఃశఙ్కేనాన్తరాత్మనా
ఇలా చెప్పిన తరువాత, వైదేహి అగ్నిని ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, తన మనసులో ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, జ్వలించుచున్న అగ్నిలో ప్రవేశించింది.
జనశ్చ సుమహాంస్తత్ర బాలవృద్ధసమాకులః। దదర్శ మైథిలీం దీప్తాం ప్రవిశన్తీం హుతాశనమ్
అక్కడ చిన్నవారు, పెద్దవారు కలిసిన గొప్ప జనసమూహం, మైతిలిని ప్రకాశంగా, అగ్ని జ్వాలల్లో ప్రవేశిస్తున్నదాన్ని చూశారు.
సా తప్తనవహేమాభా తప్తకాఞ్చనభూషణా। పపాత జ్వలనం దీప్తం సర్వలోకస్య సంనిధౌ
తాజాగా కరిగిన బంగారం వలె మెరిసే, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆమె, అన్ని లోకాల సమక్షంలో అగ్ని జ్వాలల్లో పడిపోయింది.
దదృశుస్తాం విశాలాక్షీం పతన్తీం హవ్యవాహనమ్। సీతాం సర్వాణి రూపాణి రుక్మవేదినిభాం తదా
ఆ విశాలాక్షి, సీత, బంగారం వలె మెరిసుతూ, అన్ని రూపాలతో అగ్నిలో పడిపోతున్నదాన్ని అందరూ చూశారు.
దదృశుస్తాం మహాభాగాం ప్రవిశన్తీం హుతాశనమ్। ఋషయో దేవగన్ధర్వా యజ్ఞే పూర్ణాహుతీమివ
మహర్షులు, దేవగంధర్వులు, ఆ మహాభాగ్యవంతురాలైన సీతను, యజ్ఞంలో సంపూర్ణ హవిస్సు పడినట్లు, అగ్నిలో ప్రవేశిస్తున్నదాన్ని చూశారు.
ప్రచుక్రుశుః స్త్రియః సర్వాస్తాం దృష్ట్వా హవ్యవాహనే। పతన్తీం సంస్కృతాం మన్త్రైర్వసోర్ధారామివాధ్వరే
అన్ని స్త్రీలు, మంత్రాలతో సిద్ధం చేసిన హవిస్సు యజ్ఞంలో పడినట్లు, ఆమె అగ్నిలో పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, 'హా!' అని అరవసాగారు.
దదృశుస్తాం త్రయో లోకా దేవగన్ధర్వదానవాః। శప్తాం పతన్తీం నిరయే త్రిదివాద్ దేవతామివ
మూడు లోకాలు—దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు—ఆమెను శపించబడినదిగా, స్వర్గం నుండి పడిపోతున్న దేవతను చూసినట్లు, నరకంలోకి పడిపోతున్నదాన్ని చూశారు.
తస్యామగ్నిం విశన్త్యాం తు హాహేతి విపులః స్వనః। రక్షసాం వానరాణాం చ సమ్బభూవాద్భుతోపమః
ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, రాక్షసులు, వానరులు 'హా!' అని గొప్పగా అరవడం వినిపించింది. అది ఆశ్చర్యకరంగా, అద్భుతంగా ఉండింది.
thumb|సప్తదశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తదశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూట పదిహేడు వ సర్గం వినండి.
తతో హి దుర్మనా రామః శ్రుత్వైవం వదతాం గిరః । దధ్యౌ ముహూర్తం ధర్మాత్మా బాష్పవ్యాకులలోచనః
అప్పుడు, ఆ మాటలు విని, రాముడు మనసు కలవరపడి, కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండగా, ధర్మాత్ముడు కొంతసేపు ఆలోచించాడు.
తతో వైశ్రవణో రాజా యమశ్చ పితృభిః సహ । సహస్రాక్షశ్చ దేవేశో వరుణశ్చ జలేశ్వరః
తర్వాత, వైశ్రవణుడు, యముడు తన పితృదేవతలతో కలిసి, ఇంద్రుడు దేవతాధిపతి, వరుణుడు జలాధిపతి అక్కడికి వచ్చారు.
షడర్ధనయనః శ్రీమాన్మహాదేవో వృషధ్వజః । కర్తా సర్వస్య లోకస్య బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాం వరః
మూడు కళ్లతో, వృషధ్వజుడైన మహాదేవుడు, లోకాలన్నింటికీ కర్త అయిన బ్రహ్మ, బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
ఏతే సర్వే సమాగమ్య విమానైః సూర్యసన్నిభైః । ఆగమ్య నగరీం లఙ్కామ్ అభిజగ్ముశ్చ రాఘవమ్
వీరు అందరూ కలసి, సూర్యుడి వలె ప్రకాశించే విమానాలలో వచ్చి, లంక నగరానికి చేరుకొని రాఘవుని దగ్గరకు వచ్చారు.
తతః సహస్తాభరణాన్ ప్రగృహ్య విపులాన్ భుజాన్ । అబ్రువంస్త్రిదశశ్రైష్ఠాః ప్రాఞ్జలిం రాఘవం స్థితమ్
ఆ తర్వాత వేల ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన, బలమైన భుజాలు కలిగిన దేవతలలో శ్రేష్ఠులు, చేతులు జోడించి నిలబడి ఉన్న రాఘవునితో ఇలా అన్నారు.
కర్తా సర్వస్య లోకస్య శ్రేష్ఠో జ్ఞానవిదాం విభుః । ఉపేక్షసే కథం సీతామ్ పతన్తీం హవ్యవాహనే
ప్రపంచమంతటినీ సృష్టించినవాడవు, జ్ఞానంలో శ్రేష్ఠుడవు, ప్రభువవు. అయినా హవ్యవాహనంలో పడిపోతున్న సీతను నీవు ఎలా నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు?
కథం దేవగణశ్రేష్ఠమ్ ఆత్మానం నావబుధ్యసే । ఋతధామా వసుః పూర్వమ్ వసూనాం త్వం ప్రజాపతిః
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడవని, నీవే వసువని, వసువులకంటే ముందుగా ఉన్న సత్యస్వరూపుడవని, ప్రజలను సృష్టించినవాడవని నీవు నీ స్వరూపాన్ని గుర్తించకపోవడం ఎలా?
త్రయాణాం త్వం హి లోకానామ్ ఆదికర్తా స్వయంప్రభు: । రుద్రాణామష్టమో రుద్రః సాధ్యానామసి పఞ్చమః । అశ్వినౌ చాపి తే కర్ణౌ చన్ద్రసూర్యౌ చ చక్షుషీ
మూడు లోకాలకు ఆదికర్తవు, స్వయంప్రభువవు. రుద్రులలో ఎనిమిదవ రుద్రుడవు, సాధ్యులలో ఐదవవాడవు. అశ్వినులు నీ చెవులు, చంద్రుడు సూర్యుడు నీ కళ్ళు.
అన్తే చాదౌ చ లోకానామ్ దృశ్యసే త్వం పరన్తప । ఉపేక్షసే చ వైదేహీమ్ మానుషః ప్రాకృతో యథా
లోకాల ఆది అంత్యాలలో నువ్వే కనిపిస్తావు, శత్రువులను దహించే వాడవు. అయినా వైదేహిని ఒక మామూలు మనిషిలా నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు.