పృథక్స్త్రీణాం ప్రచారేణ జాతిం త్వం పరిశఙ్కసే। పరిత్యజైనాం శఙ్కాం తు యది తేఽహం పరీక్షితా
ఇతర స్త్రీల ప్రవర్తన చూసి నా స్వభావాన్ని అనుమానిస్తున్నావు. కానీ నువ్వు నన్ను పరీక్షించి చూశావు కదా, అయితే ఆ అనుమానాన్ని వదిలేయి.
యదహం గాత్రసంస్పర్శం గతాస్మి వివశా ప్రభో। కామకారో న మే తత్ర దైవం తత్రాపరాధ్యతి
ప్రభూ, నేను ఇతరుల చేతికి లోనై, బలవంతంగా వారి స్పర్శకు గురయ్యాను. అందులో నా ఇష్టం లేదు. ఆ తప్పు నాది కాదు, అదంతా విధి వల్లే జరిగింది.
మదధీనం తు యత్ తన్మే హృదయం త్వయి వర్తతే। పరాధీనేషు గాత్రేషు కిం కరిష్యామ్యనీశ్వరీ
కానీ నా హృదయం మాత్రం నా ఆధీనంలో ఉంది. అది నిన్నే ఆశ్రయిస్తోంది. నా శరీరం ఇతరుల చేతిలో ఉండగా, నేను ఏం చేయగలను?
సహ సంవృద్ధభావేన సంసర్గేణ చ మానద। యది తేఽహం న విజ్ఞాతా హతా తేనాస్మి శాశ్వతమ్
మానదా, మన ఇద్దరి మధ్య ఉన్న అనుబంధం, స్నేహం ఉన్నా నువ్వు నన్ను గుర్తించకపోతే, నేను నిజంగా శాశ్వతంగా నశించిపోయినట్టే.
ప్రేషితస్తే మహావీరో హనుమానవలోకకః। లఙ్కాస్థాహం త్వయా రాజన్ కిం తదా న విసర్జితా
రాజా, నన్ను చూడమని నువ్వు మహావీరుడైన హనుమంతుడిని పంపావు. నేను లంకలో ఉన్నప్పుడు నన్ను ఎందుకు విడిచిపెట్టలేదు?
ప్రత్యక్షం వానరస్యాస్య తద్వాక్యసమనన్తరమ్। త్వయా సంత్యక్తయా వీర త్యక్తం స్యాజ్జీవితం మయా
వానరుడైన హనుమంతుడు నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూసి చెప్పిన తరువాత నువ్వు నన్ను వదిలిపెట్టివుంటే, ఓ వీరా, నేను నా ప్రాణాన్ని విడిచేవాడిని.
న వృథా తే శ్రమోఽయం స్యాత్ సంశయే న్యస్య జీవితమ్। సుహృజ్జనపరిక్లేశో న చాయం విఫలస్తవ
అప్పుడు నీ శ్రమ వృథా కాలేదని భావించేవాడివి. ఈ అనుమానంలోనే నేను ప్రాణం విడిచేవాడిని. నీ మిత్రుల కష్టాలు కూడా వృథా కావేవి కావు.
త్వయా తు నృపశార్దూల రోషమేవానువర్తతా। లఘునేవ మనుష్యేణ స్త్రీత్వమేవ పురస్కృతమ్
నరశార్దూలా, నువ్వు కోపానికే లోనై, ఒక సాధారణ మగవాడిలా నా స్త్రీత్వాన్ని ముందుకు తెచ్చావు.
అపదేశేన జనకాన్నోత్పత్తిర్వసుధాతలాత్। మమ వృత్తం చ వృత్తజ్ఞ బహు తే న పురస్కృతమ్
జనకుని కుమార్తెగా నేనెరుపడినదీ, భూమిలోంచి పుట్టినదీ, నా నడవడిక నీకు బాగా తెలిసినా, వాటిని నువ్వు పట్టించుకోలేదు.
న ప్రమాణీకృతః పాణిర్బాల్యే మమ నిపీడితః। మమ భక్తిశ్చ శీలం చ సర్వం తే పృష్ఠతః కృతమ్
నా బాల్యంలో నా పెళ్లి సరిగా జరగలేదు. చిన్నప్పుడే బాధలు ఎదురయ్యాయి. నా భక్తి, నా స్వభావం అన్నీ నువ్వు పక్కన పెట్టేశావు.
