గన్ధర్వాప్సరసాం సఙ్ఘా దృష్ట్వా యుద్ధమనూపమమ్। గగనం గగనాకారం సాగరః సాగరోపమః
గంధర్వులు, అప్సరసలు ఆ అపూర్వమైన యుద్ధాన్ని చూసి, ఆకాశాన్ని ఆకాశంలా, సముద్రాన్ని సముద్రంలా చూశారు.
రామరావణయోర్యుద్ధం రామరావణయోరివ। ఏవం బ్రువన్తో దదృశుస్తద్ యుద్ధం రామరావణమ్
ఇలా మాట్లాడుకుంటూ వారు ఆ రామ-రావణుల యుద్ధాన్ని, రాముడు రావణుడు తామే యుద్ధం చేస్తున్నట్టు చూశారు.
తతః క్రోధాన్మహాబాహూ రఘూణాం కీర్తివర్ధనః। సంధాయ ధనుషా రామః శరమాశీవిషోపమమ్
అప్పుడు కోపంతో రఘువంశానికి కీర్తిని పెంచే బలవంతుడు రాముడు తన ధనుస్సుకు విషసర్పంలాంటి బాణాన్ని ఎక్కించాడు.
రావణస్య శిరోఽచ్ఛిన్దచ్ఛ్రీమజ్జ్వలితకుణ్డలమ్। తచ్ఛిరః పతితం భూమౌ దృష్టం లోకైస్త్రిభిస్తదా
ఆ బాణంతో రాముడు మెరిసే కుండలాలతో అలంకరించబడిన రావణుని తలను కోసాడు. ఆ తల భూమిపై పడిపోవడం మూడువర్గాల లోకాలు చూశారు.
తస్యైవ సదృశం చాన్యద్ రావణస్యోత్థితం శిరః। తత్ క్షిప్తం క్షిప్రహస్తేన రామేణ క్షిప్రకారిణా
దానికొకటే పోలికగా మరొక తల రావణుని నుండి మళ్లీ పుట్టింది. దానిని కూడా వేగంగా పనిచేసే రాముడు వెంటనే కోసేశాడు.
ద్వితీయం రావణశిరశ్ఛిన్నం సంయతి సాయకైః। ఛిన్నమాత్రం చ తచ్ఛీర్షం పునరేవ ప్రదృశ్యతే
రావణుని రెండవ తల కూడా యుద్ధంలో బాణాలతో కోసబడింది. కానీ అది కోసిన వెంటనే మళ్లీ కనిపించింది.
తదప్యశనిసంకాశైశ్ఛిన్నం రామస్య సాయకైః। ఏవమేవ శతం ఛిన్నం శిరసాం తుల్యవర్చసామ్
దానిని కూడా రాముని వజ్రంలాంటి బాణాలతో కోసాడు. ఇలా సమానమైన కాంతిగల వంద తలలు కోసేశాడు.
న చైవ రావణస్యాన్తో దృశ్యతే జీవితక్షయే। తతః సర్వాస్త్రవిద్ వీరః కౌసల్యానన్దవర్ధనః
అయినా రావణునికి అంతం కనబడలేదు, ప్రాణం పోయినట్టు కూడా ఏ గుర్తు లేదు. అప్పుడు ఆయుధాలన్నింటినీ తెలిసిన, కౌసల్యకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే వీరుడు,
మార్గణైర్బహుభిర్యుక్తశ్చిన్తయామాస రాఘవః। మారీచో నిహతో యైస్తు ఖరో యైస్తు సదూషణః
చాలా బాణాలతో సిద్ధంగా ఉన్న రాఘవుడు ఆలోచించసాగాడు: ఈ బాణాలతోనే మారీచుడు, ఖరుడు, దూషణుడు చనిపోయారు.
క్రౌఞ్చావటే విరాధస్తు కబన్ధో దణ్డకావనే। యైః సాలా గిరయో భగ్నా వాలీ చ క్షుభితోఽమ్బుధిః
క్రౌంచ పర్వతద్వారంలో విరాధుడు, దండకారణ్యంలో కబంధుడు, సాలవృక్షాలు, పర్వతాలు, వాలి, అలికడలి కూడా వీటివల్లే ధ్వంసమయ్యాయి.
