శత్రుఘ్నే వాథ సుగ్రీవే రాక్షసే వా విభీషణే। నివేశయ మనః సీతే యథా వా సుఖమాత్మనా
లేదా శత్రుఘ్నుడిని, సుగ్రీవుడిని, లేక రాక్షసుడైన విభీషణుడిని కూడా ఎంచుకో. సీతా, నీకు ఎక్కడ ఆనందంగా ఉంటుందో అక్కడ నీ మనసు పెట్టు.
నహి త్వాం రావణో దృష్ట్వా దివ్యరూపాం మనోరమామ్। మర్షయేత చిరం సీతే స్వగృహే పర్యవస్థితామ్
సీతా, నీవు దివ్యమైన రూపంతో, ఆకర్షణీయురాలిగా ఉండగా, రావణుడు నిన్ను తన ఇంట్లో ఎక్కువ కాలం సహించలేడు.
తతః ప్రియార్హశ్రవణా తదప్రియం ప్రియాదుపశ్రుత్య చిరస్య మానినీ। ముమోచ బాష్పం రుదతీ తదా భృశం గజేన్ద్రహస్తాభిహతేవ వల్లరీ
ఆ ప్రియమైన చెవులకు తగినవి కాని, దుఃఖకరమైన మాటలు విని, ఎంతో కాలం తరువాత ఆ విషాదాన్ని తెలుసుకొని, ఆ గర్విష్టురాలు బాగా ఏడ్చింది. అది ఏనుగు దెబ్బ తగిలిన తాడిపామల్లా విలవిలలాడింది.
thumb|షోడశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షోడశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరారవ పదహారవ సర్గను వినండి.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ పరుషం రోమహర్షణమ్। రాఘవేణ సరోషేణ శ్రుత్వా ప్రవ్యథితాభవత్
రాఘవుడు కోపంతో, గుండెను కలిపేలా గాఢంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, వైదేహి చాలా బాధపడింది.
సా తదాశ్రుతపూర్వం హి జనే మహతి మైథిలీ। శ్రుత్వా భర్తుర్వచో ఘోరం లజ్జయావనతాభవత్
మహా జన సమూహంలో భర్త నోట నుండి ఇంత భయంకరమైన మాటలు ఎప్పుడూ వినని మైథిలి, ఆ మాటలు విని సిగ్గుతో తల వంచింది.
ప్రవిశన్తీవ గాత్రాణి స్వాని సా జనకాత్మజా। వాక్శరైస్తైః సశల్యేవ భృశమశ్రూణ్యవర్తయత్
ఆ మాటలు బాణంలా తగిలి, జనకుని కుమార్తెకు తన అవయవాలు లోపలికి లాగుకున్నట్లయింది. కన్నీళ్లు ఆపుకోలేక పోయింది.
తతో బాష్పపరిక్లిన్నం ప్రమార్జన్తీ స్వమాననమ్। శనైర్గద్గదయా వాచా భర్తారమిదమబ్రవీత్
తర్వాత, కన్నీళ్లతో తడిసిన ముఖాన్ని తుడుచుకుంటూ, ఆమే నెమ్మదిగా, కంపించిపోయిన స్వరంతో భర్తతో ఇలా చెప్పింది.
కిం మామసదృశం వాక్యమీదృశం శ్రోత్రదారుణమ్। రూక్షం శ్రావయసే వీర ప్రాకృతః ప్రాకృతామివ
ఓ వీరా, నన్ను సాధారణ మగవాడు ఒక సాధారణ మహిళతో మాట్లాడినట్టు, ఇంత కఠినంగా, హృదయాన్ని బాధించే మాటలు ఎందుకు చెబుతున్నావు?
న తథాస్మి మహాబాహో యథా మామవగచ్ఛసి। ప్రత్యయం గచ్ఛ మే స్వేన చారిత్రేణైవ తే శపే
మహాబాహూ, నువ్వు నన్ను ఎలా అనుకుంటున్నావో అలా నేను లేను. నా స్వభావాన్ని నమ్ము. నా నడవడిక మీదే నీకు ప్రమాణం చేస్తాను.