ఇతి బ్రువన్తీ రుదతీ బాష్పగద్గదభాషిణీ। ఉవాచ లక్ష్మణం సీతా దీనం ధ్యానపరాయణమ్
ఇలా చెప్పుకుంటూ, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, గొంతు కంపించిపోతూ, సీతా, మనసు మునిగిపోయి ఉన్న లక్ష్మణుని చూచి ఇలా అన్నది.
చితాం మే కురు సౌమిత్రే వ్యసనస్యాస్య భేషజమ్। మిథ్యాపవాదోపహతా నాహం జీవితుముత్సహే
సౌమిత్రీ, నాకు చితిని సిద్ధం చేయి. ఈ దుఃఖానికి అదే ఔషధం. అబద్ధపు అపవాదం వల్ల నేను ఇక జీవించలేను.
అప్రీతేన గుణైర్భర్త్రా త్యక్తాయా జనసంసది। యా క్షమా మే గతిర్గన్తుం ప్రవేక్ష్యే హవ్యవాహనమ్
నా గుణాలు నచ్చని భర్త చేత జనసమూహంలో విడిచిపెట్టబడి, నాకు ఇంకెలాంటి మార్గం మిగిలింది? నేను అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తాను.
ఏవముక్తస్తు వైదేహ్యా లక్ష్మణః పరవీరహా। అమర్షవశమాపన్నో రాఘవం సముదైక్షత
వైదేహి ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, శత్రువులను సంహరించే లక్ష్మణుడు కోపంతో రాఘవుని దృష్టిగా చూశాడు.
స విజ్ఞాయ మనశ్ఛన్దం రామస్యాకారసూచితమ్। చితాం చకార సౌమిత్రిర్మతే రామస్య వీర్యవాన్
రాముని ముఖంలో కనిపించిన సంకేతం చూసి, సౌమిత్రి అయిన వీరుడు, రాముని మనసుకు అనుగుణంగా చితిని సిద్ధం చేశాడు.
నహి రామం తదా కశ్చిత్ కాలాన్తకయమోపమమ్। అనునేతుమథో వక్తుం ద్రష్టుం వాప్యశకత్ సుహృత్
ఆ సమయంలో, అంత భయంకరంగా, కాలాంతకుడిలా ఉన్న రాముని దగ్గరికి వెళ్లి, ఎవ్వరూ ఓదార్చలేరు, మాట్లాడలేరు, చూడలేరు కూడా.
అధోముఖం స్థితం రామం తతః కృత్వా ప్రదక్షిణమ్। ఉపావర్తత వైదేహీ దీప్యమానం హుతాశనమ్
తరువాత, తల వంచిన రాముని చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరిగి, వైదేహి అగ్ని జ్వలించుచున్న దగ్గరకు వెళ్లింది.
ప్రణమ్య దైవతేభ్యశ్చ బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ మైథిలీ। బద్ధాఞ్జలిపుటా చేదమువాచాగ్నిసమీపతః
మైతిలి చేతులు ముడిచినవిగా దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, అగ్నికి దగ్గరగా ఇలా పలికింది.
యథా మే హృదయం నిత్యం నాపసర్పతి రాఘవాత్। తథా లోకస్య సాక్షీ మాం సర్వతః పాతు పావకః
నా హృదయం ఎప్పుడూ రాఘవుని నుండి త్రోవ తప్పలేదు. అందుకే, సర్వలోకాలకు సాక్షిగా ఉన్న అగ్ని దేవుడు నన్ను అన్ని వైపులా కాపాడాలి.
యథా మాం శుద్ధచారిత్రాం దుష్టాం జానాతి రాఘవః। తథా లోకస్య సాక్షీ మాం సర్వతః పాతు పావకః
నా స్వభావం పవిత్రమైనదిగా ఉండగా కూడా రాఘవుడు నన్ను అపవిత్రురాలిగా భావిస్తున్నాడు. అయినా, సర్వలోకాలకు సాక్షిగా ఉన్న అగ్ని దేవుడు నన్ను అన్ని వైపులా కాపాడాలి.
