స త్వం మానుషమాత్రేణ రామేణ యుధి నిర్జితః। న వ్యపత్రపసే రాజన్ కిమిదం రాక్షసేశ్వర
అయితే, ఓ రాజా, నీవు మానవుడైన రామచంద్రునిచేత యుద్ధంలో ఓడిపోయావు. దీనిపై నీకు సిగ్గు అనిపించదా, రాక్షసాధిపతీ?
కథం త్రైలోక్యమాక్రమ్య శ్రియా వీర్యేణ చాన్వితమ్। అవిషహ్యం జఘాన త్వాం మానుషో వనగోచరః
మూడు లోకాలను జయించి, వైభవంతో, పరాక్రమంతో నిండిన నీవు, అడవిలో నివసించే మానవునిచేత ఎలా సంహరించబడ్డావు?
మానుషాణామవిషయే చరతః కామరూపిణః। వినాశస్తవ రామేణ సంయుగే నోపపద్యతే
మానవులకు అందని చోట స్వేచ్ఛగా సంచరించే నీవు, రామునిచేత యుద్ధంలో నశించడమంటే ఊహించదగినది కాదు.
న చైతత్ కర్మ రామస్య శ్రద్దధామి చమూముఖే। సర్వతః సముపేతస్య తవ తేనాభిమర్షణమ్
రాముడు చుట్టూ శత్రువులతో నిండినప్పుడు, నిన్ను సంహరించాడన్న ఈ కార్యాన్ని నేను నమ్మలేను.
అథవా రామరూపేణ కృతాన్తః స్వయమాగతః। మాయాం తవ వినాశాయ విధాయాప్రతితర్కితామ్
లేదా, రాముని రూపంలో మరణదేవుడే వచ్చి, నీ వినాశనానికి ఎవ్వరూ ఊహించని మాయను సృష్టించాడేమో.
అథవా వాసవేన త్వం ధర్షితోఽసి మహాబల। వాసవస్య తు కా శక్తిస్త్వాం ద్రష్టుమపి సంయుగే
లేదా, ఓ మహాబలుడా, వాసవుడిచేత నీవు జయించబడ్డావేమో. కాని యుద్ధంలో నిన్ను చూడటానికి కూడా వాసవుడికి శక్తి ఉందా?
మహాబలం మహావీర్యం దేవశత్రుం మహౌజసమ్। వ్యక్తమేష మహాయోగీ పరమాత్మా సనాతనః
ఈయన గొప్ప బలంతో, మహాపరాక్రమంతో, దేవతలకు శత్రువుగా, అపార తేజస్సుతో ఉన్నవాడు. స్పష్టంగా, ఈయన మహాయోగి, పరమాత్మ, శాశ్వత స్వరూపుడు.
అనాదిమధ్యనిధనో మహతః పరమో మహాన్। తమసః పరమో ధాతా శఙ్ఖచక్రగదాధరః
ఈయనకు ఆదికూడా లేదు, మధ్యమూ లేదు, అంతమూ లేదు. మహోన్నతుడై, అంధకారానికి అతీతుడై, సృష్టికర్తగా, శంఖం, చక్రం, గదను ధరించినవాడు.
శ్రీవత్సవక్షా నిత్యశ్రీరజయ్యః శాశ్వతో ధ్రువః। మానుషం రూపమాస్థాయ విష్ణుః సత్యపరాక్రమః
శ్రీవత్సముద్రిక chestపై, ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యవంతుడై, ఎవ్వరూ జయించలేనివాడై, శాశ్వతుడై, స్థిరుడై, నిజమైన పరాక్రమంతో కూడిన విష్ణువు మానవ రూపాన్ని ధరించాడు.
సర్వైః పరివృతో దేవైర్వానరత్వముపాగతైః। సర్వలోకేశ్వరః శ్రీమాఁల్లోకానాం హితకామ్యయా
అన్ని లోకాల దేవతలు వానరరూపంలో చేరి, లోకాల క్షేమాన్ని కోరుతూ, శ్రీమంతుడైన లోకనాధుడు చుట్టూ ఉన్నారు.
స రాక్షసపరీవారం దేవశత్రుం భయావహమ్। ఇన్ద్రియాణి పురా జిత్వా జితం త్రిభువనం త్వయా
ఇతడు తన ఇంద్రియాలను ముందే జయించాడు. నీవు మూడు లోకాలను జయించినప్పటికీ, రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, దేవతలకు భయంకరమైన శత్రువుని ఎదుర్కొన్నాడు.
