రావణో నార్హతే పూజాం పూజ్యోఽపి గురుగౌరవాత్। నృశంస ఇతి మాం రామ వక్ష్యన్తి మనుజా భువి
రావణుడు గౌరవానికి అర్హుడు కాదు, పెద్దవాడిగా ఉన్నా కూడా; భూమిపై ప్రజలు నన్ను క్రూరుడని పిలుస్తారు రామా.
శ్రుత్వా తస్యాగుణాన్ సర్వే వక్ష్యన్తి సుకృతం పునః। తచ్ఛ్రుత్వా పరమప్రీతో రామో ధర్మభృతాం వరః
అతని దోషాలను విని, అందరూ మళ్ళీ నా మంచితనాన్ని మాట్లాడతారు; అది విని ధర్మానికి ఆదర్శంగా ఉన్న రాముడు ఎంతో సంతోషించాడు.
విభీషణమువాచేదం వాక్యజ్ఞం వాక్యకోవిదః। తవాపి మే ప్రియం కార్యం త్వత్ప్రభావాన్మయా జితమ్
మాటల్లో నిపుణుడైన రాముడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీ వల్లనే నాకు విజయము సాధ్యమైంది, అందుకే నీకు ఇష్టమైనదే నేను చేయాలనుకుంటున్నాను.'
అవశ్యం తు క్షమం వాచ్యో మయా త్వం రాక్షసేశ్వర। అధర్మానృతసంయుక్తః కామం త్వేష నిశాచరః
నిశాచరుల అధిపతీ, అయినా నేను నిన్ను గౌరవంగా సంభోదించాలి; ఈ రాత్రివాడైన రావణుడు ధర్మాన్ని, నిజాయితీని విడిచిపెట్టాడు.
తేజస్వీ బలవాఞ్ఛూరః సంగ్రామేషు చ నిత్యశః। శతక్రతుముఖైర్దేవైః శ్రూయతే న పరాజితః
అతడు తేజస్సుతో, బలంతో, ధైర్యంతో ఉండేవాడు; యుద్ధంలో ఇంద్రుడు వంటి దేవతలకూ ఓడిపోలేదు అని వినిపిస్తుంది.
మహాత్మా బలసమ్పన్నో రావణో లోకరావణః। మరణాన్తాని వైరాణి నిర్వృత్తం నః ప్రయోజనమ్
లోకాలను భయపెట్టిన గొప్పవాడైన రావణుడు మహాత్ముడు, బలవంతుడు; మరణంతో శత్రుత్వం ముగుస్తుంది, మన పని పూర్తయింది.
క్రియతామస్య సంస్కారో మమాప్యేష యథా తవ। త్వత్సకాశాన్మహాబాహో సంస్కారం విధిపూర్వకమ్
అతనికి అంత్యక్రియలు చేయించు, నీవు నాకు లేదా నీకే ఎలా కావాలో అలాగే చేయించు; మహాబాహువైన నీవే వాటిని సరిగా నిర్వహించు.
క్షిప్రమర్హతి ధర్మేణ త్వం యశోభాగ్ భవిష్యసి। రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా త్వరమాణో విభీషణః
ధర్మానికి అనుగుణంగా త్వరగా అంత్యక్రియలు చేయు, అప్పుడు నీకు మంచి పేరు వస్తుంది; రాఘవుని మాటలు విని విభీషణుడు వెంటనే బయలుదేరాడు.
సంస్కారయితుమారేభే భ్రాతరం రావణం హతమ్। స ప్రవిశ్య పురీం లఙ్కాం రాక్షసేన్ద్రో విభీషణః
విభీషణుడు, రాక్షసుల అధిపతి, తన అన్నయ్య అయిన రావణుని అంత్యక్రియలు చేయడం ప్రారంభించాడు; ఆ తరువాత లంక నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
రావణస్యాగ్నిహోత్రం తు నిర్యాపయతి సత్వరమ్। శకటాన్ దారురూపాణి అగ్నీన్ వై యాజకాంస్తథా
అతడు త్వరగా రావణుని యజ్ఞవేదికను, కలపతో చేసిన రథాలను, అగ్నులను, యాజకులను కూడా బయటకు తీసివేశాడు.
