యత్ కర్తవ్యం మనుష్యేణ ధర్షణాం ప్రతిమార్జతా। తత్ కృతం రావణం హత్వా మయేదం మానకాంక్షిణా
మనిషిగా నా మీద వచ్చిన అవమానాన్ని పోగొట్టడానికి చేయాల్సింది నేను చేసాను. గౌరవాన్ని కోరుకుంటూ రావణుడిని సంహరించాను.
నిర్జితా జీవలోకస్య తపసా భావితాత్మనా। అగస్త్యేన దురాధర్షా మునినా దక్షిణేవ దిక్
తపస్సుతో, పవిత్రమైన మనసుతో, అగస్త్యుడు దక్షిణ దిక్కును జయించినట్టు, నేను కూడా జీవుల లోకాన్ని జయించాను.
విదితశ్చాస్తు భద్రం తే యోఽయం రణపరిశ్రమః। సుతీర్ణః సుహృదాం వీర్యాన్న త్వదర్థం మయా కృతః
నీకు తెలియజేస్తున్నాను, ఓ మంగళకరమైనవాడా, ఈ యుద్ధంలో నేను చేసిన కష్టమంతా నా స్నేహితుల పరాక్రమం కోసం, కానీ నీ కోసం కాదు.
రక్షతా తు మయా వృత్తమపవాదం చ సర్వతః। ప్రఖ్యాతస్యాత్మవంశస్య న్యఙ్గం చ పరిమార్జతా
నేను ధర్మాన్ని కాపాడుతూ, అన్ని అపవాదాలను తొలగిస్తూ, మా ప్రసిద్ధ వంశానికి వచ్చిన మచ్చను పూర్తిగా పోగొట్టాను.
ప్రాప్తచారిత్రసందేహా మమ ప్రతిముఖే స్థితా। దీపో నేత్రాతురస్యేవ ప్రతికూలాసి మే దృఢా
నీ నడవడిపై ఇప్పుడు అనుమానం కలిగిన స్థితిలో నన్ను ఎదిరించి నిలబడి ఉన్నావు. కళ్ళు బలహీనంగా ఉన్నవాడికి దీపం ఎంత బాధ కలిగిస్తుందో, నీవు కూడా నాకు అంతే బాధ కలిగిస్తున్నావు.
తద్ గచ్ఛ త్వానుజానేఽద్య యథేష్టం జనకాత్మజే। ఏతా దశ దిశో భద్రే కార్యమస్తి న మే త్వయా
కాబట్టి, జనకుని కుమార్తె, నువ్వు నేడు నీ ఇష్టానుసారం ఎటు కావాలంటే అటు వెళ్ళు. ఈ పది దిక్కులు నీకు తెరిచి ఉన్నాయి. నాకు ఇకపై నీతో పని లేదు.
కః పుమాంస్తు కులే జాతః స్త్రియం పరగృహోషితామ్। తేజస్వీ పునరాదద్యాత్ సుహృల్లోభేన చేతసా
ఎంత శక్తివంతుడైనా, గొప్ప వంశంలో పుట్టిన పురుషుడు, స్నేహితుల కోసం మనసు మరిగి, పరగృహంలో ఉన్న స్త్రీని తిరిగి స్వీకరించగలడా?
రావణాఙ్కపరిక్లిష్టాం దృష్టాం దుష్టేన చక్షుషా। కథం త్వాం పునరాదద్యాం కులం వ్యపదిశన్మహత్
రావణుడి ఒడిలో బాధపడినవు, దుష్టుడి చూపుతో చూచబడినవు. నేను గొప్ప వంశానికి చెందినవాడినని చెప్పుకుంటూ, నిన్ను ఎలా తిరిగి స్వీకరించగలను?
యదర్థం నిర్జితా మే త్వం సోఽయమాసాదితో మయా। నాస్తి మే త్వయ్యభిష్వఙ్గో యథేష్టం గమ్యతామితి
నిన్ను కోసం నేను చేసిన ప్రయత్నం ఫలించింది. నీపై నాకు ఇక ఎలాంటి మమకారం లేదు. నువ్వు నీ ఇష్టానుసారం ఎక్కడికైనా వెళ్ళు.
