అప్రియామివ కస్మాచ్చ మాం నేచ్ఛస్యభిభాషితుమ్। ధిగస్తు హృదయం యస్యా మమేదం న సహస్రధా
నేను నీకు ఇష్టంలేనట్టుగా నాతో మాట్లాడాలని ఎందుకు అనుకోవడం లేదు? ఈ బాధను సహించలేని నా హృదయాన్ని తిడతాను.
త్వయి పఞ్చత్వమాపన్నే ఫలతే శోకపీడితమ్। ఇత్యేవం విలపన్తీ సా బాష్పపర్యాకులేక్షణా
నీవు మరణించినప్పుడు, దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఆమె ఇలా విలపించింది. ఆమె కన్నులు కన్నీళ్లతో తడిసిపోయాయి.
స్నేహోపస్కన్నహృదయా తదా మోహముపాగమత్। కశ్మలాభిహతా సన్నా బభౌ సా రావణోరసి
ప్రేమతో నిండిన హృదయంతో, ఆమె మూర్చిపోయి, దుఃఖంతో కూలిపోయి రావణుడి ఛాతిపై పడిపోయింది.
సంధ్యానురక్తే జలదే దీప్తా విద్యుదివోజ్జ్వలా। తథాగతాం సముత్థాప్య సపత్న్యస్తాం భృశాతురాః
సంధ్యా వెలుగులో మెరిసే మేఘంలో మెరుపు ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆమెను ఇతర భార్యలు, తీవ్ర దుఃఖంతో లేపారు.
పర్యవస్థాపయామాసూ రుదత్యో రుదతీం భృశమ్। కిం తే న విదితా దేవి లోకానాం స్థితిరధ్రువా
తీవ్రంగా ఏడుస్తూ, ఆమె చుట్టూ ఏడుస్తూ నిలబెట్టారు. 'దేవీ, లోకాల్లోని జీవితం నశ్వరమని నీకు తెలియదా?' అని అన్నారు.
దశావిభాగపర్యాయే రాజ్ఞాం వై చఞ్చలాః శ్రియః। ఇత్యేవముచ్యమానా సా సశబ్దం ప్రరురోద హ
పదే పదే మారిపోతూ రాజులకు ఐశ్వర్యం నిలకడగా ఉండదు. ఇలా చెప్పగా, ఆమె గట్టిగా ఏడవసాగింది.
స్నపయన్తీ తదాస్రేణ స్తనౌ వక్త్రం సునిర్మలమ్। ఏతస్మిన్నన్తరే రామో విభీషణమువాచ హ
ఆమె కన్నీళ్లతో తన వక్షోజాలు, నిర్మలమైన ముఖాన్ని తడిపింది. ఆ సమయంలో రాముడు విభీషణునితో మాట్లాడాడు.
సంస్కారః క్రియతాం భ్రాతుః స్త్రీగణః పరిసాన్త్వ్యతామ్। తమువాచ తతో ధీమాన్ విభీషణ ఇదం వచః
నీ అన్నకు అంత్యక్రియలు చేయించు. ఆ స్త్రీలను ఓదార్చు అని రాముడు చెప్పాడు. వెంటనే ధీరుడు విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు.
విమృశ్య బుద్ధ్యా ప్రశ్రితం ధర్మార్థసహితం హితమ్। త్యక్తధర్మవ్రతం క్రూరం నృశంసమనృతం తథా
మనసుతో బాగా ఆలోచించి, ధర్మానికి, హితానికి అనుగుణంగా ఉన్నదాన్ని పరిశీలిస్తే, అతడు ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, క్రూరంగా, దయలేని వాడిగా, అబద్ధంగా ప్రవర్తించాడు అని నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
నాహమర్హామి సంస్కర్తుం పరదారాభిమర్శనమ్। భ్రాతృరూపో హి మే శత్రురేష సర్వాహితే రతః
ఇతర భార్యను తాకినవాడికి నేను అంత్యక్రియలు చేయటానికి యోగ్యుడు కాను; అతడు నా అన్నయ్య అయినా, నాకు శత్రువే, హితానికి విరుద్ధంగా ఉన్నవాడే.
