అవశ్యమేవ లభతే ఫలం పాపస్య కర్మణః। భర్తః పర్యాగతే కాలే కర్తా నాస్త్యత్ర సంశయః
పాపమైన పనికి తప్పకుండా ఫలితం వస్తుంది. సమయం వచ్చినప్పుడు ఆ పని చేసినవాడు దాన్ని అనుభవించాల్సిందే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
శుభకృచ్ఛుభమాప్నోతి పాపకృత్ పాపమశ్నుతే। విభీషణః సుఖం ప్రాప్తస్త్వం ప్రాప్తః పాపమీదృశమ్
మంచి పని చేసినవాడు మంచి ఫలితాన్ని పొందుతాడు. చెడు చేసినవాడు చెడు ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు. విభీషణుడు సుఖాన్ని పొందాడు, నీవు మాత్రం ఇలాంటి దురదృష్టాన్ని ఎదుర్కొన్నావు.
సన్త్యన్యాః ప్రమదాస్తుభ్యం రూపేణాభ్యధికాస్తతః। అనఙ్గవశమాపన్నస్త్వం తు మోహాన్న బుద్ధ్యసే
నీకు ఇంకా మరెన్నో అందమైన స్త్రీలు ఉన్నారు. కాని కామానికి లోనై, మోహంలో పడిపోయి, నీవు దాన్ని గ్రహించలేకపోతున్నావు.
న కులేన న రూపేణ న దాక్షిణ్యేన మైథిలీ। మయాధికా వా తుల్యా వా తత్ తు మోహాన్న బుద్ధ్యసే
వంశంలోనైనా, అందంలోనైనా, దయలోనైనా మైథిలి నన్ను మించలేదు, సమానంగా కూడా లేదు. అయినా నీవు మోహంలో పడిపోయి, దీన్ని గుర్తించలేకపోతున్నావు.
సర్వదా సర్వభూతానాం నాస్తి మృత్యురలక్షణః। తవ తద్వదయం మృత్యుర్మైథిలీకృతలక్షణః
ప్రతి జీవికి మరణానికి ఎలాంటి గుర్తు ఉండదు. కానీ నీకు మాత్రం మైథిలి రూపంలో మరణం వచ్చింది.
సీతానిమిత్తజో మృత్యుస్త్వయా దూరాదుపాహృతః। మైథిలీ సహ రామేణ విశోకా విహరిష్యతి
సీత కారణంగా వచ్చిన మరణాన్ని నీవే దూరం నుంచి దగ్గరకు తెచ్చుకున్నావు. మైథిలి రామునితో కలిసి ఇక దుఃఖం లేకుండా సంతోషంగా జీవిస్తుంది.
అల్పపుణ్యా త్వహం ఘోరే పతితా శోకసాగరే। కైలాసే మన్దరే మేరౌ తథా చైత్రరథే వనే
కాని నేను మాత్రం తక్కువ పుణ్యంతో, ఘోరమైన శోకసాగరంలో పడిపోయాను. కైలాసం, మందర, మేరు, చైత్రరథ వనంలోనూ ఇదే స్థితి.
దేవోద్యానేషు సర్వేషు విహృత్య సహితా త్వయా। విమానేనానురూపేణ యా యామ్యతులయా శ్రియా
దేవతల తోటలన్నిటిలోనూ నీతో కలిసి ఆనందించాను. అద్భుతమైన వైమానిక రథంలో, అపూర్వమైన ఐశ్వర్యంతో విహరించాను.
పశ్యన్తీ వివిధాన్ దేశాంస్తాంస్తాంశ్చిత్రస్రగమ్బరా। భ్రంశితా కామభోగేభ్యః సాస్మి వీర వధాత్ తవ
వివిధ దేశాలను, అందమైన పుష్పమాలలు, వస్త్రాలతో అలంకరించబడి చూసాను. నీ మరణంతో, వీరా, అన్ని సుఖాలనుంచి నేను పడిపోయాను.