త ఇమే సాయకాః సర్వే యుద్ధే ప్రాత్యయికా మమ। కిం ను తత్ కారణం యేన రావణే మన్దతేజసః
ఈ బాణాలన్నీ యుద్ధంలో నాకు ఎప్పుడూ ఫలితాన్ని ఇచ్చాయి. మరి రావణుని మీద, అతని తేజస్సు తక్కువగా ఉండగా, ఎందుకు పనిచేయడం లేదు?
ఇతి చిన్తాపరశ్చాసీదప్రమత్తశ్చ సంయుగే। వవర్ష శరవర్షాణి రాఘవో రావణోరసి
ఇలా ఆలోచనలో మునిగిపోయి, యుద్ధంలో అప్రమత్తంగా ఉన్న రాఘవుడు రావణుని ఛాతిపై బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు.
రావణోఽపి తతః క్రుద్ధో రథస్థో రాక్షసేశ్వరః। గదాముసలవర్షేణ రామం ప్రత్యర్దయద్ రణే
అప్పుడే కోపంతో రథంపై నిలబడి రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు గదలు, ముసలులతో వర్షంలా రాముని మీద దాడి చేశాడు.
తత్ ప్రవృత్తం మహద్ యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్। అన్తరిక్షే చ భూమౌ చ పునశ్చ గిరిమూర్ధని
అప్పుడు ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, రోమాంచకరంగా, ఆకాశంలో, భూమిపై, మళ్లీ పర్వతశిఖరంపై కొనసాగింది.
దేవదానవయక్షాణాం పిశాచోరగరక్షసామ్। పశ్యతాం తన్మహద్ యుద్ధం సర్వరాత్రమవర్తత
దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, పిశాచులు, నాగులు, రాక్షసులు చూస్తుండగా ఆ గొప్ప యుద్ధం రాత్రంతా కొనసాగింది.
నైవ రాత్రిం న దివసం న ముహూర్తం న చ క్షణమ్। రామరావణయోర్యుద్ధం విరామముపగచ్ఛతి
రాత్రి, పగలు, ఒక్క క్షణం కూడా రామ-రావణుల యుద్ధానికి విరామం రాలేదు.
దశరథసుతరాక్షసేన్ద్రయోస్తయో- ర్జయమనవేక్ష్య రణే స రాఘవస్య। సురవరరథసారథిర్మహాత్మా రణరతరామమువాచ వాక్యమాశు
దశరథుని కుమారుడు, రాక్షసుల రాజు ఇద్దరి యుద్ధంలో ఎవరికీ విజయం కనబడక, దేవతల రథసారథి అయిన మహాత్ముడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న రామునికి త్వరగా మాటలతో చెప్పాడు.
thumb|అష్టాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరెనిమిదవ సర్గను వినండి.
అథ సంస్మారయామాస మాతలీ రాఘవం తదా। అజానన్నివ కిం వీర త్వమేనమనువర్తసే
ఆ సమయంలో మాతళి రాఘవునికి గుర్తు చేస్తూ, "ఓ వీరా! నీవు ఎందుకు ఇతని వెంట వెళ్తున్నావు?" అని అన్యపరిచినట్టు అడిగాడు.
విసృజాస్మై వధాయ త్వమస్త్రం పైతామహం ప్రభో। వినాశకాలః కథితో యః సురైః సోఽద్య వర్తతే
"ప్రభూ! ఇతని వధ కోసం నీవు పితామహాస్త్రాన్ని వదిలించు. దేవతలు చెప్పిన అతని అంతకాలం ఈ రోజు వచ్చేసింది."
