సుకృతం దుష్కృతం చ త్వం గృహీత్వా స్వాం గతిం గతః। ఆత్మానమనుశోచామి త్వద్వినాశేన దుఃఖితామ్
నీవు మంచి చెడు ఫలితాన్ని అనుభవించి నీ గమ్యాన్ని చేరుకున్నావు. నీ నాశనం వల్ల బాధపడుతున్న నన్ను నేను మాత్రమే శోకించుకుంటున్నాను.
సుహృదాం హితకామానాం న శ్రుతం వచనం త్వయా। భ్రాతౄణాం చైవ కాత్స్ర్న్యేన హితముక్తం దశానన
నీకు మేలు కలగాలని కోరిన స్నేహితుల మాటలు, అన్నదమ్ముల మంచి సూచనలు నీవు వినలేదు దశాననా.
హేత్వర్థయుక్తం విధివచ్ఛ్రేయస్కరమదారుణమ్। విభీషణేనాభిహితం న కృతం హేతుమత్ త్వయా
వివేచనతో, మేల్కొలిపేలా విభీషణుడు చెప్పిన మంచిమాటను నీవు పట్టించుకోలేదు.
మారీచకుమ్భకర్ణాభ్యాం వాక్యం మమ పితుస్తథా। న కృతం వీర్యమత్తేన తస్యేదం ఫలమీదృశమ్
మారీచ, కుంభకర్ణ, నా తండ్రి, నేను చెప్పిన మాటలను నీవు బలానికి మత్తులో వినిపించుకోలేదు. దానికి ఇదే ఫలితం.
నీలజీమూతసంకాశ పీతామ్బర శుభాఙ్గద। స్వగాత్రాణి వినిక్షిప్య కిం శేషే రుధిరావృతః
నీలమేఘాన్ని పోలి, పసుపు వస్త్రం ధరించి, అందమైన ఆభరణాలు వేసుకున్నవాడా, నీ అవయవాలను వదిలేసి, రక్తంలో మునిగి ఎందుకు పడుకున్నావు?
ప్రసుప్త ఇవ శోకార్తాం కిం మాం న ప్రతిభాషసే। మహావీర్యస్య దక్షస్య సంయుగేష్వపలాయినః
నిద్రలో ఉన్నవాడివలె, నేను దుఃఖంతో ఉన్నప్పుడు నాతో ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు? యుద్ధంలో ఎప్పుడూ వెనక్కు తగ్గని పరాక్రమవంతుడవు కదా!
యాతుధానస్య దౌహిత్రీం కిం మాం న ప్రతిభాషసే। ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ కిం శేషే నవే పరిభవే కృతే
రాక్షసుని మనవరాలా, నాతో ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు? లేచి లేచి! కొత్త అవమానం జరిగినప్పుడు ఇక్కడ ఎందుకు పడుకున్నావు?
అద్య వై నిర్భయా లఙ్కాం ప్రవిష్టాః సూర్యరశ్మయః। యేన సూదయసే శత్రూన్ సమరే సూర్యవర్చసా
ఈరోజు సూర్యకిరణాలు భయపడకుండా లంకలోకి ప్రవేశించాయి. నీవు అదే తేజంతో యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించేవాడివి.
వజ్రం వజ్రధరస్యేవ సోఽయం తే సతతార్చితః। రణే బహుప్రహరణో హేమజాలపరిష్కృతః
ఇంద్రుని వజ్రాయుధంలా, నీవు ఎప్పుడూ పూజించిన, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న ఆ గదా ఇప్పుడు విరిగిపడి ఉంది.
పరిఘో వ్యవకీర్ణస్తే బాణైశ్ఛిన్నః సహస్రధా। ప్రియామివోపసంగృహ్య కిం శేషే రణమేదినీమ్
నీ ఇనుప గదా బాణాలతో వేల ముక్కలుగా చీలిపోయింది. ప్రియమైనదాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్నట్టు యుద్ధభూమిలో ఎందుకు పడుకున్నావు?
