గతోఽస్మ్యన్తమమర్షస్య ధర్షణా సమ్ప్రమార్జితా। అవమానశ్చ శత్రుశ్చ యుగపన్నిహతౌ మయా
నా కోపానికి ముగింపు వచ్చింది. అవమానం పోయింది. శత్రువును, అవమానాన్ని ఇద్దరినీ ఒకేసారి నేను తొలగించాను.
అద్య మే పౌరుషం దృష్టమద్య మే సఫలః శ్రమః। అద్య తీర్ణప్రతిజ్ఞోఽహం ప్రభవామ్యద్య చాత్మనః
ఈ రోజు నా పరాక్రమం కనిపించింది. నా శ్రమ ఫలించింది. నా ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చాను. ఇప్పుడు నేను నా మనస్సుకు అధిపతిని అయ్యాను.
యా త్వం విరహితా నీతా చలచిత్తేన రక్షసా। దైవసమ్పాదితో దోషో మానుషేణ మయా జితః
నీవు చంచలమైన రాక్షసుని చేత విడిపోబడ్డావు. అది దైవకృత్యంగా జరిగింది. కానీ నేను మానవ ప్రయత్నంతో దాన్ని జయించాను.
సమ్ప్రాప్తమవమానం యస్తేజసా న ప్రమార్జతి। కస్తస్య పౌరుషేణార్థో మహతాప్యల్పచేతసః
ఎవరైనా అవమానం పొందినవాడు తన తేజంతో దాన్ని పోగొట్టుకోకపోతే, అతని గొప్పతనం, పురుషార్థం వృథా.
లఙ్ఘనం చ సముద్రస్య లఙ్కాయాశ్చాపి మర్దనమ్। సఫలం తస్య చ శ్లాఘ్యమద్య కర్మ హనూమతః
సముద్రాన్ని దాటి, లంకను నాశనం చేసిన హనుమంతుని కార్యం ఈ రోజు ఫలించింది. అది నిజంగా ప్రశంసనీయం.
యుద్ధే విక్రమతశ్చైవ హితం మన్త్రయతస్తథా। సుగ్రీవస్య ససైన్యస్య సఫలోఽద్య పరిశ్రమః
యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడి, మంచి సలహా ఇచ్చిన సుగ్రీవుడు, అతని సైన్యం చేసిన శ్రమ ఈ రోజు ఫలించింది.
విభీషణస్య చ తథా సఫలోఽద్య పరిశ్రమః। విగుణం భ్రాతరం త్యక్త్వా యో మాం స్వయముపస్థితః
అలాగే, చెడ్డ అన్నను వదిలిపెట్టి నన్ను ఆశ్రయించిన విభీషణుని శ్రమ కూడా ఈ రోజు ఫలించింది.
ఇత్యేవం వదతః శ్రుత్వా సీతా రామస్య తద్ వచః। మృగీవోత్ఫుల్లనయనా బభూవాశ్రుపరిప్లుతా
రాముడు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు విని, సీతకు కన్నులు జింకపిల్లలా పెద్దవయ్యాయి. ఆమె కన్నీళ్లతో తడిసిపోయింది.
పశ్యతస్తాం తు రామస్య సమీపే హృదయప్రియామ్। జనవాదభయాద్ రాజ్ఞో బభూవ హృదయం ద్విధా
రాముడు తన హృదయానికి ప్రియమైన సీతను పక్కన చూసి, జనాల అపవాదం భయంతో అతని మనసు రెండు ముక్కలైంది.
సీతాముత్పలపత్రాక్షీం నీలకుఞ్చితమూర్ధజామ్। అవదద్ వై వరారోహాం మధ్యే వానరరక్షసామ్
తామరపువ్వు వంటి కన్నులు, నీలంగా వంకరగా ఉన్న జుట్టు, అందమైన రూపం కలిగిన సీతను, వానరులు, రాక్షసుల మధ్యలో రాముడు పలికాడు.
యత్ కర్తవ్యం మనుష్యేణ ధర్షణాం ప్రతిమార్జతా। తత్ కృతం రావణం హత్వా మయేదం మానకాంక్షిణా
మనిషిగా నా మీద వచ్చిన అవమానాన్ని పోగొట్టడానికి చేయాల్సింది నేను చేసాను. గౌరవాన్ని కోరుకుంటూ రావణుడిని సంహరించాను.