రావణో నార్హతే పూజాం పూజ్యోఽపి గురుగౌరవాత్। నృశంస ఇతి మాం రామ వక్ష్యన్తి మనుజా భువి
రావణుడు గౌరవానికి అర్హుడు కాదు, పెద్దవాడిగా ఉన్నా కూడా; భూమిపై ప్రజలు నన్ను క్రూరుడని పిలుస్తారు రామా.
శ్రుత్వా తస్యాగుణాన్ సర్వే వక్ష్యన్తి సుకృతం పునః। తచ్ఛ్రుత్వా పరమప్రీతో రామో ధర్మభృతాం వరః
అతని దోషాలను విని, అందరూ మళ్ళీ నా మంచితనాన్ని మాట్లాడతారు; అది విని ధర్మానికి ఆదర్శంగా ఉన్న రాముడు ఎంతో సంతోషించాడు.
విభీషణమువాచేదం వాక్యజ్ఞం వాక్యకోవిదః। తవాపి మే ప్రియం కార్యం త్వత్ప్రభావాన్మయా జితమ్
మాటల్లో నిపుణుడైన రాముడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీ వల్లనే నాకు విజయము సాధ్యమైంది, అందుకే నీకు ఇష్టమైనదే నేను చేయాలనుకుంటున్నాను.'
అవశ్యం తు క్షమం వాచ్యో మయా త్వం రాక్షసేశ్వర। అధర్మానృతసంయుక్తః కామం త్వేష నిశాచరః
నిశాచరుల అధిపతీ, అయినా నేను నిన్ను గౌరవంగా సంభోదించాలి; ఈ రాత్రివాడైన రావణుడు ధర్మాన్ని, నిజాయితీని విడిచిపెట్టాడు.
తేజస్వీ బలవాఞ్ఛూరః సంగ్రామేషు చ నిత్యశః। శతక్రతుముఖైర్దేవైః శ్రూయతే న పరాజితః
అతడు తేజస్సుతో, బలంతో, ధైర్యంతో ఉండేవాడు; యుద్ధంలో ఇంద్రుడు వంటి దేవతలకూ ఓడిపోలేదు అని వినిపిస్తుంది.
మహాత్మా బలసమ్పన్నో రావణో లోకరావణః। మరణాన్తాని వైరాణి నిర్వృత్తం నః ప్రయోజనమ్
లోకాలను భయపెట్టిన గొప్పవాడైన రావణుడు మహాత్ముడు, బలవంతుడు; మరణంతో శత్రుత్వం ముగుస్తుంది, మన పని పూర్తయింది.
క్రియతామస్య సంస్కారో మమాప్యేష యథా తవ। త్వత్సకాశాన్మహాబాహో సంస్కారం విధిపూర్వకమ్
అతనికి అంత్యక్రియలు చేయించు, నీవు నాకు లేదా నీకే ఎలా కావాలో అలాగే చేయించు; మహాబాహువైన నీవే వాటిని సరిగా నిర్వహించు.
క్షిప్రమర్హతి ధర్మేణ త్వం యశోభాగ్ భవిష్యసి। రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా త్వరమాణో విభీషణః
ధర్మానికి అనుగుణంగా త్వరగా అంత్యక్రియలు చేయు, అప్పుడు నీకు మంచి పేరు వస్తుంది; రాఘవుని మాటలు విని విభీషణుడు వెంటనే బయలుదేరాడు.
సంస్కారయితుమారేభే భ్రాతరం రావణం హతమ్। స ప్రవిశ్య పురీం లఙ్కాం రాక్షసేన్ద్రో విభీషణః
విభీషణుడు, రాక్షసుల అధిపతి, తన అన్నయ్య అయిన రావణుని అంత్యక్రియలు చేయడం ప్రారంభించాడు; ఆ తరువాత లంక నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
రావణస్యాగ్నిహోత్రం తు నిర్యాపయతి సత్వరమ్। శకటాన్ దారురూపాణి అగ్నీన్ వై యాజకాంస్తథా
అతడు త్వరగా రావణుని యజ్ఞవేదికను, కలపతో చేసిన రథాలను, అగ్నులను, యాజకులను కూడా బయటకు తీసివేశాడు.
