పునర్దుర్లభసంస్పర్శం పరిష్వక్తుం న శక్యతే। శ్వావిధః శలలైర్యద్వద్ బాణైర్లగ్నైర్నిరన్తరమ్
ఇంతకు ముందు తాకడం కూడా కష్టమైన నీ శరీరాన్ని ఇప్పుడు హత్తుకోవడం అసాధ్యం. అది ఇప్పుడు బాణాలతో పొడవబడి, కుక్కలు తినేసిన శవంలా మారింది.
స్వర్పితైర్మర్మసు భృశం సంఛిన్నస్నాయుబన్ధనమ్। క్షితౌ నిపతితం రాజన్ శ్యామం వై రుధిరచ్ఛవి
ప్రాణస్థానాల్లో బలంగా గాయపడి, స్నాయువులు తెగిపోయి, నేలపై రక్తంతో ముదురు రంగులో పడివున్నావు, ఓ రాజా!
వజ్రప్రహారాభిహతో వికీర్ణ ఇవ పర్వతః। హా స్వప్నః సత్యమేవేదం త్వం రామేణ కథం హతః
వజ్రపు దెబ్బ తగిలిన పర్వతంలా చెల్లాచెదురైపోయావు. హాయ్! ఇది కలలా నిజమా? నిన్ను రాముడు చంపాడా?
త్వం మృత్యోరపి మృత్యుః స్యాః కథం మృత్యువశం గతః। త్రైలోక్యవసుభోక్తారం త్రైలోక్యోద్వేగదం మహత్
నువ్వు మరణానికే మరణం లాంటి వాడివి—ఇప్పుడు మరణానికి లోబడ్డావా? మూడు లోకాల్లో ధనాన్ని అనుభవించినవాడివి, మూడు లోకాలకు భయాన్ని కలిగించిన వాడివి.
జేతారం లోకపాలానాం క్షేప్తారం శంకరస్య చ। దృప్తానాం నిగ్రహీతారమావిష్కృతపరాక్రమమ్
లోకపాలులను జయించినవాడివి, శివుడినీ ఎదుర్కొన్నవాడివి, గర్వితులను సంహరించినవాడివి, నీ పరాక్రమం అందరికీ తెలిసినది.
లోకక్షోభయితారం చ సాధుభూతవిదారణమ్। ఓజసా దృప్తవాక్యానాం వక్తారం రిపుసంనిధౌ
లోకాన్ని కంపింపజేసినవాడివి, సద్భావన కలిగినవారిని నాశనం చేసినవాడివి, శత్రువుల ముందు ధైర్యంగా మాటలాడినవాడివి.
స్వయూథభృత్యగోప్తారం హన్తారం భీమకర్మణామ్। హన్తారం దానవేన్ద్రాణాం యక్షాణాం చ సహస్రశః
తన సైన్యాన్ని, సేవకులను కాపాడినవాడివి, భయంకరమైన పనులు చేసినవారిని సంహరించినవాడివి, వేలాది దానవ, యక్ష నాయకులను హతమార్చినవాడివి.
నివాతకవచానాం తు నిగ్రహీతారమాహవే। నైకయజ్ఞవిలోప్తారం త్రాతారం స్వజనస్య చ
నివాతకవచులను యుద్ధంలో జయించినవాడివి, అనేక యజ్ఞాలను ధ్వంసం చేసినవాడివి, తనవారిని రక్షించినవాడివి.
ధర్మవ్యవస్థాభేత్తారం మాయాస్రష్టారమాహవే। దేవాసురనృకన్యానామాహర్తారం తతస్తతః
ధర్మాన్ని భంగం చేసినవాడివి, యుద్ధంలో మాయలు సృష్టించినవాడివి, దేవతలు, అసురులు, మానవుల కుమార్తెలను తిరిగి తిరిగి అపహరించినవాడివి.
శత్రుస్త్రీశోకదాతారం నేతారం స్వజనస్య చ। లఙ్కాద్వీపస్య గోప్తారం కర్తారం భీమకర్మణామ్
శత్రువుల భార్యలకు దుఃఖాన్ని కలిగించినవాడివి, తనవారికి నాయకత్వం వహించినవాడివి, లంకా ద్వీపాన్ని కాపాడినవాడివి, భయంకరమైన పనులు చేసినవాడివి.
