thumb|చతుర్దశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుర్దశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరొకటిన్నలుగవ సర్గను వినండి.
తమువాచ మహాప్రాజ్ఞః సోఽభివాద్య ప్లవఙ్గమః। రామం కమలపత్రాక్షం వరం సర్వధనుష్మతామ్
ఆ తెలివిగల వానరుడు, నమస్కరించి, పద్మపత్రాల్లాంటి కళ్లున్న, ధనుర్విద్యలో అందరిలోనూ శ్రేష్ఠుడైన రామునితో ఇలా అన్నాడు.
యన్నిమిత్తోఽయమారమ్భః కర్మణాం యః ఫలోదయః। తాం దేవీం శోకసంతప్తాం ద్రష్టుమర్హసి మైథిలీమ్
ఈ కార్యం ఎందుకో చేశామో, ఫలితంగా ఎవరి కోసం ప్రయత్నించామో, ఆ మైథిలిని, శోకంతో బాధపడుతూ ఉన్న దేవిని నీవు చూడాలి.
సా హి శోకసమావిష్టా బాష్పపర్యాకులేక్షణా। మైథిలీ విజయం శ్రుత్వా ద్రష్టుం త్వామభికాంక్షతి
ఆమె, దుఃఖంతో మునిగిపోయి, కన్నీళ్లతో కళ్లు మసకబారిపోయి, నీ విజయం విని నిన్ను చూడాలని ఆశిస్తోంది.
పూర్వకాత్ ప్రత్యయాచ్చాహముక్తో విశ్వస్తయా తయా। ద్రష్టుమిచ్ఛామి భర్తారమితి పర్యాకులేక్షణా
మునుపు నేను ఆమెను నమ్మదగ్గవాడిగా ధైర్యపరిచినందువల్ల, ఆమె కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి, తన భర్తను చూడాలని కోరుతోంది.
ఏవముక్తో హనుమతా రామో ధర్మభృతాం వరః। ఆగచ్ఛత్ సహసా ధ్యానమీషద్బాష్పపరిప్లుతః
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ధర్మాన్ని కాపాడే వారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, తక్షణమే అక్కడికి వచ్చి, తక్కువగా కన్నీళ్లు తడిసిన కళ్లతో ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
స దీర్ఘమభినిఃశ్వస్య జగతీమవలోకయన్। ఉవాచ మేఘసంకాశం విభీషణముపస్థితమ్
ఆయన లోతుగా ఊపిరి తీసుకుని, భూమిని చూస్తూ, మేఘంలా ఉండే విభీషణుడిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
దివ్యాఙ్గరాగాం వైదేహీం దివ్యాభరణభూషితామ్। ఇహ సీతాం శిరఃస్నాతాముపస్థాపయ మా చిరమ్
దివ్యమైన అంగరాగాలు ధరించి, అద్భుతమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన సీతను, తలస్నానం చేయించి, ఇక్కడికి వెంటనే తీసుకురా.
ఏవముక్తస్తు రామేణ త్వరమాణో విభీషణః। ప్రవిశ్యాన్తఃపురం సీతాం స్త్రీభిః స్వాభిరచోదయత్
రాముడు ఇలా చెప్పగానే, విభీషణుడు త్వరగా లోపలికి వెళ్లి, సీతను ఆమె స్త్రీలతో కలిసి రావాలని ప్రోత్సహించాడు.