తదద్య వ్యాహృతం భద్రే మయైతత్ కృతబుద్ధినా। లక్ష్మణే వాథ భరతే కురు బుద్ధిం యథాసుఖమ్
కాబట్టి, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను నేడు పక్కా నిర్ణయంతో మాట్లాడుతున్నాను. నీవు ఇష్టపడితే లక్ష్మణుడిని గానీ, భరతుడిని గానీ ఎంచుకో.
శత్రుఘ్నే వాథ సుగ్రీవే రాక్షసే వా విభీషణే। నివేశయ మనః సీతే యథా వా సుఖమాత్మనా
లేదా శత్రుఘ్నుడిని, సుగ్రీవుడిని, లేక రాక్షసుడైన విభీషణుడిని కూడా ఎంచుకో. సీతా, నీకు ఎక్కడ ఆనందంగా ఉంటుందో అక్కడ నీ మనసు పెట్టు.
నహి త్వాం రావణో దృష్ట్వా దివ్యరూపాం మనోరమామ్। మర్షయేత చిరం సీతే స్వగృహే పర్యవస్థితామ్
సీతా, నీవు దివ్యమైన రూపంతో, ఆకర్షణీయురాలిగా ఉండగా, రావణుడు నిన్ను తన ఇంట్లో ఎక్కువ కాలం సహించలేడు.
తతః ప్రియార్హశ్రవణా తదప్రియం ప్రియాదుపశ్రుత్య చిరస్య మానినీ। ముమోచ బాష్పం రుదతీ తదా భృశం గజేన్ద్రహస్తాభిహతేవ వల్లరీ
ఆ ప్రియమైన చెవులకు తగినవి కాని, దుఃఖకరమైన మాటలు విని, ఎంతో కాలం తరువాత ఆ విషాదాన్ని తెలుసుకొని, ఆ గర్విష్టురాలు బాగా ఏడ్చింది. అది ఏనుగు దెబ్బ తగిలిన తాడిపామల్లా విలవిలలాడింది.
thumb|షోడశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షోడశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరారవ పదహారవ సర్గను వినండి.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ పరుషం రోమహర్షణమ్। రాఘవేణ సరోషేణ శ్రుత్వా ప్రవ్యథితాభవత్
రాఘవుడు కోపంతో, గుండెను కలిపేలా గాఢంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, వైదేహి చాలా బాధపడింది.
సా తదాశ్రుతపూర్వం హి జనే మహతి మైథిలీ। శ్రుత్వా భర్తుర్వచో ఘోరం లజ్జయావనతాభవత్
మహా జన సమూహంలో భర్త నోట నుండి ఇంత భయంకరమైన మాటలు ఎప్పుడూ వినని మైథిలి, ఆ మాటలు విని సిగ్గుతో తల వంచింది.
ప్రవిశన్తీవ గాత్రాణి స్వాని సా జనకాత్మజా। వాక్శరైస్తైః సశల్యేవ భృశమశ్రూణ్యవర్తయత్
ఆ మాటలు బాణంలా తగిలి, జనకుని కుమార్తెకు తన అవయవాలు లోపలికి లాగుకున్నట్లయింది. కన్నీళ్లు ఆపుకోలేక పోయింది.
తతో బాష్పపరిక్లిన్నం ప్రమార్జన్తీ స్వమాననమ్। శనైర్గద్గదయా వాచా భర్తారమిదమబ్రవీత్
తర్వాత, కన్నీళ్లతో తడిసిన ముఖాన్ని తుడుచుకుంటూ, ఆమే నెమ్మదిగా, కంపించిపోయిన స్వరంతో భర్తతో ఇలా చెప్పింది.
కిం మామసదృశం వాక్యమీదృశం శ్రోత్రదారుణమ్। రూక్షం శ్రావయసే వీర ప్రాకృతః ప్రాకృతామివ
ఓ వీరా, నన్ను సాధారణ మగవాడు ఒక సాధారణ మహిళతో మాట్లాడినట్టు, ఇంత కఠినంగా, హృదయాన్ని బాధించే మాటలు ఎందుకు చెబుతున్నావు?
న తథాస్మి మహాబాహో యథా మామవగచ్ఛసి। ప్రత్యయం గచ్ఛ మే స్వేన చారిత్రేణైవ తే శపే
మహాబాహూ, నువ్వు నన్ను ఎలా అనుకుంటున్నావో అలా నేను లేను. నా స్వభావాన్ని నమ్ము. నా నడవడిక మీదే నీకు ప్రమాణం చేస్తాను.