స్మరద్భిరివ తద్ వైరమిన్ద్రియైరేవ నిర్జితః। యదైవ హి జనస్థానే రాక్షసైర్బహుభిర్వృతః
ఎలా మనిషి తన ఇంద్రియాలను గుర్తు చేసుకుని వాటివల్ల శత్రుత్వాన్ని జయించగలడో, అలాగే జనస్థానంలో అనేక రాక్షసులతో ఉన్నప్పుడు నీవు ఓడిపోయావు.
ఖరస్తు నిహతో భ్రాతా తదా రామో న మానుషః। యదైవ నగరీం లఙ్కాం దుష్ప్రవేశాం సురైరపి
ఖరుడు, నీ తమ్ముడు, రామునిచేత సంహరించబడినప్పుడు, అప్పుడే రాముడు మానవుడు కాడు. హనుమంతుడు దేవతలకు కూడా దుర్గమమైన లంక నగరంలో ప్రవేశించినప్పుడు,
ప్రవిష్టో హనుమాన్ వీర్యాత్ తదైవ వ్యథితా వయమ్। క్రియతామవిరోధశ్చ రాఘవేణేతి యన్మయా
హనుమంతుడు తన వీర్యంతో లంకలోకి ప్రవేశించిన వెంటనే మేమంతా భయంతో వణికిపోయాము. అప్పుడే నేనే 'రాఘవునితో విరోధం వద్దు' అని చెప్పాను.
ఉచ్యమానో న గృహ్ణాసి తస్యేయం వ్యుష్టిరాగతా। అకస్మాచ్చాభికామోఽసి సీతాం రాక్షసపుఙ్గవ
నేను చెప్పినా నీవు వినలేదు. ఇప్పుడు ఈ విపత్తు నిన్ను చేరింది. రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు అకస్మాత్తుగా సీతాదేవిని కోరుకున్నావు.
ఐశ్వర్యస్య వినాశాయ దేహస్య స్వజనస్య చ। అరున్ధత్యా విశిష్టాం తాం రోహిణ్యాశ్చాపి దుర్మతే
నీ ఐశ్వర్యం, శరీరం, బంధువుల నాశనానికి, అరుంధతిని, రోహిణిని మించిపోయిన ఆ సీతాదేవిని, ఓ మూర్ఖుడా, నీవు ఆశించావు.
సీతాం ధర్షయతా మాన్యాం త్వయా హ్యసదృశం కృతమ్। వసుధాయా హి వసుధాం శ్రియాః శ్రీం భర్తృవత్సలామ్
నీవు గౌరవనీయమైన సీతను అవమానించడంతో నీకు తగినట్లు కాకుండా ప్రవర్తించావు. ఆమె స్త్రీలలో భూమిలా, ఐశ్వర్యాలలో ఐశ్వర్యంలా, భర్తను ఎంతో ప్రేమించేవాడవంటిది.
సీతాం సర్వానవద్యాఙ్గీమరణ్యే విజనే శుభామ్। ఆనయిత్వా తు తాం దీనాం ఛద్మనాఽఽత్మస్వదూషణమ్
అరణ్యంలో ఒంటరిగా ఉన్న, అందమైన, ఎలాంటి లోపమూ లేని ఆ దయనీయమైన సీతను మోసంతో తీసుకువచ్చి, నీవే నీకు నువ్వు అపవిత్రత తెచ్చుకున్నావు.
అప్రాప్య తం చైవ కామం మైథిలీసంగమే కృతమ్। పతివ్రతాయాస్తపసా నూనం దగ్ధోఽసి మే ప్రభో
మైథిలిని కలవాలన్న నీ కోరిక నెరవేరకపోయింది. భర్తను భక్తిగా సేవించే ఆమె చేసిన తపస్సు వల్ల నీవు కాలిపోయావు, ప్రభూ.
తదైవ యన్న దగ్ధస్త్వం ధర్షయంస్తనుమధ్యమామ్। దేవా బిభ్యతి తే సర్వే సేన్ద్రాః సాగ్నిపురోగమాః
ఆ సన్నని నడుము కలిగిన సీతను అవమానించినప్పుడు వెంటనే నీవు కాలిపోలేదు. ఎందుకంటే ఇంద్రుడు, అగ్ని మొదలైన దేవతలందరూ నిన్ను భయపడ్డారు.