సైవాన్యేవాస్మి సంవృత్తా ధిగ్రాజ్ఞాం చఞ్చలాం శ్రియమ్। హా రాజన్ సుకుమారం తే సుభ్రు సుత్వక్సమున్నసమ్
నేనే ఇప్పుడు అదే స్త్రీగా మారిపోయాను. రాజులకు ఉండే చంచలమైన భాగ్యానికి శాపం. ఓ రాజా! నీ మృదువైన, అందమైన, సున్నితమైన, మెత్తని చర్మంతో కూడిన రూపం—
కాన్తిశ్రీద్యుతిభిస్తుల్యమిన్దుపద్మదివాకరైః। కిరీటకూటోజ్జ్వలితం తామ్రాస్యం దీప్తకుణ్డలమ్
చంద్రుడు, కమలము, సూర్యునితో సమానమైన కాంతి, మహిమ, తేజస్సుతో మెరిసే రూపం; మెరిసే కిరీటంతో, రాగిరంగు ముఖంతో, ప్రకాశించే కుండలాలతో—
మదవ్యాకులలోలాక్షం భూత్వా యత్పానభూమిషు। వివిధస్రగ్ధరం చారు వల్గుస్మితకథం శుభమ్
మద్యం తాగిన ఆనందంలో తిరిగే నీ కళ్లతో, పానశాలలో విహరిస్తూ, రకరకాల పుష్పమాలలు ధరించి, మధురమైన నవ్వుతో, మధురమైన మాటలతో ఆకర్షణీయంగా ఉండేవాడివి.
తదేవాద్య తవైవం హి వక్త్రం న భ్రాజతే ప్రభో। రామసాయకనిర్భిన్నం రక్తం రుధిరవిస్రవైః
ఓ ప్రభూ! అదే నీ ముఖం ఇప్పుడు అలానే మెరచిపోదు. రాముని బాణాలతో చీలిపోయి, రక్తంతో, రక్తప్రవాహాలతో నిండిపోయింది.
విశీర్ణమేదోమస్తిష్కం రూక్షం స్యన్దనరేణుభిః। హా పశ్చిమా మే సమ్ప్రాప్తా దశా వైధవ్యదాయినీ
నీ మాంసం, మెదడు విరిగిపోయి, రథపు దుమ్ముతో పొడిగా మారింది. హాయ్! నాకు చివరి స్థితి వచ్చింది, ఇది వితంతువుగా చేసిన దుఃఖాన్ని తెచ్చింది.
యా మయాఽఽసీన్న సమ్బుద్ధా కదాచిదపి మన్దయా। పితా దానవరాజో మే భర్తా మే రాక్షసేశ్వరః
నన్ను చూసి ఎంత మూర్ఖురాలినో! ఎప్పుడూ నాకు అర్థం కాలేదు—నా తండ్రి దానవుల రాజు, నా భర్త రాక్షసుల అధిపతి అని.
పుత్రో మే శక్రనిర్జేతా ఇత్యహం గర్వితా భృశమ్। దృప్తారిమథనాః క్రూరాః ప్రఖ్యాతబలపౌరుషాః
నా కుమారుడు ఇంద్రుడిని జయించినవాడు అని ఎంత గర్వంగా ఉండేవాడిని! మీరు అందరూ శత్రువులను సంహరించే, భయంకరమైన, బలవంతులు, పరాక్రమంలో ప్రసిద్ధులు.
అకుతశ్చిద్భయా నాథా మమేత్యాసీన్మతిర్ధ్రువా। తేషామేవంప్రభావాణాం యుష్మాకం రాక్షసర్షభాః
నన్ను ఎవ్వరూ కాపాడతారు, ఎక్కడినుంచైనా భయం లేదు అని నిశ్చయంగా నమ్మేవాడిని. మీ అందరి మహిమ ఇంతటి గొప్పది, ఓ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠులారా!
కథం భయమసమ్బుద్ధం మానుషాదిదమాగతమ్। స్నిగ్ధేన్ద్రనీలనీలం తు ప్రాంశుశైలోపమం మహత్
ఇలాంటి భయం, అది కూడా మానవుని చేతిలో, నాకు ఊహకూడా రాలేదు—ఎలా వచ్చిందో అర్థం కావడం లేదు. అతడు నీలమణిలా నీలంగా, మహా పర్వతంలా ఎత్తుగా ఉన్నాడు.
కేయూరాఙ్గదవైదూర్యముక్తాహారస్రగుజ్జ్వలమ్। కాన్తం విహారేష్వధికం దీప్తం సంగ్రామభూమిషు
కెయూరాలు, వడగళ్లు, వైడూర్య రత్నాలు, ముత్యాల హారాలు, ప్రకాశవంతమైన పుష్పమాలలతో అలంకరించబడి, అందంగా, వినోదాల్లో మించి, యుద్ధభూమిలో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
భాత్యాభరణభాభిర్యద్ విద్యుద్భిరివ తోయదః। తదేవాద్య శరీరం తే తీక్ష్ణైర్నైకశరైశ్చితమ్
నీ శరీరం ఆభరణాల వెలుగుతో మేఘానికి మెరుపులు మెరిపినట్టు మెరిసేది. ఇప్పుడు అది ఎన్నో పదునైన బాణాలతో పొడవబడి ఉంది.