అస్మాకం కామభోగానాం దాతారం రథినాం వరమ్। ఏవంప్రభావం భర్తారం దృష్ట్వా రామేణ పాతితమ్
మన కోరికలు, ఆనందాలు ఇచ్చినవాడివి, రథయోధుల్లో శ్రేష్ఠుడివి. ఇంతటి మహిమ గల భర్తను రాముడు పడగొట్టడాన్ని చూస్తున్నాను.
స్థిరాస్మి యా దేహమిమం ధారయామి హతప్రియా। శయనేషు మహార్హేషు శయిత్వా రాక్షసేశ్వర
నా ప్రియుడు చనిపోయినా, ఈ శరీరాన్ని స్థిరంగా భరిస్తున్నాను. ఎన్నో విలాసవంతమైన మంచాలపై నిద్రించినాను, ఓ రాక్షసులాధిపతీ!
ఇహ కస్మాత్ ప్రసుప్తోఽసి ధరణ్యాం రేణుగుణ్ఠితః। యదా మే తనయః శస్తో లక్ష్మణేనేన్ద్రజిద్ యుధి
ఇక్కడ నేలమీద దుమ్ముతో కప్పబడి నిద్రపోతూ ఉన్నావేమిటి? యుద్ధంలో నా కుమారుడు ఇంద్రజిత్ను లక్ష్మణుడు చంపినప్పుడు నువ్వు ఇలా పడుకున్నావా?
తదా త్వభిహతా తీవ్రమద్య త్వస్మిన్ నిపాతితా। సాహం బన్ధుజనైర్హీనా హీనా నాథేన చ త్వయా
అప్పుడు నిన్ను బలంగా గాయపరిచారు, ఇప్పుడు ఇక్కడ పడివున్నావు. బంధువులు లేరు, నీవు నా రక్షకుడివి, నీవు లేక నేను ఒంటరిగా పోయాను.
విహీనా కామభోగైశ్చ శోచిష్యే శాశ్వతీః సమాః। ప్రపన్నో దీర్ఘమధ్వానం రాజన్నద్య సుదుర్గమమ్
ఇప్పుడు కోరికలు, సుఖాలు లేని జీవితంలో ఎన్నో సంవత్సరాలు దుఃఖంతో గడిపేస్తాను. రాజా! నేడు నేను నడవాల్సిన మార్గం చాలా కష్టమైనది.
నయ మామపి దుఃఖార్తాం న వర్తిష్యే త్వయా వినా। కస్మాత్ త్వం మాం విహాయేహ కృపణాం గన్తుమిచ్ఛసి
నన్ను కూడా తీసుకెళ్ళు, నేను నీతో లేకు బతకలేను. నన్ను ఇక్కడ ఒంటరిగా వదిలేసి నువ్వెందుకు వెళ్లిపోవాలనుకుంటున్నావు?
దీనాం విలపతీం మన్దాం కిం చ మాం నాభిభాషసే। దృష్ట్వా న ఖల్వభిక్రుద్ధో మామిహానవగుణ్ఠితామ్
నేను బలహీనంగా, దుఃఖంతో ఏడుస్తూ ఉన్నాను, నన్ను చూసి నీవు ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు? ఇక్కడ అలంకారాలు లేకుండా ఉన్న నన్ను చూసి నీవు కోపపడలేదనుకుంటున్నాను.
నిర్గతాం నగరద్వారాత్ పద్భ్యామేవాగతాం ప్రభో। పశ్యేష్టదార దారాంస్తే భ్రష్టలజ్జావగుణ్ఠనాన్
పట్న ద్వారాన్ని వదిలి, కాలినడకన ఇక్కడికి వచ్చాను ప్రభూ! నీకు ప్రియమైన భార్యలు ఇప్పుడు లజ్జా లేకుండా నీ ముందే నిలబడ్డారు, చూడు.
బహిర్నిష్పతితాన్ సర్వాన్ కథం దృష్ట్వా న కుప్యసి। అయం క్రీడాసహాయస్తేఽనాథో లాలప్యతే జనః
నీతో కలిసి ఉండే అందరూ బయటకు వచ్చారు, నువ్వు చూసి కూడా ఎందుకు కోపపడటం లేదు? నీ ఆట స్నేహితుడు ఇప్పుడు రక్షణ లేక ఏడుస్తున్నాడు.
న చైనమాశ్వాసయసి కిం వా న బహుమన్యసే। యాస్త్వయా విధవా రాజన్ కృతా నైకాః కులస్త్రియః
నువ్వు అతనిని ఓదార్చడం లేదు, విలువ కూడా ఇవ్వడం లేదు. రాజా! నీవు ఎందరో మంచి వంశస్త్రీలను విధవల్ని చేశావు.