తతః సంస్మారితో రామస్తేన వాక్యేన మాతలేః। జగ్రాహ స శరం దీప్తం నిఃశ్వసన్తమివోరగమ్
మాతళి మాటలు విని, రాముడు అగ్నిలా మండుతున్న, పాము లా శ్వాసిస్తున్న బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
యం తస్మై ప్రథమం ప్రాదాదగస్త్యో భగవానృషిః। బ్రహ్మదత్తం మహద్ బాణమమోఘం యుధి వీర్యవాన్
ఆ బాణాన్ని మహర్షి అగస్త్యుడు మొదట రామునికి ఇచ్చాడు. అది బ్రహ్మ ఇచ్చినది, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ తప్పకుండి, మహా శక్తివంతమైనది.
బ్రహ్మణా నిర్మితం పూర్వమిన్ద్రార్థమమితౌజసా। దత్తం సురపతేః పూర్వం త్రిలోకజయకాంక్షిణః
బ్రహ్మదేవుడు పుర్వం ఇంద్రుని కోసం అపారమైన శక్తితో ఆ బాణాన్ని సృష్టించాడు. మూడు లోకాలను జయించాలని ఆశించిన దేవేంద్రునికి అప్పట్లో ఇచ్చాడు.
యస్య వాజేషు పవనః ఫలే పావకభాస్కరౌ। శరీరమాకాశమయం గౌరవే మేరుమన్దరౌ
ఆ బాణపు దండంలో గాలి, అగ్రభాగంలో అగ్ని, సూర్యుడు; దేహం ఆకాశంలా, బరువు మేరూ, మందర పర్వతాలంత.
జాజ్వల్యమానం వపుషా సుపుఙ్ఖం హేమభూషితమ్। తేజసా సర్వభూతానాం కృతం భాస్కరవర్చసమ్
అది ప్రకాశవంతమైన రూపంతో, అద్భుతమైన రెక్కతో, బంగారంతో అలంకరించబడింది. అన్ని ప్రాణుల తేజస్సుతో తయారై, సూర్యుని కాంతిని తలపిస్తుంది.
సధూమమివ కాలాగ్నిం దీప్తమాశీవిషోపమమ్। నరనాగాశ్వవృన్దానాం భేదనం క్షిప్రకారిణమ్
కాలాగ్నిలా మండిపోతూ, పొగతో కూడి, విషపాము లా కనిపించి, మానవులు, ఏనుగులు, గుర్రాల సమూహాలను వేగంగా చీల్చగలదు.
ద్వారాణాం పరిఘాణాం చ గిరీణాం చాపి భేదనమ్। నానారుధిరదిగ్ధాఙ్గం మేదోదిగ్ధం సుదారుణమ్
ద్వారాలు, గడియలు, పర్వతాలను కూడా ఛేదించగలదు. విభిన్న రక్తాలతో, మేదస్సుతో తడిసిన దేహంతో, అత్యంత భయంకరంగా ఉంటుంది.
వజ్రసారం మహానాదం నానాసమితిదారుణమ్। సర్వవిత్రాసనం భీమం శ్వసన్తమివ పన్నగమ్
వజ్రంలా గట్టి, ఘోరమైన శబ్దంతో, అనేక ఇంధనాలతో భయంకరంగా, అందరినీ భయపెట్టేలా, పాము లా శ్వాసిస్తుంది.
కఙ్కగృధ్రబకానాం చ గోమాయుగణరక్షసామ్। నిత్యభక్షప్రదం యుద్ధే యమరూపం భయావహమ్
పొడవైన యుద్ధంలో అది కాకులు, గద్దలు, బకాలు, నక్కలు, రాక్షసులకు ఎప్పుడూ ఆహారాన్ని ఇస్తుంది. యముని రూపంలో భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
నన్దనం వానరేన్ద్రాణాం రక్షసామవసాదనమ్। వాజితం వివిధైర్వాజైశ్చారుచిత్రైర్గరుత్మతః
వానరాధిపతులకు ఆనందదాయకమైన నందనవనం, రాక్షసులకు వినాశనం. అది గరుత్మంతుడు వంటి వేగంతో, రకరకాల అలంకారాలతో ఉన్న అశ్వాలతో అలంకరించబడింది.