అవశ్యమేవ లభతే ఫలం పాపస్య కర్మణః। భర్తః పర్యాగతే కాలే కర్తా నాస్త్యత్ర సంశయః
పాపమైన పనికి తప్పకుండా ఫలితం వస్తుంది. సమయం వచ్చినప్పుడు ఆ పని చేసినవాడు దాన్ని అనుభవించాల్సిందే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
శుభకృచ్ఛుభమాప్నోతి పాపకృత్ పాపమశ్నుతే। విభీషణః సుఖం ప్రాప్తస్త్వం ప్రాప్తః పాపమీదృశమ్
మంచి పని చేసినవాడు మంచి ఫలితాన్ని పొందుతాడు. చెడు చేసినవాడు చెడు ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు. విభీషణుడు సుఖాన్ని పొందాడు, నీవు మాత్రం ఇలాంటి దురదృష్టాన్ని ఎదుర్కొన్నావు.
సన్త్యన్యాః ప్రమదాస్తుభ్యం రూపేణాభ్యధికాస్తతః। అనఙ్గవశమాపన్నస్త్వం తు మోహాన్న బుద్ధ్యసే
నీకు ఇంకా మరెన్నో అందమైన స్త్రీలు ఉన్నారు. కాని కామానికి లోనై, మోహంలో పడిపోయి, నీవు దాన్ని గ్రహించలేకపోతున్నావు.
న కులేన న రూపేణ న దాక్షిణ్యేన మైథిలీ। మయాధికా వా తుల్యా వా తత్ తు మోహాన్న బుద్ధ్యసే
వంశంలోనైనా, అందంలోనైనా, దయలోనైనా మైథిలి నన్ను మించలేదు, సమానంగా కూడా లేదు. అయినా నీవు మోహంలో పడిపోయి, దీన్ని గుర్తించలేకపోతున్నావు.
సర్వదా సర్వభూతానాం నాస్తి మృత్యురలక్షణః। తవ తద్వదయం మృత్యుర్మైథిలీకృతలక్షణః
ప్రతి జీవికి మరణానికి ఎలాంటి గుర్తు ఉండదు. కానీ నీకు మాత్రం మైథిలి రూపంలో మరణం వచ్చింది.
సీతానిమిత్తజో మృత్యుస్త్వయా దూరాదుపాహృతః। మైథిలీ సహ రామేణ విశోకా విహరిష్యతి
సీత కారణంగా వచ్చిన మరణాన్ని నీవే దూరం నుంచి దగ్గరకు తెచ్చుకున్నావు. మైథిలి రామునితో కలిసి ఇక దుఃఖం లేకుండా సంతోషంగా జీవిస్తుంది.
అల్పపుణ్యా త్వహం ఘోరే పతితా శోకసాగరే। కైలాసే మన్దరే మేరౌ తథా చైత్రరథే వనే
కాని నేను మాత్రం తక్కువ పుణ్యంతో, ఘోరమైన శోకసాగరంలో పడిపోయాను. కైలాసం, మందర, మేరు, చైత్రరథ వనంలోనూ ఇదే స్థితి.
దేవోద్యానేషు సర్వేషు విహృత్య సహితా త్వయా। విమానేనానురూపేణ యా యామ్యతులయా శ్రియా
దేవతల తోటలన్నిటిలోనూ నీతో కలిసి ఆనందించాను. అద్భుతమైన వైమానిక రథంలో, అపూర్వమైన ఐశ్వర్యంతో విహరించాను.
పశ్యన్తీ వివిధాన్ దేశాంస్తాంస్తాంశ్చిత్రస్రగమ్బరా। భ్రంశితా కామభోగేభ్యః సాస్మి వీర వధాత్ తవ
వివిధ దేశాలను, అందమైన పుష్పమాలలు, వస్త్రాలతో అలంకరించబడి చూసాను. నీ మరణంతో, వీరా, అన్ని సుఖాలనుంచి నేను పడిపోయాను.
సైవాన్యేవాస్మి సంవృత్తా ధిగ్రాజ్ఞాం చఞ్చలాం శ్రియమ్। హా రాజన్ సుకుమారం తే సుభ్రు సుత్వక్సమున్నసమ్
నేనే ఇప్పుడు అదే స్త్రీగా మారిపోయాను. రాజులకు ఉండే చంచలమైన భాగ్యానికి శాపం. ఓ రాజా! నీ మృదువైన, అందమైన, సున్నితమైన, మెత్తని చర్మంతో కూడిన రూపం—