పతివ్రతా ధర్మరతా గురుశుశ్రూషణే రతాః। తాభిః శోకాభితప్తాభిః శప్తః పరవశం గతః
పతివ్రతలు, ధర్మాన్ని పాటించే వారు, పెద్దలకు సేవ చేయడంలో ఆనందించే వారు — ఇప్పుడు వారు దుఃఖంతో బాధపడుతూ నిన్ను శపించారు, నీవు పరాధీనుడవైపోయావు.
త్వయా విప్రకృతాభిశ్చ తదా శప్తస్తదాగతమ్। ప్రవాదః సత్యమేవాయం త్వాం ప్రతి ప్రాయశో నృప
నీవు చేసిన అన్యాయానికి వారు నిన్ను శపించారు, ఆ శాపం ఇప్పుడు నిన్ను చేరింది. రాజా! నిన్ను గురించి వినిపించే మాట నిజమే.
పతివ్రతానాం నాకస్మాత్ పతన్త్యశ్రూణి భూతలే। కథం చ నామ తే రాజఁల్లోకానాక్రమ్య తేజసా
పతివ్రతల కన్నీళ్లు భూమిపై కారణం లేకుండా పడవు. రాజా! నీవు నీ తేజంతో లోకాలను ఎలా జయించావు?
నారీచౌర్యమిదం క్షుద్రం కృతం శౌణ్డీర్యమానినా। అపనీయాశ్రమాద్ రామం యన్మృగచ్ఛద్మనా త్వయా
ధైర్యాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే నీవు, ఇలా మాయతో మృగ రూపంలో రాముణ్ణి ఆశ్రమం నుంచి దూరం చేసి, సీతను అపహరించడం చిన్నదైన, నీచమైన పని.
ఆనీతా రామపత్నీ సా అపనీయ చ లక్ష్మణమ్। కాతర్యం చ న తే యుద్ధే కదాచిత్ సంస్మరామ్యహమ్
రాముని భార్యను ఇక్కడికి తెచ్చావు, లక్ష్మణుడిని వేరు చేశావు. అయినా యుద్ధంలో నీకు ఎప్పుడూ భయపడినట్టు నాకు గుర్తు లేదు.
తత్ తు భాగ్యవిపర్యాసాన్నూనం తే పక్వలక్షణమ్। అతీతానాగతార్థజ్ఞో వర్తమానవిచక్షణః
ఇది నిశ్చయంగా నీ అదృష్టం తిరిగిపోయిన ఫలితం. గత, భవిష్యత్ విషయాలు తెలిసిన నువ్వు, ప్రస్తుతాన్ని కూడా బాగా గ్రహించేవాడివి.
మైథిలీమాహృతాం దృష్ట్వా ధ్యాత్వా నిఃశ్వస్య చాయతమ్। సత్యవాక్ స మహాబాహో దేవరో మే యదబ్రవీత్
మైథిలిని అపహరించబడినదాన్ని చూసి, ఆలోచిస్తూ, దీర్ఘంగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, నా నిజాయితీ గల, బలమైన చేతులున్న అన్నయ్య చెప్పిన మాటలు గుర్తుకొస్తున్నాయి.
అయం రాక్షసముఖ్యానాం వినాశః ప్రత్యుపస్థితః। కామక్రోధసముత్థేన వ్యసనేన ప్రసఙ్గినా
ఇప్పుడు రాక్షసులలో ప్రముఖులందరికీ నాశనం సమీపించింది. కోరిక, కోపం వల్ల వచ్చిన ఈ అపాయం కారణమైందీ.
నివృత్తస్త్వత్కృతేనార్థః సోఽయం మూలహరో మహాన్। త్వయా కృతమిదం సర్వమనాథం రాక్షసం కులమ్
నీవు కోరుకున్న పని నీ చేతుల వల్లే ముగిసింది, ఇది పెద్ద నాశనం. నీవు మొత్తం రాక్షస వంశాన్ని అనాథలుగా చేసావు.
నహి త్వం శోచితవ్యో మే ప్రఖ్యాతబలపౌరుషః। స్త్రీస్వభావాత్ తు మే బుద్ధిః కారుణ్యే పరివర్తతే
నీ బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని అందరూ గుర్తించేవారు కాబట్టి నిన్ను నేను దుఃఖించాల్సిన అవసరం లేదు. అయినా, నా స్త్రీ సహజ స్వభావం వల్ల నా మనసు కరుణతో నిండిపోతుంది.