అప్రియామివ కస్మాచ్చ మాం నేచ్ఛస్యభిభాషితుమ్। ధిగస్తు హృదయం యస్యా మమేదం న సహస్రధా
నేను నీకు ఇష్టంలేనట్టుగా నాతో మాట్లాడాలని ఎందుకు అనుకోవడం లేదు? ఈ బాధను సహించలేని నా హృదయాన్ని తిడతాను.
త్వయి పఞ్చత్వమాపన్నే ఫలతే శోకపీడితమ్। ఇత్యేవం విలపన్తీ సా బాష్పపర్యాకులేక్షణా
నీవు మరణించినప్పుడు, దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఆమె ఇలా విలపించింది. ఆమె కన్నులు కన్నీళ్లతో తడిసిపోయాయి.
స్నేహోపస్కన్నహృదయా తదా మోహముపాగమత్। కశ్మలాభిహతా సన్నా బభౌ సా రావణోరసి
ప్రేమతో నిండిన హృదయంతో, ఆమె మూర్చిపోయి, దుఃఖంతో కూలిపోయి రావణుడి ఛాతిపై పడిపోయింది.
సంధ్యానురక్తే జలదే దీప్తా విద్యుదివోజ్జ్వలా। తథాగతాం సముత్థాప్య సపత్న్యస్తాం భృశాతురాః
సంధ్యా వెలుగులో మెరిసే మేఘంలో మెరుపు ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆమెను ఇతర భార్యలు, తీవ్ర దుఃఖంతో లేపారు.
పర్యవస్థాపయామాసూ రుదత్యో రుదతీం భృశమ్। కిం తే న విదితా దేవి లోకానాం స్థితిరధ్రువా
తీవ్రంగా ఏడుస్తూ, ఆమె చుట్టూ ఏడుస్తూ నిలబెట్టారు. 'దేవీ, లోకాల్లోని జీవితం నశ్వరమని నీకు తెలియదా?' అని అన్నారు.
దశావిభాగపర్యాయే రాజ్ఞాం వై చఞ్చలాః శ్రియః। ఇత్యేవముచ్యమానా సా సశబ్దం ప్రరురోద హ
పదే పదే మారిపోతూ రాజులకు ఐశ్వర్యం నిలకడగా ఉండదు. ఇలా చెప్పగా, ఆమె గట్టిగా ఏడవసాగింది.
స్నపయన్తీ తదాస్రేణ స్తనౌ వక్త్రం సునిర్మలమ్। ఏతస్మిన్నన్తరే రామో విభీషణమువాచ హ
ఆమె కన్నీళ్లతో తన వక్షోజాలు, నిర్మలమైన ముఖాన్ని తడిపింది. ఆ సమయంలో రాముడు విభీషణునితో మాట్లాడాడు.
సంస్కారః క్రియతాం భ్రాతుః స్త్రీగణః పరిసాన్త్వ్యతామ్। తమువాచ తతో ధీమాన్ విభీషణ ఇదం వచః
నీ అన్నకు అంత్యక్రియలు చేయించు. ఆ స్త్రీలను ఓదార్చు అని రాముడు చెప్పాడు. వెంటనే ధీరుడు విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు.
విమృశ్య బుద్ధ్యా ప్రశ్రితం ధర్మార్థసహితం హితమ్। త్యక్తధర్మవ్రతం క్రూరం నృశంసమనృతం తథా
మనసుతో బాగా ఆలోచించి, ధర్మానికి, హితానికి అనుగుణంగా ఉన్నదాన్ని పరిశీలిస్తే, అతడు ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, క్రూరంగా, దయలేని వాడిగా, అబద్ధంగా ప్రవర్తించాడు అని నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
నాహమర్హామి సంస్కర్తుం పరదారాభిమర్శనమ్। భ్రాతృరూపో హి మే శత్రురేష సర్వాహితే రతః
ఇతర భార్యను తాకినవాడికి నేను అంత్యక్రియలు చేయటానికి యోగ్యుడు కాను; అతడు నా అన్నయ్య అయినా, నాకు శత్రువే, హితానికి విరుద్ధంగా ఉన్నవాడే.