తతః సీతాం మహాభాగాం దృష్ట్వోవాచ విభీషణః। మూర్ధ్ని బద్ధాఞ్జలిః శ్రీమాన్ వినీతో రాక్షసేశ్వరః
తర్వాత, మహాభాగ్యశాలి అయిన సీతను చూసి, రాక్షసుల అధిపతి అయిన విభీషణుడు, చేతులు ముడిచినవాడిగా, వినయంగా ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
దివ్యాఙ్గరాగా వైదేహి దివ్యాభరణభూషితా। యానమారోహ భద్రం తే భర్తా త్వాం ద్రష్టుమిచ్ఛతి
దివ్యమైన అంగరాగాలు ధరించి, అద్భుతమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన వైదేహి, రథంలో ఎక్కు. నీ భర్త నిన్ను చూడాలని కోరుతున్నాడు. నీకు మంగళం కలగాలి.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ ప్రత్యువాచ విభీషణమ్। అస్నాత్వా ద్రష్టుమిచ్ఛామి భర్తారం రాక్షసేశ్వర
వైదేహి, విభీషణుడు చెప్పిన మాటలకు ఇలా సమాధానమిచ్చింది: 'ఓ రాక్షసుల అధిపతి! నేను స్నానం చేయకుండానే నా భర్తను చూడాలని కోరుకుంటున్నాను.'
తస్యాస్తద్ వచనం శ్రుత్వా ప్రత్యువాచ విభీషణః। యథాఽఽహ రామో భర్తా తే తత్ తథా కర్తుమర్హసి
ఆమె మాటలు విని, విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీ భర్త రాముడు చెప్పినట్లు చేయాలి.'
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా మైథిలీ పతిదేవతా। భర్తృభక్త్యావృతా సాధ్వీ తథేతి ప్రత్యభాషత
విభీషణుడు చెప్పిన మాటలు విని, భర్తకు అంకితమై, పతివ్రతగా ఉన్న మైథిలి, 'అలాగే' అని సమాధానమిచ్చింది.
తతః సీతాం శిరఃస్నాతాం సంయుక్తాం ప్రతికర్మణా। మహార్హాభరణోపేతాం మహార్హామ్బరధారిణీమ్
తర్వాత సీత తలస్నానం చేసి, సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా అలంకరించుకొని, విలువైన ఆభరణాలు ధరించి, మేలైన వస్త్రాలు వేసుకుంది.
ఆరోప్య శిబికాం దీప్తాం పరార్ఘ్యామ్బరసంవృతామ్। రక్షోభిర్బహుభిర్గుప్తామాజహార విభీషణః
ఆమెను మెరిసే పల్లకిలో కూర్చోబెట్టి, విలువైన వస్త్రాలతో కప్పి, అనేక రాక్షసులు కాపలా వహిస్తూ విభీషణుడు ఆమెను తీసుకొచ్చాడు.
సోఽభిగమ్య మహాత్మానం జ్ఞాత్వాపి ధ్యానమాస్థితమ్। ప్రణతశ్చ ప్రహృష్టశ్చ ప్రాప్తాం సీతాం న్యవేదయత్
విభీషణుడు మహాత్ముడైన రాముని దగ్గరకు వచ్చి, ఆయన ధ్యానంలో ఉన్నాడని తెలుసుకొని, నమస్కరించి ఆనందంతో, సీత వచ్చిందని తెలియజేశాడు.
తామాగతాముపశ్రుత్య రక్షోగృహచిరోషితామ్। రోషం హర్షం చ దైన్యం చ రాఘవః ప్రాప శత్రుహా
రాక్షసుల ఇంట్లో చాలాకాలం ఉన్న సీత వచ్చిన సంగతి విని, శత్రువులను సంహరించేవాడు అయిన రాఘవుడు కోపం, ఆనందం, దుఃఖం అన్నీ అనుభవించాడు.
తతో యానగతాం సీతాం సవిమర్శం విచారయన్। విభీషణమిదం వాక్యమహృష్టో రాఘవోఽబ్రవీత్
పల్లకిలో వచ్చిన సీతను చూసి, ఆలోచనలో పడిన రాఘవుడు, హర్షం లేకుండా విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.