పృథక్స్త్రీణాం ప్రచారేణ జాతిం త్వం పరిశఙ్కసే। పరిత్యజైనాం శఙ్కాం తు యది తేఽహం పరీక్షితా
ఇతర స్త్రీల ప్రవర్తన చూసి నా స్వభావాన్ని అనుమానిస్తున్నావు. కానీ నువ్వు నన్ను పరీక్షించి చూశావు కదా, అయితే ఆ అనుమానాన్ని వదిలేయి.
యదహం గాత్రసంస్పర్శం గతాస్మి వివశా ప్రభో। కామకారో న మే తత్ర దైవం తత్రాపరాధ్యతి
ప్రభూ, నేను ఇతరుల చేతికి లోనై, బలవంతంగా వారి స్పర్శకు గురయ్యాను. అందులో నా ఇష్టం లేదు. ఆ తప్పు నాది కాదు, అదంతా విధి వల్లే జరిగింది.
మదధీనం తు యత్ తన్మే హృదయం త్వయి వర్తతే। పరాధీనేషు గాత్రేషు కిం కరిష్యామ్యనీశ్వరీ
కానీ నా హృదయం మాత్రం నా ఆధీనంలో ఉంది. అది నిన్నే ఆశ్రయిస్తోంది. నా శరీరం ఇతరుల చేతిలో ఉండగా, నేను ఏం చేయగలను?
సహ సంవృద్ధభావేన సంసర్గేణ చ మానద। యది తేఽహం న విజ్ఞాతా హతా తేనాస్మి శాశ్వతమ్
మానదా, మన ఇద్దరి మధ్య ఉన్న అనుబంధం, స్నేహం ఉన్నా నువ్వు నన్ను గుర్తించకపోతే, నేను నిజంగా శాశ్వతంగా నశించిపోయినట్టే.
ప్రేషితస్తే మహావీరో హనుమానవలోకకః। లఙ్కాస్థాహం త్వయా రాజన్ కిం తదా న విసర్జితా
రాజా, నన్ను చూడమని నువ్వు మహావీరుడైన హనుమంతుడిని పంపావు. నేను లంకలో ఉన్నప్పుడు నన్ను ఎందుకు విడిచిపెట్టలేదు?
ప్రత్యక్షం వానరస్యాస్య తద్వాక్యసమనన్తరమ్। త్వయా సంత్యక్తయా వీర త్యక్తం స్యాజ్జీవితం మయా
వానరుడైన హనుమంతుడు నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూసి చెప్పిన తరువాత నువ్వు నన్ను వదిలిపెట్టివుంటే, ఓ వీరా, నేను నా ప్రాణాన్ని విడిచేవాడిని.
న వృథా తే శ్రమోఽయం స్యాత్ సంశయే న్యస్య జీవితమ్। సుహృజ్జనపరిక్లేశో న చాయం విఫలస్తవ
అప్పుడు నీ శ్రమ వృథా కాలేదని భావించేవాడివి. ఈ అనుమానంలోనే నేను ప్రాణం విడిచేవాడిని. నీ మిత్రుల కష్టాలు కూడా వృథా కావేవి కావు.
త్వయా తు నృపశార్దూల రోషమేవానువర్తతా। లఘునేవ మనుష్యేణ స్త్రీత్వమేవ పురస్కృతమ్
నరశార్దూలా, నువ్వు కోపానికే లోనై, ఒక సాధారణ మగవాడిలా నా స్త్రీత్వాన్ని ముందుకు తెచ్చావు.
అపదేశేన జనకాన్నోత్పత్తిర్వసుధాతలాత్। మమ వృత్తం చ వృత్తజ్ఞ బహు తే న పురస్కృతమ్
జనకుని కుమార్తెగా నేనెరుపడినదీ, భూమిలోంచి పుట్టినదీ, నా నడవడిక నీకు బాగా తెలిసినా, వాటిని నువ్వు పట్టించుకోలేదు.
న ప్రమాణీకృతః పాణిర్బాల్యే మమ నిపీడితః। మమ భక్తిశ్చ శీలం చ సర్వం తే పృష్ఠతః కృతమ్
నా బాల్యంలో నా పెళ్లి సరిగా జరగలేదు. చిన్నప్పుడే బాధలు ఎదురయ్యాయి. నా భక్తి, నా స్వభావం అన్నీ నువ్వు పక్కన పెట్టేశావు.