రావణో నార్హతే పూజాం పూజ్యోఽపి గురుగౌరవాత్। నృశంస ఇతి మాం రామ వక్ష్యన్తి మనుజా భువి
రావణుడు గౌరవానికి అర్హుడు కాదు, పెద్దవాడిగా ఉన్నా కూడా; భూమిపై ప్రజలు నన్ను క్రూరుడని పిలుస్తారు రామా.
శ్రుత్వా తస్యాగుణాన్ సర్వే వక్ష్యన్తి సుకృతం పునః। తచ్ఛ్రుత్వా పరమప్రీతో రామో ధర్మభృతాం వరః
అతని దోషాలను విని, అందరూ మళ్ళీ నా మంచితనాన్ని మాట్లాడతారు; అది విని ధర్మానికి ఆదర్శంగా ఉన్న రాముడు ఎంతో సంతోషించాడు.
విభీషణమువాచేదం వాక్యజ్ఞం వాక్యకోవిదః। తవాపి మే ప్రియం కార్యం త్వత్ప్రభావాన్మయా జితమ్
మాటల్లో నిపుణుడైన రాముడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీ వల్లనే నాకు విజయము సాధ్యమైంది, అందుకే నీకు ఇష్టమైనదే నేను చేయాలనుకుంటున్నాను.'
అవశ్యం తు క్షమం వాచ్యో మయా త్వం రాక్షసేశ్వర। అధర్మానృతసంయుక్తః కామం త్వేష నిశాచరః
నిశాచరుల అధిపతీ, అయినా నేను నిన్ను గౌరవంగా సంభోదించాలి; ఈ రాత్రివాడైన రావణుడు ధర్మాన్ని, నిజాయితీని విడిచిపెట్టాడు.
తేజస్వీ బలవాఞ్ఛూరః సంగ్రామేషు చ నిత్యశః। శతక్రతుముఖైర్దేవైః శ్రూయతే న పరాజితః
అతడు తేజస్సుతో, బలంతో, ధైర్యంతో ఉండేవాడు; యుద్ధంలో ఇంద్రుడు వంటి దేవతలకూ ఓడిపోలేదు అని వినిపిస్తుంది.
మహాత్మా బలసమ్పన్నో రావణో లోకరావణః। మరణాన్తాని వైరాణి నిర్వృత్తం నః ప్రయోజనమ్
లోకాలను భయపెట్టిన గొప్పవాడైన రావణుడు మహాత్ముడు, బలవంతుడు; మరణంతో శత్రుత్వం ముగుస్తుంది, మన పని పూర్తయింది.
క్రియతామస్య సంస్కారో మమాప్యేష యథా తవ। త్వత్సకాశాన్మహాబాహో సంస్కారం విధిపూర్వకమ్
అతనికి అంత్యక్రియలు చేయించు, నీవు నాకు లేదా నీకే ఎలా కావాలో అలాగే చేయించు; మహాబాహువైన నీవే వాటిని సరిగా నిర్వహించు.
క్షిప్రమర్హతి ధర్మేణ త్వం యశోభాగ్ భవిష్యసి। రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా త్వరమాణో విభీషణః
ధర్మానికి అనుగుణంగా త్వరగా అంత్యక్రియలు చేయు, అప్పుడు నీకు మంచి పేరు వస్తుంది; రాఘవుని మాటలు విని విభీషణుడు వెంటనే బయలుదేరాడు.
సంస్కారయితుమారేభే భ్రాతరం రావణం హతమ్। స ప్రవిశ్య పురీం లఙ్కాం రాక్షసేన్ద్రో విభీషణః
విభీషణుడు, రాక్షసుల అధిపతి, తన అన్నయ్య అయిన రావణుని అంత్యక్రియలు చేయడం ప్రారంభించాడు; ఆ తరువాత లంక నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
రావణస్యాగ్నిహోత్రం తు నిర్యాపయతి సత్వరమ్। శకటాన్ దారురూపాణి అగ్నీన్ వై యాజకాంస్తథా
అతడు త్వరగా రావణుని యజ్ఞవేదికను, కలపతో చేసిన రథాలను, అగ్నులను, యాజకులను కూడా బయటకు తీసివేశాడు.