తథా చన్దనకాష్ఠాని కాష్ఠాని వివిధాని చ। అగరూణి సుగన్ధీని గన్ధాంశ్చ సురభీంస్తథా
అలాగే, సాందలపు కలప, ఇతర రకాల కలపలు, అగరు వంటి సువాసన కలిగిన పదార్థాలు కూడా తీసుకొచ్చాడు.
మణిముక్తాప్రవాలాని నిర్యాపయతి రాక్షసః। ఆజగామ ముహూర్తేన రాక్షసైః పరివారితః
రాక్షసుడు మణులు, ముత్యాలు, పగడాలు తీసుకొచ్చాడు; కొంతసేపటిలోనే ఇతర రాక్షసులతో కలిసి అక్కడికి చేరాడు.
తతో మాల్యవతా సార్ధం క్రియామేవ చకార సః। సౌవర్ణీం శిబికాం దివ్యామారోప్య క్షౌమవాససమ్
తర్వాత మాల్యవంతుడు తోడుగా ఉండగా, దివ్యమైన బంగారు శయనంపై, మంచి వస్త్రాలు కప్పి, రావణుని అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
రావణం రాక్షసాధీశమశ్రువర్ణముఖా ద్విజాః। తూర్యఘోషైశ్చ వివిధైః స్తువద్భిశ్చాభినన్దితమ్
రాక్షసాధీశుడైన రావణునికి, కన్నీటి రేఖలు ముద్దుకున్న ముఖాలతో ద్విజులు, వాద్యాలతో, స్తుతులతో ఘనంగా గౌరవం చేశారు.
పతాకాభిశ్చ చిత్రాభిః సుమనోభిశ్చ చిత్రితామ్। ఉత్క్షిప్య శిబికాం తాం తు విభీషణపురోగమాః
విభీషణుడు ముందుండి, రంగురంగుల జెండాలు, పుష్పమాలలతో అలంకరించిన ఆ శయనాన్ని ఎత్తిపట్టారు.
దక్షిణాభిముఖాః సర్వే గృహ్య కాష్ఠాని భేజిరే। అగ్నయో దీప్యమానాస్తే తదాధ్వర్యుసమీరితాః
అందరూ దక్షిణ దిశ వైపు తిరిగి, కలపను తీసుకుని, తగినంతగా పగలగొట్టారు; యాజకులు వెలిగించిన అగ్నులు అప్పుడు ప్రకాశంగా మండాయి.
పృష్ఠతోఽనుయయుస్తాని ప్లవమానాని సర్వతః। రావణం ప్రయతే దేశే స్థాప్య తే భృశదుఃఖితాః
అందరూ కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, రావణుడిని పవిత్రమైన చోట ఉంచి, వెనక నుంచి అనుసరించారు.
చితాం చన్దనకాష్ఠైశ్చ పద్మకోశీరచన్దనైః। బ్రాహ్మ్యా సంవర్తయామాసూ రాఙ్కవాస్తరణావృతామ్
వారు సాందలపు దుంగలు, తామర కాండాలు, సాందలపు పూతతో చితిని నిర్మించి, బ్రాహ్మణ వస్త్రంతో, బెరడు పరుపుతో కప్పారు.
ప్రచక్రూ రాక్షసేన్ద్రస్య పితృమేధమనుత్తమమ్। వేదిం చ దక్షిణాప్రాచీం యథాస్థానం చ పావకమ్
రాక్షసుల రాజు కోసం ఉత్తమమైన పితృకర్మను నిర్వహించి, వేదికను దక్షిణాపూర్వ దిశలో ఏర్పాటుచేసి, అగ్నిని తగిన చోట ఉంచారు.
పృషదాజ్యేన సమ్పూర్ణం స్రువం స్కన్ధే ప్రచిక్షిపుః। పాదయోః శకటం ప్రాపురూర్వోశ్చోలూఖలం తదా
స్పష్టంగా నెయ్యితో నిండిన పళ్లెంను భుజంపై ఉంచి, కాళ్ల దగ్గర బండిని, తొడల దగ్గర ఊరికట్టను ఉంచారు.