కర్మణా మనసా వాచా యథా నాతిచరామ్యహమ్। రాఘవం సర్వధర్మజ్ఞం తథా మాం పాతు పావకః
నా చేత, మనసా, మాటలతో, ధర్మాన్ని తెలిసిన రాఘవుని నేను ఎప్పుడూ ద్రోహించలేదు. అందుకే అగ్ని దేవుడు నన్ను కాపాడాలి.
ఆదిత్యో భగవాన్ వాయుర్దిశశ్చన్ద్రస్తథైవ చ। అహశ్చాపి తథా సంధ్యే రాత్రిశ్చ పృథివీ తథా। యథాన్యేఽపి విజానన్తి తథా చారిత్రసంయుతామ్
సూర్యుడు, వాయువు, దిక్కులు, చంద్రుడు, పగలు, సంధ్యలు, రాత్రి, భూమి—ఇవన్నీ, ఇంకా ఇతర దేవతలు కూడా, నా స్వభావం మంచిదని తెలుసు.
ఏవముక్త్వా తు వైదేహీ పరిక్రమ్య హుతాశనమ్। వివేశ జ్వలనం దీప్తం నిఃశఙ్కేనాన్తరాత్మనా
ఇలా చెప్పిన తరువాత, వైదేహి అగ్నిని ప్రదక్షిణంగా తిరిగి, తన మనసులో ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, జ్వలించుచున్న అగ్నిలో ప్రవేశించింది.
జనశ్చ సుమహాంస్తత్ర బాలవృద్ధసమాకులః। దదర్శ మైథిలీం దీప్తాం ప్రవిశన్తీం హుతాశనమ్
అక్కడ చిన్నవారు, పెద్దవారు కలిసిన గొప్ప జనసమూహం, మైతిలిని ప్రకాశంగా, అగ్ని జ్వాలల్లో ప్రవేశిస్తున్నదాన్ని చూశారు.
సా తప్తనవహేమాభా తప్తకాఞ్చనభూషణా। పపాత జ్వలనం దీప్తం సర్వలోకస్య సంనిధౌ
తాజాగా కరిగిన బంగారం వలె మెరిసే, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆమె, అన్ని లోకాల సమక్షంలో అగ్ని జ్వాలల్లో పడిపోయింది.
దదృశుస్తాం విశాలాక్షీం పతన్తీం హవ్యవాహనమ్। సీతాం సర్వాణి రూపాణి రుక్మవేదినిభాం తదా
ఆ విశాలాక్షి, సీత, బంగారం వలె మెరిసుతూ, అన్ని రూపాలతో అగ్నిలో పడిపోతున్నదాన్ని అందరూ చూశారు.
దదృశుస్తాం మహాభాగాం ప్రవిశన్తీం హుతాశనమ్। ఋషయో దేవగన్ధర్వా యజ్ఞే పూర్ణాహుతీమివ
మహర్షులు, దేవగంధర్వులు, ఆ మహాభాగ్యవంతురాలైన సీతను, యజ్ఞంలో సంపూర్ణ హవిస్సు పడినట్లు, అగ్నిలో ప్రవేశిస్తున్నదాన్ని చూశారు.
ప్రచుక్రుశుః స్త్రియః సర్వాస్తాం దృష్ట్వా హవ్యవాహనే। పతన్తీం సంస్కృతాం మన్త్రైర్వసోర్ధారామివాధ్వరే
అన్ని స్త్రీలు, మంత్రాలతో సిద్ధం చేసిన హవిస్సు యజ్ఞంలో పడినట్లు, ఆమె అగ్నిలో పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, 'హా!' అని అరవసాగారు.
దదృశుస్తాం త్రయో లోకా దేవగన్ధర్వదానవాః। శప్తాం పతన్తీం నిరయే త్రిదివాద్ దేవతామివ
మూడు లోకాలు—దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు—ఆమెను శపించబడినదిగా, స్వర్గం నుండి పడిపోతున్న దేవతను చూసినట్లు, నరకంలోకి పడిపోతున్నదాన్ని చూశారు.
తస్యామగ్నిం విశన్త్యాం తు హాహేతి విపులః స్వనః। రక్షసాం వానరాణాం చ సమ్బభూవాద్భుతోపమః
ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, రాక్షసులు, వానరులు 'హా!' అని గొప్పగా అరవడం వినిపించింది. అది ఆశ్చర్యకరంగా, అద్భుతంగా ఉండింది.