పతివ్రతా ధర్మరతా గురుశుశ్రూషణే రతాః। తాభిః శోకాభితప్తాభిః శప్తః పరవశం గతః
పతివ్రతలు, ధర్మాన్ని పాటించే వారు, పెద్దలకు సేవ చేయడంలో ఆనందించే వారు — ఇప్పుడు వారు దుఃఖంతో బాధపడుతూ నిన్ను శపించారు, నీవు పరాధీనుడవైపోయావు.
త్వయా విప్రకృతాభిశ్చ తదా శప్తస్తదాగతమ్। ప్రవాదః సత్యమేవాయం త్వాం ప్రతి ప్రాయశో నృప
నీవు చేసిన అన్యాయానికి వారు నిన్ను శపించారు, ఆ శాపం ఇప్పుడు నిన్ను చేరింది. రాజా! నిన్ను గురించి వినిపించే మాట నిజమే.
పతివ్రతానాం నాకస్మాత్ పతన్త్యశ్రూణి భూతలే। కథం చ నామ తే రాజఁల్లోకానాక్రమ్య తేజసా
పతివ్రతల కన్నీళ్లు భూమిపై కారణం లేకుండా పడవు. రాజా! నీవు నీ తేజంతో లోకాలను ఎలా జయించావు?
నారీచౌర్యమిదం క్షుద్రం కృతం శౌణ్డీర్యమానినా। అపనీయాశ్రమాద్ రామం యన్మృగచ్ఛద్మనా త్వయా
ధైర్యాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే నీవు, ఇలా మాయతో మృగ రూపంలో రాముణ్ణి ఆశ్రమం నుంచి దూరం చేసి, సీతను అపహరించడం చిన్నదైన, నీచమైన పని.
ఆనీతా రామపత్నీ సా అపనీయ చ లక్ష్మణమ్। కాతర్యం చ న తే యుద్ధే కదాచిత్ సంస్మరామ్యహమ్
రాముని భార్యను ఇక్కడికి తెచ్చావు, లక్ష్మణుడిని వేరు చేశావు. అయినా యుద్ధంలో నీకు ఎప్పుడూ భయపడినట్టు నాకు గుర్తు లేదు.
తత్ తు భాగ్యవిపర్యాసాన్నూనం తే పక్వలక్షణమ్। అతీతానాగతార్థజ్ఞో వర్తమానవిచక్షణః
ఇది నిశ్చయంగా నీ అదృష్టం తిరిగిపోయిన ఫలితం. గత, భవిష్యత్ విషయాలు తెలిసిన నువ్వు, ప్రస్తుతాన్ని కూడా బాగా గ్రహించేవాడివి.
మైథిలీమాహృతాం దృష్ట్వా ధ్యాత్వా నిఃశ్వస్య చాయతమ్। సత్యవాక్ స మహాబాహో దేవరో మే యదబ్రవీత్
మైథిలిని అపహరించబడినదాన్ని చూసి, ఆలోచిస్తూ, దీర్ఘంగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, నా నిజాయితీ గల, బలమైన చేతులున్న అన్నయ్య చెప్పిన మాటలు గుర్తుకొస్తున్నాయి.
అయం రాక్షసముఖ్యానాం వినాశః ప్రత్యుపస్థితః। కామక్రోధసముత్థేన వ్యసనేన ప్రసఙ్గినా
ఇప్పుడు రాక్షసులలో ప్రముఖులందరికీ నాశనం సమీపించింది. కోరిక, కోపం వల్ల వచ్చిన ఈ అపాయం కారణమైందీ.
నివృత్తస్త్వత్కృతేనార్థః సోఽయం మూలహరో మహాన్। త్వయా కృతమిదం సర్వమనాథం రాక్షసం కులమ్
నీవు కోరుకున్న పని నీ చేతుల వల్లే ముగిసింది, ఇది పెద్ద నాశనం. నీవు మొత్తం రాక్షస వంశాన్ని అనాథలుగా చేసావు.