దారుపాత్రాణి సర్వాణి అరణిం చోత్తరారణిమ్। దత్త్వా తు ముసలం చాన్యం యథాస్థానం విచక్రముః
అన్ని కలప పాత్రలను, పైకట్టను, క్రిందకట్టను, మరో ముసలాన్ని తగిన చోట ఉంచారు.
శాస్త్రదృష్టేన విధినా మహర్షివిహితేన చ। తత్ర మేధ్యం పశుం హత్వా రాక్షసేన్ద్రస్య రాక్షసాః
శాస్త్రంలో చెప్పిన విధంగా, మహర్షులు నిర్ణయించిన పద్ధతిలో, అక్కడ పవిత్రమైన పశువును బలి ఇచ్చారు.
పరిస్తరణికాం రాజ్ఞో ఘృతాక్తాం సమవేశయన్। గన్ధైర్మాల్యైరలంకృత్య రావణం దీనమానసాః
రాజు కోసం నెయ్యి పట్టిన పరుపును పరచి, మనసు బాధతో, రావణుడిని సుగంధాలు, పుష్పమాలలతో అలంకరించారు.
విభీషణసహాయాస్తే వస్త్రైశ్చ వివిధైరపి। లాజైరవకిరన్తి స్మ బాష్పపూర్ణముఖాస్తథా
విభీషణుడు తోడుగా ఉండగా, అందరూ కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖాలతో, వివిధ వస్త్రాలు, లాజలు చల్లారు.
స దదౌ పావకం తస్య విధియుక్తం విభీషణః। స్నాత్వా చైవార్ద్రవస్త్రేణ తిలాన్ దర్భవిమిశ్రితాన్
విభీషణుడు స్నానం చేసి, తడి వస్త్రం ధరించి, కర్మానుసారం అగ్నిని సమర్పించి, దర్భతో కలిపిన నువ్వులను సమర్పించాడు.
ఉదకేన చ సమ్మిశ్రాన్ ప్రదాయ విధిపూర్వకమ్। తాః స్త్రియోఽనునయామాస సాన్త్వయిత్వా పునః పునః
ఆ నువ్వులను నీటితో కలిపి, క్రమంగా సమర్పించి, ఆ స్త్రీలను మళ్లీ మళ్లీ ఓదార్చి, ధైర్యం చెప్పాడు.
గమ్యతామితి తాః సర్వా వివిశుర్నగరం తతః। ప్రవిష్టాసు పురీం స్త్రీషు రాక్షసేన్ద్రో విభీషణః। రామపార్శ్వముపాగమ్య సమతిష్ఠద్ వినీతవత్
అందరికీ పోవాలని చెప్పగా, ఆ స్త్రీలు నగరంలోకి వెళ్లారు. వారు లోపలికి వెళ్లిన తర్వాత, రాక్షసుల అధిపతి విభీషణుడు రాముని దగ్గరకు వచ్చి వినయంగా నిలబడ్డాడు.
రామోఽపి సహ సైన్యేన ససుగ్రీవః సలక్ష్మణః। హర్షం లేభే రిపుం హత్వా వృత్రం వజ్రధరో యథా
రాముడు, తన సైన్యంతో, సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు తోడుగా ఉండగా, శత్రువును సంహరించి, ఇంద్రుడు వృత్రాసురుని సంహరించినప్పుడు పొందిన ఆనందంలా, హర్షాన్ని పొందాడు.
తతో విముక్త్వా సశరం శరాసనం మహేన్ద్రదత్తం కవచం స తన్మహత్। విముచ్య రోషం రిపునిగ్రహాత్ తతో రామః స సౌమ్యత్వముపాగతోఽరిహా
తర్వాత, తన విల్లు, బాణాలు, మహేంద్రుడు ఇచ్చిన గొప్ప కవచాన్ని విడిచిపెట్టి, శత్రువును జయించిన కోపాన్ని వదిలి, రాముడు శాంతమైన స్వభావాన్ని తిరిగి పొందాడు.
thumb|ద్వాదశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వాదశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో నూరందల పదకొండవ సర్గను వినండి.