పునర్దుర్లభసంస్పర్శం పరిష్వక్తుం న శక్యతే। శ్వావిధః శలలైర్యద్వద్ బాణైర్లగ్నైర్నిరన్తరమ్
ఇంతకు ముందు తాకడం కూడా కష్టమైన నీ శరీరాన్ని ఇప్పుడు హత్తుకోవడం అసాధ్యం. అది ఇప్పుడు బాణాలతో పొడవబడి, కుక్కలు తినేసిన శవంలా మారింది.
స్వర్పితైర్మర్మసు భృశం సంఛిన్నస్నాయుబన్ధనమ్। క్షితౌ నిపతితం రాజన్ శ్యామం వై రుధిరచ్ఛవి
ప్రాణస్థానాల్లో బలంగా గాయపడి, స్నాయువులు తెగిపోయి, నేలపై రక్తంతో ముదురు రంగులో పడివున్నావు, ఓ రాజా!
వజ్రప్రహారాభిహతో వికీర్ణ ఇవ పర్వతః। హా స్వప్నః సత్యమేవేదం త్వం రామేణ కథం హతః
వజ్రపు దెబ్బ తగిలిన పర్వతంలా చెల్లాచెదురైపోయావు. హాయ్! ఇది కలలా నిజమా? నిన్ను రాముడు చంపాడా?
త్వం మృత్యోరపి మృత్యుః స్యాః కథం మృత్యువశం గతః। త్రైలోక్యవసుభోక్తారం త్రైలోక్యోద్వేగదం మహత్
నువ్వు మరణానికే మరణం లాంటి వాడివి—ఇప్పుడు మరణానికి లోబడ్డావా? మూడు లోకాల్లో ధనాన్ని అనుభవించినవాడివి, మూడు లోకాలకు భయాన్ని కలిగించిన వాడివి.
జేతారం లోకపాలానాం క్షేప్తారం శంకరస్య చ। దృప్తానాం నిగ్రహీతారమావిష్కృతపరాక్రమమ్
లోకపాలులను జయించినవాడివి, శివుడినీ ఎదుర్కొన్నవాడివి, గర్వితులను సంహరించినవాడివి, నీ పరాక్రమం అందరికీ తెలిసినది.
లోకక్షోభయితారం చ సాధుభూతవిదారణమ్। ఓజసా దృప్తవాక్యానాం వక్తారం రిపుసంనిధౌ
లోకాన్ని కంపింపజేసినవాడివి, సద్భావన కలిగినవారిని నాశనం చేసినవాడివి, శత్రువుల ముందు ధైర్యంగా మాటలాడినవాడివి.
స్వయూథభృత్యగోప్తారం హన్తారం భీమకర్మణామ్। హన్తారం దానవేన్ద్రాణాం యక్షాణాం చ సహస్రశః
తన సైన్యాన్ని, సేవకులను కాపాడినవాడివి, భయంకరమైన పనులు చేసినవారిని సంహరించినవాడివి, వేలాది దానవ, యక్ష నాయకులను హతమార్చినవాడివి.
నివాతకవచానాం తు నిగ్రహీతారమాహవే। నైకయజ్ఞవిలోప్తారం త్రాతారం స్వజనస్య చ
నివాతకవచులను యుద్ధంలో జయించినవాడివి, అనేక యజ్ఞాలను ధ్వంసం చేసినవాడివి, తనవారిని రక్షించినవాడివి.
ధర్మవ్యవస్థాభేత్తారం మాయాస్రష్టారమాహవే। దేవాసురనృకన్యానామాహర్తారం తతస్తతః
ధర్మాన్ని భంగం చేసినవాడివి, యుద్ధంలో మాయలు సృష్టించినవాడివి, దేవతలు, అసురులు, మానవుల కుమార్తెలను తిరిగి తిరిగి అపహరించినవాడివి.
శత్రుస్త్రీశోకదాతారం నేతారం స్వజనస్య చ। లఙ్కాద్వీపస్య గోప్తారం కర్తారం భీమకర్మణామ్
శత్రువుల భార్యలకు దుఃఖాన్ని కలిగించినవాడివి, తనవారికి నాయకత్వం వహించినవాడివి, లంకా ద్వీపాన్ని కాపాడినవాడివి, భయంకరమైన పనులు చేసినవాడివి.