నహి త్వం శోచితవ్యో మే ప్రఖ్యాతబలపౌరుషః। స్త్రీస్వభావాత్ తు మే బుద్ధిః కారుణ్యే పరివర్తతే
నీ బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని అందరూ గుర్తించేవారు కాబట్టి నిన్ను నేను దుఃఖించాల్సిన అవసరం లేదు. అయినా, నా స్త్రీ సహజ స్వభావం వల్ల నా మనసు కరుణతో నిండిపోతుంది.
సుకృతం దుష్కృతం చ త్వం గృహీత్వా స్వాం గతిం గతః। ఆత్మానమనుశోచామి త్వద్వినాశేన దుఃఖితామ్
నీవు మంచి చెడు ఫలితాన్ని అనుభవించి నీ గమ్యాన్ని చేరుకున్నావు. నీ నాశనం వల్ల బాధపడుతున్న నన్ను నేను మాత్రమే శోకించుకుంటున్నాను.
సుహృదాం హితకామానాం న శ్రుతం వచనం త్వయా। భ్రాతౄణాం చైవ కాత్స్ర్న్యేన హితముక్తం దశానన
నీకు మేలు కలగాలని కోరిన స్నేహితుల మాటలు, అన్నదమ్ముల మంచి సూచనలు నీవు వినలేదు దశాననా.
హేత్వర్థయుక్తం విధివచ్ఛ్రేయస్కరమదారుణమ్। విభీషణేనాభిహితం న కృతం హేతుమత్ త్వయా
వివేచనతో, మేల్కొలిపేలా విభీషణుడు చెప్పిన మంచిమాటను నీవు పట్టించుకోలేదు.
మారీచకుమ్భకర్ణాభ్యాం వాక్యం మమ పితుస్తథా। న కృతం వీర్యమత్తేన తస్యేదం ఫలమీదృశమ్
మారీచ, కుంభకర్ణ, నా తండ్రి, నేను చెప్పిన మాటలను నీవు బలానికి మత్తులో వినిపించుకోలేదు. దానికి ఇదే ఫలితం.
నీలజీమూతసంకాశ పీతామ్బర శుభాఙ్గద। స్వగాత్రాణి వినిక్షిప్య కిం శేషే రుధిరావృతః
నీలమేఘాన్ని పోలి, పసుపు వస్త్రం ధరించి, అందమైన ఆభరణాలు వేసుకున్నవాడా, నీ అవయవాలను వదిలేసి, రక్తంలో మునిగి ఎందుకు పడుకున్నావు?
ప్రసుప్త ఇవ శోకార్తాం కిం మాం న ప్రతిభాషసే। మహావీర్యస్య దక్షస్య సంయుగేష్వపలాయినః
నిద్రలో ఉన్నవాడివలె, నేను దుఃఖంతో ఉన్నప్పుడు నాతో ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు? యుద్ధంలో ఎప్పుడూ వెనక్కు తగ్గని పరాక్రమవంతుడవు కదా!
యాతుధానస్య దౌహిత్రీం కిం మాం న ప్రతిభాషసే। ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ కిం శేషే నవే పరిభవే కృతే
రాక్షసుని మనవరాలా, నాతో ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు? లేచి లేచి! కొత్త అవమానం జరిగినప్పుడు ఇక్కడ ఎందుకు పడుకున్నావు?
అద్య వై నిర్భయా లఙ్కాం ప్రవిష్టాః సూర్యరశ్మయః। యేన సూదయసే శత్రూన్ సమరే సూర్యవర్చసా
ఈరోజు సూర్యకిరణాలు భయపడకుండా లంకలోకి ప్రవేశించాయి. నీవు అదే తేజంతో యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించేవాడివి.
వజ్రం వజ్రధరస్యేవ సోఽయం తే సతతార్చితః। రణే బహుప్రహరణో హేమజాలపరిష్కృతః
ఇంద్రుని వజ్రాయుధంలా, నీవు ఎప్పుడూ పూజించిన, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న ఆ గదా ఇప్పుడు విరిగిపడి ఉంది.
పరిఘో వ్యవకీర్ణస్తే బాణైశ్ఛిన్నః సహస్రధా। ప్రియామివోపసంగృహ్య కిం శేషే రణమేదినీమ్
నీ ఇనుప గదా బాణాలతో వేల ముక్కలుగా చీలిపోయింది. ప్రియమైనదాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్నట్టు యుద్ధభూమిలో ఎందుకు పడుకున్నావు?