నిర్జితా జీవలోకస్య తపసా భావితాత్మనా। అగస్త్యేన దురాధర్షా మునినా దక్షిణేవ దిక్
తపస్సుతో, పవిత్రమైన మనసుతో, అగస్త్యుడు దక్షిణ దిక్కును జయించినట్టు, నేను కూడా జీవుల లోకాన్ని జయించాను.
విదితశ్చాస్తు భద్రం తే యోఽయం రణపరిశ్రమః। సుతీర్ణః సుహృదాం వీర్యాన్న త్వదర్థం మయా కృతః
నీకు తెలియజేస్తున్నాను, ఓ మంగళకరమైనవాడా, ఈ యుద్ధంలో నేను చేసిన కష్టమంతా నా స్నేహితుల పరాక్రమం కోసం, కానీ నీ కోసం కాదు.
రక్షతా తు మయా వృత్తమపవాదం చ సర్వతః। ప్రఖ్యాతస్యాత్మవంశస్య న్యఙ్గం చ పరిమార్జతా
నేను ధర్మాన్ని కాపాడుతూ, అన్ని అపవాదాలను తొలగిస్తూ, మా ప్రసిద్ధ వంశానికి వచ్చిన మచ్చను పూర్తిగా పోగొట్టాను.
ప్రాప్తచారిత్రసందేహా మమ ప్రతిముఖే స్థితా। దీపో నేత్రాతురస్యేవ ప్రతికూలాసి మే దృఢా
నీ నడవడిపై ఇప్పుడు అనుమానం కలిగిన స్థితిలో నన్ను ఎదిరించి నిలబడి ఉన్నావు. కళ్ళు బలహీనంగా ఉన్నవాడికి దీపం ఎంత బాధ కలిగిస్తుందో, నీవు కూడా నాకు అంతే బాధ కలిగిస్తున్నావు.
తద్ గచ్ఛ త్వానుజానేఽద్య యథేష్టం జనకాత్మజే। ఏతా దశ దిశో భద్రే కార్యమస్తి న మే త్వయా
కాబట్టి, జనకుని కుమార్తె, నువ్వు నేడు నీ ఇష్టానుసారం ఎటు కావాలంటే అటు వెళ్ళు. ఈ పది దిక్కులు నీకు తెరిచి ఉన్నాయి. నాకు ఇకపై నీతో పని లేదు.
కః పుమాంస్తు కులే జాతః స్త్రియం పరగృహోషితామ్। తేజస్వీ పునరాదద్యాత్ సుహృల్లోభేన చేతసా
ఎంత శక్తివంతుడైనా, గొప్ప వంశంలో పుట్టిన పురుషుడు, స్నేహితుల కోసం మనసు మరిగి, పరగృహంలో ఉన్న స్త్రీని తిరిగి స్వీకరించగలడా?
రావణాఙ్కపరిక్లిష్టాం దృష్టాం దుష్టేన చక్షుషా। కథం త్వాం పునరాదద్యాం కులం వ్యపదిశన్మహత్
రావణుడి ఒడిలో బాధపడినవు, దుష్టుడి చూపుతో చూచబడినవు. నేను గొప్ప వంశానికి చెందినవాడినని చెప్పుకుంటూ, నిన్ను ఎలా తిరిగి స్వీకరించగలను?
యదర్థం నిర్జితా మే త్వం సోఽయమాసాదితో మయా। నాస్తి మే త్వయ్యభిష్వఙ్గో యథేష్టం గమ్యతామితి
నిన్ను కోసం నేను చేసిన ప్రయత్నం ఫలించింది. నీపై నాకు ఇక ఎలాంటి మమకారం లేదు. నువ్వు నీ ఇష్టానుసారం ఎక్కడికైనా వెళ్ళు.
తదద్య వ్యాహృతం భద్రే మయైతత్ కృతబుద్ధినా। లక్ష్మణే వాథ భరతే కురు బుద్ధిం యథాసుఖమ్
కాబట్టి, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను నేడు పక్కా నిర్ణయంతో మాట్లాడుతున్నాను. నీవు ఇష్టపడితే లక్ష్మణుడిని గానీ, భరతుడిని గానీ ఎంచుకో.
