కాన్తిశ్రీద్యుతిభిస్తుల్యమిన్దుపద్మదివాకరైః। కిరీటకూటోజ్జ్వలితం తామ్రాస్యం దీప్తకుణ్డలమ్
చంద్రుడు, కమలము, సూర్యునితో సమానమైన కాంతి, మహిమ, తేజస్సుతో మెరిసే రూపం; మెరిసే కిరీటంతో, రాగిరంగు ముఖంతో, ప్రకాశించే కుండలాలతో—
మదవ్యాకులలోలాక్షం భూత్వా యత్పానభూమిషు। వివిధస్రగ్ధరం చారు వల్గుస్మితకథం శుభమ్
మద్యం తాగిన ఆనందంలో తిరిగే నీ కళ్లతో, పానశాలలో విహరిస్తూ, రకరకాల పుష్పమాలలు ధరించి, మధురమైన నవ్వుతో, మధురమైన మాటలతో ఆకర్షణీయంగా ఉండేవాడివి.
తదేవాద్య తవైవం హి వక్త్రం న భ్రాజతే ప్రభో। రామసాయకనిర్భిన్నం రక్తం రుధిరవిస్రవైః
ఓ ప్రభూ! అదే నీ ముఖం ఇప్పుడు అలానే మెరచిపోదు. రాముని బాణాలతో చీలిపోయి, రక్తంతో, రక్తప్రవాహాలతో నిండిపోయింది.
విశీర్ణమేదోమస్తిష్కం రూక్షం స్యన్దనరేణుభిః। హా పశ్చిమా మే సమ్ప్రాప్తా దశా వైధవ్యదాయినీ
నీ మాంసం, మెదడు విరిగిపోయి, రథపు దుమ్ముతో పొడిగా మారింది. హాయ్! నాకు చివరి స్థితి వచ్చింది, ఇది వితంతువుగా చేసిన దుఃఖాన్ని తెచ్చింది.
యా మయాఽఽసీన్న సమ్బుద్ధా కదాచిదపి మన్దయా। పితా దానవరాజో మే భర్తా మే రాక్షసేశ్వరః
నన్ను చూసి ఎంత మూర్ఖురాలినో! ఎప్పుడూ నాకు అర్థం కాలేదు—నా తండ్రి దానవుల రాజు, నా భర్త రాక్షసుల అధిపతి అని.
పుత్రో మే శక్రనిర్జేతా ఇత్యహం గర్వితా భృశమ్। దృప్తారిమథనాః క్రూరాః ప్రఖ్యాతబలపౌరుషాః
నా కుమారుడు ఇంద్రుడిని జయించినవాడు అని ఎంత గర్వంగా ఉండేవాడిని! మీరు అందరూ శత్రువులను సంహరించే, భయంకరమైన, బలవంతులు, పరాక్రమంలో ప్రసిద్ధులు.
అకుతశ్చిద్భయా నాథా మమేత్యాసీన్మతిర్ధ్రువా। తేషామేవంప్రభావాణాం యుష్మాకం రాక్షసర్షభాః
నన్ను ఎవ్వరూ కాపాడతారు, ఎక్కడినుంచైనా భయం లేదు అని నిశ్చయంగా నమ్మేవాడిని. మీ అందరి మహిమ ఇంతటి గొప్పది, ఓ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠులారా!
కథం భయమసమ్బుద్ధం మానుషాదిదమాగతమ్। స్నిగ్ధేన్ద్రనీలనీలం తు ప్రాంశుశైలోపమం మహత్
ఇలాంటి భయం, అది కూడా మానవుని చేతిలో, నాకు ఊహకూడా రాలేదు—ఎలా వచ్చిందో అర్థం కావడం లేదు. అతడు నీలమణిలా నీలంగా, మహా పర్వతంలా ఎత్తుగా ఉన్నాడు.
కేయూరాఙ్గదవైదూర్యముక్తాహారస్రగుజ్జ్వలమ్। కాన్తం విహారేష్వధికం దీప్తం సంగ్రామభూమిషు
కెయూరాలు, వడగళ్లు, వైడూర్య రత్నాలు, ముత్యాల హారాలు, ప్రకాశవంతమైన పుష్పమాలలతో అలంకరించబడి, అందంగా, వినోదాల్లో మించి, యుద్ధభూమిలో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
భాత్యాభరణభాభిర్యద్ విద్యుద్భిరివ తోయదః। తదేవాద్య శరీరం తే తీక్ష్ణైర్నైకశరైశ్చితమ్
నీ శరీరం ఆభరణాల వెలుగుతో మేఘానికి మెరుపులు మెరిపినట్టు మెరిసేది. ఇప్పుడు అది ఎన్నో పదునైన బాణాలతో పొడవబడి ఉంది.
