యేన విత్రాసితః శక్రో యేన విత్రాసితో యమః। యేన వైశ్రవణో రాజా పుష్పకేణ వియోజితః
ఇంద్రుడిని భయపెట్టినవాడు, యమధర్మరాజును భయపెట్టినవాడు, కుబేరుని పుష్పక విమానం నుండి వంచించినవాడు —
గన్ధర్వాణామృషీణాం చ సురాణాం చ మహాత్మనామ్। భయం యేన రణే దత్తం సోఽయం శేతే రణే హతః
గంధర్వులు, ఋషులు, మహాత్ములైన దేవతలకు యుద్ధంలో భయం కలిగించిన వాడు — ఇప్పుడు యుద్ధభూమిలో పడివున్నాడు.
అసురేభ్యః సురేభ్యో వా పన్నగేభ్యోఽపి వా తథా। భయం యో న విజానాతి తస్యేదం మానుషాద్ భయమ్
అసురులు, దేవతలు, నాగులు — వీరందరిలో ఎవ్వరినీ చూసి భయపడని వాడు — ఇప్పుడు మానవుని చేతిలో భయాన్ని చూచాడు.
అవధ్యో దేవతానాం యస్తథా దానవరక్షసామ్। హతః సోఽయం రణే శేతే మానుషేణ పదాతినా
దేవతలకు, దానవ రాక్షసులకు అజేయుడైన వాడు — ఇప్పుడు మానవుని చేతిలో యుద్ధంలో పడిపోయాడు.
యో న శక్యః సురైర్హన్తుం న యక్షైర్నాసురైస్తథా। సోఽయం కశ్చిదివాసత్త్వో మృత్యుం మర్త్యేన లమ్భితః
దేవతలు, యక్షులు, అసురులు చంపలేని వాడిని — అదృష్టవశాత్తు మానవుని చేతిలో మరణం కలిగింది.
ఏవం వదన్త్యో రురుదుస్తస్య తా దుఃఖితాః స్త్రియః। భూయ ఏవ చ దుఃఖార్తా విలేపుశ్చ పునః పునః
ఇలా మాట్లాడుకుంటూ ఆ బాధతో ఉన్న స్త్రీలు ఏడ్చారు. మరింత దుఃఖంతో మళ్లీ మళ్లీ విలపించాయి.
అశృణ్వతా తు సుహృదాం సతతం హితవాదినామ్। మరణాయాహృతా సీతా రాక్షసాశ్చ నిపాతితాః। ఏతాః సమమిదానీం తే వయమాత్మా చ పాతితః
స్నేహితుల మంచి మాటలు ఎప్పుడూ వినకపోవడం వల్లే సీతను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు, రాక్షసులు నాశనం అయ్యారు, ఇప్పుడు మేము, అతడూ నాశనం అయ్యాం.
బ్రువాణోఽపి హితం వాక్యమిష్టో భ్రాతా విభీషణః। దృష్టం పరుషితో మోహాత్ త్వయాఽఽత్మవధకాంక్షిణా
విభీషణుడు మంచి మాటలు చెప్పినా, నీవు మోహంతో అతడిని కఠినంగా చూసావు, నీకు నాశనం కావాలని కోరుకున్నావు.
యది నిర్యాతితా తే స్యాత్ సీతా రామాయ మైథిలీ। న నః స్యాద్ వ్యసనం ఘోరమిదం మూలహరం మహత్
జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను రామునికి అప్పగించి ఉంటే, ఈ ఘోరమైన, మూలాన్ని నాశనం చేసే విపత్తు మన మీద పడేది కాదు.
వృత్తకామో భవేద్ భ్రాతా రామో మిత్రకులం భవేత్। వయం చావిధవాః సర్వాః సకామా న చ శత్రవః
నీ అన్నయ్య తృప్తి చెందేవాడు, రాముడు మిత్రుడవేవాడు, మేమందరం విధవలు కాకుండా మన కోరికలు నెరవేరేవి, శత్రువులు ఉండేవారు కాదు.