రాక్షసాధిపతే సౌమ్య నిత్యం మద్విజయే రత। వైదేహీ సంనికర్షం మే క్షిప్రం సమభిగచ్ఛతు
సౌమ్యుడా రాక్షసాధిపతి, నిత్యం నా విజయానికి కృషిచేసే వాడా, వైదేహిని త్వరగా నా దగ్గరకు తీసుకురా.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాఘవస్య విభీషణః। తూర్ణముత్సారణం తత్ర కారయామాస ధర్మవిత్
రాఘవుని మాటలు విని, ధర్మాన్ని తెలిసిన విభీషణుడు వెంటనే అక్కడి జనాన్ని తొలగించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
కఞ్చుకోష్ణీషిణస్తత్ర వేత్రఝర్ఝరపాణయః। ఉత్సారయన్తస్తాన్ యోధాన్ సమన్తాత్ పరిచక్రముః
అక్కడ కవచాలు, తలపాగాలు ధరించిన సేవకులు, చేతిలో దండలు, విజయంతులు పట్టుకొని, చుట్టూ ఉన్న యోధులను అక్కడి నుండి తరిమారు.
ఋక్షాణాం వానరాణాం చ రాక్షసానాం చ సర్వశః। వృన్దాన్యుత్సార్యమాణాని దూరముత్తస్థురన్తతః
అక్కడ ఉన్న ఎలుగుబంట్లు, వానరులు, రాక్షసుల సమూహాలను అంతటా దూరంగా తరిమేశారు.
తేషాముత్సార్యమాణానాం నిఃస్వనః సుమహానభూత్। వాయునోద్ధూయమానస్య సాగరస్యేవ నిఃస్వనః
వారిని తరిమే సమయంలో, గాలి కొట్టిన సముద్రం గర్జనలా, పెద్ద శబ్దం అక్కడ ఉద్భవించింది.
ఉత్సార్యమాణాంస్తాన్ దృష్ట్వా సమన్తాజ్జాతసమ్భ్రమాన్। దాక్షిణ్యాత్తదమర్షాచ్చ వారయామాస రాఘవః
అంతటా జనాన్ని తరిమేస్తూ, వారు కలవరపడుతూ, అసహనం చూపుతుండగా, దయతో, అసహనంతో రాఘవుడు వారిని ఆపమని చెప్పాడు.
సంరమ్భాచ్చాబ్రవీద్ రామశ్చక్షుషా ప్రదహన్నివ। విభీషణం మహాప్రాజ్ఞం సోపాలమ్భమిదం వచః
ఆ కోపంతో రాముడు, తన చూపుతో కాల్చినట్టు విభీషణుని వైపు చూస్తూ, కొంచెం మందలింపు కలిగిన మాటలు ఇలా అన్నాడు.
కిమర్థం మామనాదృత్య క్లిశ్యతేఽయం త్వయా జనః। నివర్తయైనముద్వేగం జనోఽయం స్వజనో మమ
నన్ను పట్టించుకోకుండా, ఈ జనాన్ని ఎందుకు ఇబ్బంది పెడుతున్నావు? వీరి కలవరాన్ని తొలగించు; వీరు నా వాళ్లే.
న గృహాణి న వస్త్రాణి న ప్రాకారస్తిరస్క్రియా। నేదృశా రాజసత్కారా వృత్తమావరణం స్త్రియాః
ఇల్లులు, వస్త్రాలు, గోడలు, లేదా ఇలాంటి రాజసత్కారాలు మహిళకు నిజమైన రక్షణ కావు.
వ్యసనేషు న కృచ్ఛ్రేషు న యుద్ధేషు స్వయంవరే। న క్రతౌ నో వివాహే వా దర్శనం దూష్యతే స్త్రియాః
కష్టాల్లో, అపాయాల్లో, యుద్ధంలో, స్వయంవరంలో, యజ్ఞంలో, పెళ్లిలో—ఇలాంటి సందర్భాల్లో మహిళను చూడడంలో తప్పు లేదు.
సైషా విపద్గతా చైవ కృచ్ఛ్రేణ చ సమన్వితా। దర్శనే నాస్తి దోషోఽస్యా మత్సమీపే విశేషతః
ఈమె కష్టంలో పడింది, పెద్ద బాధను అనుభవించింది; నా దగ్గర ఆమెను చూడడంలో, ముఖ్యంగా ఇక్కడ, ఏ తప్పు లేదు.