పృథక్స్త్రీణాం ప్రచారేణ జాతిం త్వం పరిశఙ్కసే। పరిత్యజైనాం శఙ్కాం తు యది తేఽహం పరీక్షితా
ఇతర స్త్రీల ప్రవర్తన చూసి నా స్వభావాన్ని అనుమానిస్తున్నావు. కానీ నువ్వు నన్ను పరీక్షించి చూశావు కదా, అయితే ఆ అనుమానాన్ని వదిలేయి.
యదహం గాత్రసంస్పర్శం గతాస్మి వివశా ప్రభో। కామకారో న మే తత్ర దైవం తత్రాపరాధ్యతి
ప్రభూ, నేను ఇతరుల చేతికి లోనై, బలవంతంగా వారి స్పర్శకు గురయ్యాను. అందులో నా ఇష్టం లేదు. ఆ తప్పు నాది కాదు, అదంతా విధి వల్లే జరిగింది.
మదధీనం తు యత్ తన్మే హృదయం త్వయి వర్తతే। పరాధీనేషు గాత్రేషు కిం కరిష్యామ్యనీశ్వరీ
కానీ నా హృదయం మాత్రం నా ఆధీనంలో ఉంది. అది నిన్నే ఆశ్రయిస్తోంది. నా శరీరం ఇతరుల చేతిలో ఉండగా, నేను ఏం చేయగలను?
సహ సంవృద్ధభావేన సంసర్గేణ చ మానద। యది తేఽహం న విజ్ఞాతా హతా తేనాస్మి శాశ్వతమ్
మానదా, మన ఇద్దరి మధ్య ఉన్న అనుబంధం, స్నేహం ఉన్నా నువ్వు నన్ను గుర్తించకపోతే, నేను నిజంగా శాశ్వతంగా నశించిపోయినట్టే.
ప్రేషితస్తే మహావీరో హనుమానవలోకకః। లఙ్కాస్థాహం త్వయా రాజన్ కిం తదా న విసర్జితా
రాజా, నన్ను చూడమని నువ్వు మహావీరుడైన హనుమంతుడిని పంపావు. నేను లంకలో ఉన్నప్పుడు నన్ను ఎందుకు విడిచిపెట్టలేదు?
ప్రత్యక్షం వానరస్యాస్య తద్వాక్యసమనన్తరమ్। త్వయా సంత్యక్తయా వీర త్యక్తం స్యాజ్జీవితం మయా
వానరుడైన హనుమంతుడు నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూసి చెప్పిన తరువాత నువ్వు నన్ను వదిలిపెట్టివుంటే, ఓ వీరా, నేను నా ప్రాణాన్ని విడిచేవాడిని.
న వృథా తే శ్రమోఽయం స్యాత్ సంశయే న్యస్య జీవితమ్। సుహృజ్జనపరిక్లేశో న చాయం విఫలస్తవ
అప్పుడు నీ శ్రమ వృథా కాలేదని భావించేవాడివి. ఈ అనుమానంలోనే నేను ప్రాణం విడిచేవాడిని. నీ మిత్రుల కష్టాలు కూడా వృథా కావేవి కావు.
త్వయా తు నృపశార్దూల రోషమేవానువర్తతా। లఘునేవ మనుష్యేణ స్త్రీత్వమేవ పురస్కృతమ్
నరశార్దూలా, నువ్వు కోపానికే లోనై, ఒక సాధారణ మగవాడిలా నా స్త్రీత్వాన్ని ముందుకు తెచ్చావు.
అపదేశేన జనకాన్నోత్పత్తిర్వసుధాతలాత్। మమ వృత్తం చ వృత్తజ్ఞ బహు తే న పురస్కృతమ్
జనకుని కుమార్తెగా నేనెరుపడినదీ, భూమిలోంచి పుట్టినదీ, నా నడవడిక నీకు బాగా తెలిసినా, వాటిని నువ్వు పట్టించుకోలేదు.
న ప్రమాణీకృతః పాణిర్బాల్యే మమ నిపీడితః। మమ భక్తిశ్చ శీలం చ సర్వం తే పృష్ఠతః కృతమ్
నా బాల్యంలో నా పెళ్లి సరిగా జరగలేదు. చిన్నప్పుడే బాధలు ఎదురయ్యాయి. నా భక్తి, నా స్వభావం అన్నీ నువ్వు పక్కన పెట్టేశావు.