త్వయా పునర్నృశంసేన సీతాం సంరున్ధతా బలాత్। రాక్షసా వయమాత్మా చ త్రయం తుల్యం నిపాతితమ్
కానీ నీవు క్రూరంగా బలవంతంగా సీతను నిర్బంధించడంతో, రాక్షసులు, మేము, నీవు — మూడూ సమానంగా నాశనం అయ్యాం.
న కామకారః కామం వా తవ రాక్షసపుంగవ। దైవం చేష్టయతే సర్వం హతం దైవేన హన్యతే
ఓ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా! నీకు ఇష్టం, ఇష్టసాధన ఏదీ లేదు; అన్నీ దైవమే నడిపిస్తుంది — నాశనం అయినది దైవం చేతే అయింది.
వానరాణాం వినాశోఽయం రాక్షసానాం చ తే రణే। తవ చైవ మహాబాహో దైవయోగాదుపాగతః
వానరులూ, రాక్షసులూ యుద్ధంలో నాశనం కావడమూ, నీదీ మహాబాహువా, ఇదంతా దైవయోగానే సంభవించింది.
నైవార్థేన చ కామేన విక్రమేణ న చాజ్ఞయా। శక్యా దైవగతిర్లోకే నివర్తయితుముద్యతా
ధనం వల్లా, కోరిక వల్లా, పరాక్రమం వల్లా, ఆజ్ఞ వల్లా — ఒకసారి ప్రారంభమైన దైవగతి ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ ఆపలేరు.
విలేపురేవం దీనాస్తా రాక్షసాధిపయోషితః। కురర్య ఇవ దుఃఖార్తా బాష్పపర్యాకులేక్షణాః
ఇలా ఆ రాక్షసాధిపతికి భార్యలు, దుఃఖంతో, కన్నీళ్లతో కళ్లు మసకబార్చుకుని, బాధతో ఉన్న గుడ్లగూబల్లా విలపించాయి.
thumb|ఏకాదశాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకాదశాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరొకటవ సర్గను వినండి.
తాసాం విలపమానానాం తదా రాక్షసయోషితామ్। జ్యేష్ఠపత్నీ ప్రియా దీనా భర్తారం సముదైక్షత
ఆ రాక్షసస్త్రీలు ఏడుస్తుండగా, పెద్దదైన ప్రియమైన భార్య, దుఃఖంతో భర్తవైపు చూచింది.
దశగ్రీవం హతం దృష్ట్వా రామేణాచిన్త్యకర్మణా। పతిం మన్దోదరీ తత్ర కృపణా పర్యదేవయత్
దశగ్రీవుడు రాముని చేతిలో పడిపోయిన దాన్ని చూసి, మందోదరి అక్కడ తన భర్తను దుఃఖంతో విలపించింది.
నను నామ మహాబాహో తవ వైశ్రవణానుజ। క్రుద్ధస్య ప్రముఖే స్థాతుం త్రస్యత్యపి పురందరః
ఓ మహాబాహువంతుడా, వైశ్రవణుని తమ్ముడవైన నీవు కోపంతో ఎదురు నిలిచినప్పుడు, ఇంద్రుడికూడా వణికిపోతాడు.
ఋషయశ్చ మహాన్తోఽపి గన్ధర్వాశ్చ యశస్వినః। నను నామ తవోద్వేగాచ్చారణాశ్చ దిశో గతాః
నీ కోపానికి భయపడి, గొప్ప ఋషులు, ప్రసిద్ధిగాంచిన గంధర్వులు, ఆకాశగాములు అందరూ దిక్కులకెళ్లిపోయారు.
స త్వం మానుషమాత్రేణ రామేణ యుధి నిర్జితః। న వ్యపత్రపసే రాజన్ కిమిదం రాక్షసేశ్వర
అయితే, ఓ రాజా, నీవు మానవుడైన రామచంద్రునిచేత యుద్ధంలో ఓడిపోయావు. దీనిపై నీకు సిగ్గు అనిపించదా, రాక్షసాధిపతీ?