తథా చన్దనకాష్ఠాని కాష్ఠాని వివిధాని చ। అగరూణి సుగన్ధీని గన్ధాంశ్చ సురభీంస్తథా
అలాగే, సాందలపు కలప, ఇతర రకాల కలపలు, అగరు వంటి సువాసన కలిగిన పదార్థాలు కూడా తీసుకొచ్చాడు.
మణిముక్తాప్రవాలాని నిర్యాపయతి రాక్షసః। ఆజగామ ముహూర్తేన రాక్షసైః పరివారితః
రాక్షసుడు మణులు, ముత్యాలు, పగడాలు తీసుకొచ్చాడు; కొంతసేపటిలోనే ఇతర రాక్షసులతో కలిసి అక్కడికి చేరాడు.
తతో మాల్యవతా సార్ధం క్రియామేవ చకార సః। సౌవర్ణీం శిబికాం దివ్యామారోప్య క్షౌమవాససమ్
తర్వాత మాల్యవంతుడు తోడుగా ఉండగా, దివ్యమైన బంగారు శయనంపై, మంచి వస్త్రాలు కప్పి, రావణుని అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
రావణం రాక్షసాధీశమశ్రువర్ణముఖా ద్విజాః। తూర్యఘోషైశ్చ వివిధైః స్తువద్భిశ్చాభినన్దితమ్
రాక్షసాధీశుడైన రావణునికి, కన్నీటి రేఖలు ముద్దుకున్న ముఖాలతో ద్విజులు, వాద్యాలతో, స్తుతులతో ఘనంగా గౌరవం చేశారు.
పతాకాభిశ్చ చిత్రాభిః సుమనోభిశ్చ చిత్రితామ్। ఉత్క్షిప్య శిబికాం తాం తు విభీషణపురోగమాః
విభీషణుడు ముందుండి, రంగురంగుల జెండాలు, పుష్పమాలలతో అలంకరించిన ఆ శయనాన్ని ఎత్తిపట్టారు.
దక్షిణాభిముఖాః సర్వే గృహ్య కాష్ఠాని భేజిరే। అగ్నయో దీప్యమానాస్తే తదాధ్వర్యుసమీరితాః
అందరూ దక్షిణ దిశ వైపు తిరిగి, కలపను తీసుకుని, తగినంతగా పగలగొట్టారు; యాజకులు వెలిగించిన అగ్నులు అప్పుడు ప్రకాశంగా మండాయి.
పృష్ఠతోఽనుయయుస్తాని ప్లవమానాని సర్వతః। రావణం ప్రయతే దేశే స్థాప్య తే భృశదుఃఖితాః
అందరూ కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, రావణుడిని పవిత్రమైన చోట ఉంచి, వెనక నుంచి అనుసరించారు.
చితాం చన్దనకాష్ఠైశ్చ పద్మకోశీరచన్దనైః। బ్రాహ్మ్యా సంవర్తయామాసూ రాఙ్కవాస్తరణావృతామ్
వారు సాందలపు దుంగలు, తామర కాండాలు, సాందలపు పూతతో చితిని నిర్మించి, బ్రాహ్మణ వస్త్రంతో, బెరడు పరుపుతో కప్పారు.
ప్రచక్రూ రాక్షసేన్ద్రస్య పితృమేధమనుత్తమమ్। వేదిం చ దక్షిణాప్రాచీం యథాస్థానం చ పావకమ్
రాక్షసుల రాజు కోసం ఉత్తమమైన పితృకర్మను నిర్వహించి, వేదికను దక్షిణాపూర్వ దిశలో ఏర్పాటుచేసి, అగ్నిని తగిన చోట ఉంచారు.
పృషదాజ్యేన సమ్పూర్ణం స్రువం స్కన్ధే ప్రచిక్షిపుః। పాదయోః శకటం ప్రాపురూర్వోశ్చోలూఖలం తదా
స్పష్టంగా నెయ్యితో నిండిన పళ్లెంను భుజంపై ఉంచి, కాళ్ల దగ్గర బండిని, తొడల దగ్గర ఊరికట్టను ఉంచారు.