పునర్దుర్లభసంస్పర్శం పరిష్వక్తుం న శక్యతే। శ్వావిధః శలలైర్యద్వద్ బాణైర్లగ్నైర్నిరన్తరమ్
ఇంతకు ముందు తాకడం కూడా కష్టమైన నీ శరీరాన్ని ఇప్పుడు హత్తుకోవడం అసాధ్యం. అది ఇప్పుడు బాణాలతో పొడవబడి, కుక్కలు తినేసిన శవంలా మారింది.
స్వర్పితైర్మర్మసు భృశం సంఛిన్నస్నాయుబన్ధనమ్। క్షితౌ నిపతితం రాజన్ శ్యామం వై రుధిరచ్ఛవి
ప్రాణస్థానాల్లో బలంగా గాయపడి, స్నాయువులు తెగిపోయి, నేలపై రక్తంతో ముదురు రంగులో పడివున్నావు, ఓ రాజా!
వజ్రప్రహారాభిహతో వికీర్ణ ఇవ పర్వతః। హా స్వప్నః సత్యమేవేదం త్వం రామేణ కథం హతః
వజ్రపు దెబ్బ తగిలిన పర్వతంలా చెల్లాచెదురైపోయావు. హాయ్! ఇది కలలా నిజమా? నిన్ను రాముడు చంపాడా?
త్వం మృత్యోరపి మృత్యుః స్యాః కథం మృత్యువశం గతః। త్రైలోక్యవసుభోక్తారం త్రైలోక్యోద్వేగదం మహత్
నువ్వు మరణానికే మరణం లాంటి వాడివి—ఇప్పుడు మరణానికి లోబడ్డావా? మూడు లోకాల్లో ధనాన్ని అనుభవించినవాడివి, మూడు లోకాలకు భయాన్ని కలిగించిన వాడివి.
జేతారం లోకపాలానాం క్షేప్తారం శంకరస్య చ। దృప్తానాం నిగ్రహీతారమావిష్కృతపరాక్రమమ్
లోకపాలులను జయించినవాడివి, శివుడినీ ఎదుర్కొన్నవాడివి, గర్వితులను సంహరించినవాడివి, నీ పరాక్రమం అందరికీ తెలిసినది.
లోకక్షోభయితారం చ సాధుభూతవిదారణమ్। ఓజసా దృప్తవాక్యానాం వక్తారం రిపుసంనిధౌ
లోకాన్ని కంపింపజేసినవాడివి, సద్భావన కలిగినవారిని నాశనం చేసినవాడివి, శత్రువుల ముందు ధైర్యంగా మాటలాడినవాడివి.
స్వయూథభృత్యగోప్తారం హన్తారం భీమకర్మణామ్। హన్తారం దానవేన్ద్రాణాం యక్షాణాం చ సహస్రశః
తన సైన్యాన్ని, సేవకులను కాపాడినవాడివి, భయంకరమైన పనులు చేసినవారిని సంహరించినవాడివి, వేలాది దానవ, యక్ష నాయకులను హతమార్చినవాడివి.
నివాతకవచానాం తు నిగ్రహీతారమాహవే। నైకయజ్ఞవిలోప్తారం త్రాతారం స్వజనస్య చ
నివాతకవచులను యుద్ధంలో జయించినవాడివి, అనేక యజ్ఞాలను ధ్వంసం చేసినవాడివి, తనవారిని రక్షించినవాడివి.
ధర్మవ్యవస్థాభేత్తారం మాయాస్రష్టారమాహవే। దేవాసురనృకన్యానామాహర్తారం తతస్తతః
ధర్మాన్ని భంగం చేసినవాడివి, యుద్ధంలో మాయలు సృష్టించినవాడివి, దేవతలు, అసురులు, మానవుల కుమార్తెలను తిరిగి తిరిగి అపహరించినవాడివి.
శత్రుస్త్రీశోకదాతారం నేతారం స్వజనస్య చ। లఙ్కాద్వీపస్య గోప్తారం కర్తారం భీమకర్మణామ్
శత్రువుల భార్యలకు దుఃఖాన్ని కలిగించినవాడివి, తనవారికి నాయకత్వం వహించినవాడివి, లంకా ద్వీపాన్ని కాపాడినవాడివి, భయంకరమైన పనులు చేసినవాడివి.