శత్రుఘ్నే వాథ సుగ్రీవే రాక్షసే వా విభీషణే। నివేశయ మనః సీతే యథా వా సుఖమాత్మనా
లేదా శత్రుఘ్నుడిని, సుగ్రీవుడిని, లేక రాక్షసుడైన విభీషణుడిని కూడా ఎంచుకో. సీతా, నీకు ఎక్కడ ఆనందంగా ఉంటుందో అక్కడ నీ మనసు పెట్టు.
నహి త్వాం రావణో దృష్ట్వా దివ్యరూపాం మనోరమామ్। మర్షయేత చిరం సీతే స్వగృహే పర్యవస్థితామ్
సీతా, నీవు దివ్యమైన రూపంతో, ఆకర్షణీయురాలిగా ఉండగా, రావణుడు నిన్ను తన ఇంట్లో ఎక్కువ కాలం సహించలేడు.
తతః ప్రియార్హశ్రవణా తదప్రియం ప్రియాదుపశ్రుత్య చిరస్య మానినీ। ముమోచ బాష్పం రుదతీ తదా భృశం గజేన్ద్రహస్తాభిహతేవ వల్లరీ
ఆ ప్రియమైన చెవులకు తగినవి కాని, దుఃఖకరమైన మాటలు విని, ఎంతో కాలం తరువాత ఆ విషాదాన్ని తెలుసుకొని, ఆ గర్విష్టురాలు బాగా ఏడ్చింది. అది ఏనుగు దెబ్బ తగిలిన తాడిపామల్లా విలవిలలాడింది.
thumb|షోడశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షోడశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరారవ పదహారవ సర్గను వినండి.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ పరుషం రోమహర్షణమ్। రాఘవేణ సరోషేణ శ్రుత్వా ప్రవ్యథితాభవత్
రాఘవుడు కోపంతో, గుండెను కలిపేలా గాఢంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, వైదేహి చాలా బాధపడింది.
సా తదాశ్రుతపూర్వం హి జనే మహతి మైథిలీ। శ్రుత్వా భర్తుర్వచో ఘోరం లజ్జయావనతాభవత్
మహా జన సమూహంలో భర్త నోట నుండి ఇంత భయంకరమైన మాటలు ఎప్పుడూ వినని మైథిలి, ఆ మాటలు విని సిగ్గుతో తల వంచింది.
ప్రవిశన్తీవ గాత్రాణి స్వాని సా జనకాత్మజా। వాక్శరైస్తైః సశల్యేవ భృశమశ్రూణ్యవర్తయత్
ఆ మాటలు బాణంలా తగిలి, జనకుని కుమార్తెకు తన అవయవాలు లోపలికి లాగుకున్నట్లయింది. కన్నీళ్లు ఆపుకోలేక పోయింది.
తతో బాష్పపరిక్లిన్నం ప్రమార్జన్తీ స్వమాననమ్। శనైర్గద్గదయా వాచా భర్తారమిదమబ్రవీత్
తర్వాత, కన్నీళ్లతో తడిసిన ముఖాన్ని తుడుచుకుంటూ, ఆమే నెమ్మదిగా, కంపించిపోయిన స్వరంతో భర్తతో ఇలా చెప్పింది.
కిం మామసదృశం వాక్యమీదృశం శ్రోత్రదారుణమ్। రూక్షం శ్రావయసే వీర ప్రాకృతః ప్రాకృతామివ
ఓ వీరా, నన్ను సాధారణ మగవాడు ఒక సాధారణ మహిళతో మాట్లాడినట్టు, ఇంత కఠినంగా, హృదయాన్ని బాధించే మాటలు ఎందుకు చెబుతున్నావు?
న తథాస్మి మహాబాహో యథా మామవగచ్ఛసి। ప్రత్యయం గచ్ఛ మే స్వేన చారిత్రేణైవ తే శపే
మహాబాహూ, నువ్వు నన్ను ఎలా అనుకుంటున్నావో అలా నేను లేను. నా స్వభావాన్ని నమ్ము. నా నడవడిక మీదే నీకు ప్రమాణం చేస్తాను.