కథం త్రైలోక్యమాక్రమ్య శ్రియా వీర్యేణ చాన్వితమ్। అవిషహ్యం జఘాన త్వాం మానుషో వనగోచరః
మూడు లోకాలను జయించి, వైభవంతో, పరాక్రమంతో నిండిన నీవు, అడవిలో నివసించే మానవునిచేత ఎలా సంహరించబడ్డావు?
మానుషాణామవిషయే చరతః కామరూపిణః। వినాశస్తవ రామేణ సంయుగే నోపపద్యతే
మానవులకు అందని చోట స్వేచ్ఛగా సంచరించే నీవు, రామునిచేత యుద్ధంలో నశించడమంటే ఊహించదగినది కాదు.
న చైతత్ కర్మ రామస్య శ్రద్దధామి చమూముఖే। సర్వతః సముపేతస్య తవ తేనాభిమర్షణమ్
రాముడు చుట్టూ శత్రువులతో నిండినప్పుడు, నిన్ను సంహరించాడన్న ఈ కార్యాన్ని నేను నమ్మలేను.
అథవా రామరూపేణ కృతాన్తః స్వయమాగతః। మాయాం తవ వినాశాయ విధాయాప్రతితర్కితామ్
లేదా, రాముని రూపంలో మరణదేవుడే వచ్చి, నీ వినాశనానికి ఎవ్వరూ ఊహించని మాయను సృష్టించాడేమో.
అథవా వాసవేన త్వం ధర్షితోఽసి మహాబల। వాసవస్య తు కా శక్తిస్త్వాం ద్రష్టుమపి సంయుగే
లేదా, ఓ మహాబలుడా, వాసవుడిచేత నీవు జయించబడ్డావేమో. కాని యుద్ధంలో నిన్ను చూడటానికి కూడా వాసవుడికి శక్తి ఉందా?
మహాబలం మహావీర్యం దేవశత్రుం మహౌజసమ్। వ్యక్తమేష మహాయోగీ పరమాత్మా సనాతనః
ఈయన గొప్ప బలంతో, మహాపరాక్రమంతో, దేవతలకు శత్రువుగా, అపార తేజస్సుతో ఉన్నవాడు. స్పష్టంగా, ఈయన మహాయోగి, పరమాత్మ, శాశ్వత స్వరూపుడు.
అనాదిమధ్యనిధనో మహతః పరమో మహాన్। తమసః పరమో ధాతా శఙ్ఖచక్రగదాధరః
ఈయనకు ఆదికూడా లేదు, మధ్యమూ లేదు, అంతమూ లేదు. మహోన్నతుడై, అంధకారానికి అతీతుడై, సృష్టికర్తగా, శంఖం, చక్రం, గదను ధరించినవాడు.
శ్రీవత్సవక్షా నిత్యశ్రీరజయ్యః శాశ్వతో ధ్రువః। మానుషం రూపమాస్థాయ విష్ణుః సత్యపరాక్రమః
శ్రీవత్సముద్రిక chestపై, ఎప్పుడూ ఐశ్వర్యవంతుడై, ఎవ్వరూ జయించలేనివాడై, శాశ్వతుడై, స్థిరుడై, నిజమైన పరాక్రమంతో కూడిన విష్ణువు మానవ రూపాన్ని ధరించాడు.
సర్వైః పరివృతో దేవైర్వానరత్వముపాగతైః। సర్వలోకేశ్వరః శ్రీమాఁల్లోకానాం హితకామ్యయా
అన్ని లోకాల దేవతలు వానరరూపంలో చేరి, లోకాల క్షేమాన్ని కోరుతూ, శ్రీమంతుడైన లోకనాధుడు చుట్టూ ఉన్నారు.