అప్రియామివ కస్మాచ్చ మాం నేచ్ఛస్యభిభాషితుమ్। ధిగస్తు హృదయం యస్యా మమేదం న సహస్రధా
నేను నీకు ఇష్టంలేనట్టుగా నాతో మాట్లాడాలని ఎందుకు అనుకోవడం లేదు? ఈ బాధను సహించలేని నా హృదయాన్ని తిడతాను.
త్వయి పఞ్చత్వమాపన్నే ఫలతే శోకపీడితమ్। ఇత్యేవం విలపన్తీ సా బాష్పపర్యాకులేక్షణా
నీవు మరణించినప్పుడు, దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఆమె ఇలా విలపించింది. ఆమె కన్నులు కన్నీళ్లతో తడిసిపోయాయి.
స్నేహోపస్కన్నహృదయా తదా మోహముపాగమత్। కశ్మలాభిహతా సన్నా బభౌ సా రావణోరసి
ప్రేమతో నిండిన హృదయంతో, ఆమె మూర్చిపోయి, దుఃఖంతో కూలిపోయి రావణుడి ఛాతిపై పడిపోయింది.
సంధ్యానురక్తే జలదే దీప్తా విద్యుదివోజ్జ్వలా। తథాగతాం సముత్థాప్య సపత్న్యస్తాం భృశాతురాః
సంధ్యా వెలుగులో మెరిసే మేఘంలో మెరుపు ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే ఆమెను ఇతర భార్యలు, తీవ్ర దుఃఖంతో లేపారు.
పర్యవస్థాపయామాసూ రుదత్యో రుదతీం భృశమ్। కిం తే న విదితా దేవి లోకానాం స్థితిరధ్రువా
తీవ్రంగా ఏడుస్తూ, ఆమె చుట్టూ ఏడుస్తూ నిలబెట్టారు. 'దేవీ, లోకాల్లోని జీవితం నశ్వరమని నీకు తెలియదా?' అని అన్నారు.
దశావిభాగపర్యాయే రాజ్ఞాం వై చఞ్చలాః శ్రియః। ఇత్యేవముచ్యమానా సా సశబ్దం ప్రరురోద హ
పదే పదే మారిపోతూ రాజులకు ఐశ్వర్యం నిలకడగా ఉండదు. ఇలా చెప్పగా, ఆమె గట్టిగా ఏడవసాగింది.
స్నపయన్తీ తదాస్రేణ స్తనౌ వక్త్రం సునిర్మలమ్। ఏతస్మిన్నన్తరే రామో విభీషణమువాచ హ
ఆమె కన్నీళ్లతో తన వక్షోజాలు, నిర్మలమైన ముఖాన్ని తడిపింది. ఆ సమయంలో రాముడు విభీషణునితో మాట్లాడాడు.
సంస్కారః క్రియతాం భ్రాతుః స్త్రీగణః పరిసాన్త్వ్యతామ్। తమువాచ తతో ధీమాన్ విభీషణ ఇదం వచః
నీ అన్నకు అంత్యక్రియలు చేయించు. ఆ స్త్రీలను ఓదార్చు అని రాముడు చెప్పాడు. వెంటనే ధీరుడు విభీషణుడు ఇలా అన్నాడు.
విమృశ్య బుద్ధ్యా ప్రశ్రితం ధర్మార్థసహితం హితమ్। త్యక్తధర్మవ్రతం క్రూరం నృశంసమనృతం తథా
మనసుతో బాగా ఆలోచించి, ధర్మానికి, హితానికి అనుగుణంగా ఉన్నదాన్ని పరిశీలిస్తే, అతడు ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, క్రూరంగా, దయలేని వాడిగా, అబద్ధంగా ప్రవర్తించాడు అని నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
నాహమర్హామి సంస్కర్తుం పరదారాభిమర్శనమ్। భ్రాతృరూపో హి మే శత్రురేష సర్వాహితే రతః
ఇతర భార్యను తాకినవాడికి నేను అంత్యక్రియలు చేయటానికి యోగ్యుడు కాను; అతడు నా అన్నయ్య అయినా, నాకు శత్రువే, హితానికి విరుద్ధంగా ఉన్నవాడే.