అస్మాకం కామభోగానాం దాతారం రథినాం వరమ్। ఏవంప్రభావం భర్తారం దృష్ట్వా రామేణ పాతితమ్
మన కోరికలు, ఆనందాలు ఇచ్చినవాడివి, రథయోధుల్లో శ్రేష్ఠుడివి. ఇంతటి మహిమ గల భర్తను రాముడు పడగొట్టడాన్ని చూస్తున్నాను.
స్థిరాస్మి యా దేహమిమం ధారయామి హతప్రియా। శయనేషు మహార్హేషు శయిత్వా రాక్షసేశ్వర
నా ప్రియుడు చనిపోయినా, ఈ శరీరాన్ని స్థిరంగా భరిస్తున్నాను. ఎన్నో విలాసవంతమైన మంచాలపై నిద్రించినాను, ఓ రాక్షసులాధిపతీ!
ఇహ కస్మాత్ ప్రసుప్తోఽసి ధరణ్యాం రేణుగుణ్ఠితః। యదా మే తనయః శస్తో లక్ష్మణేనేన్ద్రజిద్ యుధి
ఇక్కడ నేలమీద దుమ్ముతో కప్పబడి నిద్రపోతూ ఉన్నావేమిటి? యుద్ధంలో నా కుమారుడు ఇంద్రజిత్ను లక్ష్మణుడు చంపినప్పుడు నువ్వు ఇలా పడుకున్నావా?
తదా త్వభిహతా తీవ్రమద్య త్వస్మిన్ నిపాతితా। సాహం బన్ధుజనైర్హీనా హీనా నాథేన చ త్వయా
అప్పుడు నిన్ను బలంగా గాయపరిచారు, ఇప్పుడు ఇక్కడ పడివున్నావు. బంధువులు లేరు, నీవు నా రక్షకుడివి, నీవు లేక నేను ఒంటరిగా పోయాను.
విహీనా కామభోగైశ్చ శోచిష్యే శాశ్వతీః సమాః। ప్రపన్నో దీర్ఘమధ్వానం రాజన్నద్య సుదుర్గమమ్
ఇప్పుడు కోరికలు, సుఖాలు లేని జీవితంలో ఎన్నో సంవత్సరాలు దుఃఖంతో గడిపేస్తాను. రాజా! నేడు నేను నడవాల్సిన మార్గం చాలా కష్టమైనది.
నయ మామపి దుఃఖార్తాం న వర్తిష్యే త్వయా వినా। కస్మాత్ త్వం మాం విహాయేహ కృపణాం గన్తుమిచ్ఛసి
నన్ను కూడా తీసుకెళ్ళు, నేను నీతో లేకు బతకలేను. నన్ను ఇక్కడ ఒంటరిగా వదిలేసి నువ్వెందుకు వెళ్లిపోవాలనుకుంటున్నావు?
దీనాం విలపతీం మన్దాం కిం చ మాం నాభిభాషసే। దృష్ట్వా న ఖల్వభిక్రుద్ధో మామిహానవగుణ్ఠితామ్
నేను బలహీనంగా, దుఃఖంతో ఏడుస్తూ ఉన్నాను, నన్ను చూసి నీవు ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు? ఇక్కడ అలంకారాలు లేకుండా ఉన్న నన్ను చూసి నీవు కోపపడలేదనుకుంటున్నాను.
నిర్గతాం నగరద్వారాత్ పద్భ్యామేవాగతాం ప్రభో। పశ్యేష్టదార దారాంస్తే భ్రష్టలజ్జావగుణ్ఠనాన్
పట్న ద్వారాన్ని వదిలి, కాలినడకన ఇక్కడికి వచ్చాను ప్రభూ! నీకు ప్రియమైన భార్యలు ఇప్పుడు లజ్జా లేకుండా నీ ముందే నిలబడ్డారు, చూడు.
బహిర్నిష్పతితాన్ సర్వాన్ కథం దృష్ట్వా న కుప్యసి। అయం క్రీడాసహాయస్తేఽనాథో లాలప్యతే జనః
నీతో కలిసి ఉండే అందరూ బయటకు వచ్చారు, నువ్వు చూసి కూడా ఎందుకు కోపపడటం లేదు? నీ ఆట స్నేహితుడు ఇప్పుడు రక్షణ లేక ఏడుస్తున్నాడు.
న చైనమాశ్వాసయసి కిం వా న బహుమన్యసే। యాస్త్వయా విధవా రాజన్ కృతా నైకాః కులస్త్రియః
నువ్వు అతనిని ఓదార్చడం లేదు, విలువ కూడా ఇవ్వడం లేదు. రాజా! నీవు ఎందరో మంచి వంశస్త్రీలను విధవల్ని చేశావు.