ఇతి బ్రువన్తీ రుదతీ బాష్పగద్గదభాషిణీ। ఉవాచ లక్ష్మణం సీతా దీనం ధ్యానపరాయణమ్
ఇలా చెప్పుకుంటూ, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, గొంతు కంపించిపోతూ, సీతా, మనసు మునిగిపోయి ఉన్న లక్ష్మణుని చూచి ఇలా అన్నది.
చితాం మే కురు సౌమిత్రే వ్యసనస్యాస్య భేషజమ్। మిథ్యాపవాదోపహతా నాహం జీవితుముత్సహే
సౌమిత్రీ, నాకు చితిని సిద్ధం చేయి. ఈ దుఃఖానికి అదే ఔషధం. అబద్ధపు అపవాదం వల్ల నేను ఇక జీవించలేను.
అప్రీతేన గుణైర్భర్త్రా త్యక్తాయా జనసంసది। యా క్షమా మే గతిర్గన్తుం ప్రవేక్ష్యే హవ్యవాహనమ్
నా గుణాలు నచ్చని భర్త చేత జనసమూహంలో విడిచిపెట్టబడి, నాకు ఇంకెలాంటి మార్గం మిగిలింది? నేను అగ్నిలోకి ప్రవేశిస్తాను.
ఏవముక్తస్తు వైదేహ్యా లక్ష్మణః పరవీరహా। అమర్షవశమాపన్నో రాఘవం సముదైక్షత
వైదేహి ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, శత్రువులను సంహరించే లక్ష్మణుడు కోపంతో రాఘవుని దృష్టిగా చూశాడు.
స విజ్ఞాయ మనశ్ఛన్దం రామస్యాకారసూచితమ్। చితాం చకార సౌమిత్రిర్మతే రామస్య వీర్యవాన్
రాముని ముఖంలో కనిపించిన సంకేతం చూసి, సౌమిత్రి అయిన వీరుడు, రాముని మనసుకు అనుగుణంగా చితిని సిద్ధం చేశాడు.
నహి రామం తదా కశ్చిత్ కాలాన్తకయమోపమమ్। అనునేతుమథో వక్తుం ద్రష్టుం వాప్యశకత్ సుహృత్
ఆ సమయంలో, అంత భయంకరంగా, కాలాంతకుడిలా ఉన్న రాముని దగ్గరికి వెళ్లి, ఎవ్వరూ ఓదార్చలేరు, మాట్లాడలేరు, చూడలేరు కూడా.
అధోముఖం స్థితం రామం తతః కృత్వా ప్రదక్షిణమ్। ఉపావర్తత వైదేహీ దీప్యమానం హుతాశనమ్
తరువాత, తల వంచిన రాముని చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరిగి, వైదేహి అగ్ని జ్వలించుచున్న దగ్గరకు వెళ్లింది.
ప్రణమ్య దైవతేభ్యశ్చ బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ మైథిలీ। బద్ధాఞ్జలిపుటా చేదమువాచాగ్నిసమీపతః
మైతిలి చేతులు ముడిచినవిగా దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, అగ్నికి దగ్గరగా ఇలా పలికింది.
యథా మే హృదయం నిత్యం నాపసర్పతి రాఘవాత్। తథా లోకస్య సాక్షీ మాం సర్వతః పాతు పావకః
నా హృదయం ఎప్పుడూ రాఘవుని నుండి త్రోవ తప్పలేదు. అందుకే, సర్వలోకాలకు సాక్షిగా ఉన్న అగ్ని దేవుడు నన్ను అన్ని వైపులా కాపాడాలి.
యథా మాం శుద్ధచారిత్రాం దుష్టాం జానాతి రాఘవః। తథా లోకస్య సాక్షీ మాం సర్వతః పాతు పావకః
నా స్వభావం పవిత్రమైనదిగా ఉండగా కూడా రాఘవుడు నన్ను అపవిత్రురాలిగా భావిస్తున్నాడు. అయినా, సర్వలోకాలకు సాక్షిగా ఉన్న అగ్ని దేవుడు నన్ను అన్ని వైపులా కాపాడాలి.