న సూక్ష్మమపి సమ్మోహం వ్యథాం వా ప్రదదుర్యుధి। తయా ధర్షణయా క్రుద్ధో మాతలేర్న తథాఽఽత్మనః
ఆ బాణాలు తగిలినా యుద్ధంలో మాతలి కొంచెం కూడా తలకిందులవ్వలేదు, బాధపడలేదు. ఆ దాడికి కోపపడి, తనకంటే యజమానికోసమే—
చకార శరజాలేన రాఘవో విముఖం రిపుమ్। వింశతిం త్రింశతిం షష్టిం శతశోఽథ సహస్రశః
రాఘవుడు తన శత్రువును బాణాల వర్షంతో వెనక్కు తిప్పేశాడు—ఇరవై, ముప్పై, అరవై, వందలు, వేల సంఖ్యలో బాణాలు వదిలాడు.
ముమోచ రాఘవో వీరః సాయకాన్ స్యన్దనే రిపోః। రావణోఽపి తతః క్రుద్ధో రథస్థో రాక్షసేశ్వరః
వీరుడైన రాఘవుడు శత్రువు రథంపై వందలాది బాణాలను వదిలాడు. వెంటనే రాక్షసాధిపతి రావణుడు కోపంతో తన రథంలో నిలబడి—
గదాముసలవర్షేణ రామం ప్రత్యర్దయద్ రణే। తత్ ప్రవృత్తం పునర్యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
గదలు, ముసలులతో వర్షంలా రాముడిపై దాడి చేశాడు. అప్పుడు మళ్లీ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
గదానాం ముసలానాం చ పరిఘాణాం చ నిఃస్వనైః। శరాణాం పుఙ్ఖవాతైశ్చ క్షుభితాః సప్త సాగరాః
గదలు, ముసలులు, ఇనుప దండాల మోగుబాటుతో, బాణాల గాలితో, ఏడు సముద్రాలు కలకలమయ్యాయి.
క్షుబ్ధానాం సాగరాణాం చ పాతాలతలవాసినః। వ్యథితా దానవాః సర్వే పన్నగాశ్చ సహస్రశః
ఆ సముద్రాలు కలవరం చెందినప్పుడు, పాతాళంలో నివసించే అన్ని దానవులు, వేలాది పాములు కూడా భయంతో వణికిపోయాయి.
చకమ్పే మేదినీ కృత్స్నా సశైలవనకాననా। భాస్కరో నిష్ప్రభశ్చాసీన్న వవౌ చాపి మారుతః
పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన మొత్తం భూమి కంపించింది. సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, గాలి కూడా వీయలేదు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః। చిన్తామాపేదిరే సర్వే సకింనరమహోరగాః
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు, కిన్నరులు, మహాపాములు అందరూ కలసి ఆందోళనకు లోనయ్యారు.
స్వస్తి గోబ్రాహ్మణేభ్యస్తు లోకాస్తిష్ఠన్తు శాశ్వతాః। జయతాం రాఘవః సంఖ్యే రావణం రాక్షసేశ్వరమ్
"గోవులకు, బ్రాహ్మణులకు మేలు కలగాలి, లోకాలు శాశ్వతంగా నిలవాలి. యుద్ధంలో రాఘవుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడిపై విజయం సాధించాలి."
ఏవం జపన్తోఽపశ్యంస్తే దేవాః సర్షిగణాస్తదా। రామరావణయోర్యుద్ధం సుఘోరం రోమహర్షణమ్
ఇలా జపిస్తూ, ఆ దేవతలు, ఋషుల సమూహం రాముడు-రావణుల మధ్య జరిగిన భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధాన్ని చూశారు.
గన్ధర్వాప్సరసాం సఙ్ఘా దృష్ట్వా యుద్ధమనూపమమ్। గగనం గగనాకారం సాగరః సాగరోపమః
గంధర్వులు, అప్సరసలు ఆ అపూర్వమైన యుద్ధాన్ని చూసి, ఆకాశాన్ని ఆకాశంలా, సముద్రాన్ని సముద్రంలా చూశారు.
రామరావణయోర్యుద్ధం రామరావణయోరివ। ఏవం బ్రువన్తో దదృశుస్తద్ యుద్ధం రామరావణమ్
ఇలా మాట్లాడుకుంటూ వారు ఆ రామ-రావణుల యుద్ధాన్ని, రాముడు రావణుడు తామే యుద్ధం చేస్తున్నట్టు చూశారు.
తతః క్రోధాన్మహాబాహూ రఘూణాం కీర్తివర్ధనః। సంధాయ ధనుషా రామః శరమాశీవిషోపమమ్
అప్పుడు కోపంతో రఘువంశానికి కీర్తిని పెంచే బలవంతుడు రాముడు తన ధనుస్సుకు విషసర్పంలాంటి బాణాన్ని ఎక్కించాడు.
రావణస్య శిరోఽచ్ఛిన్దచ్ఛ్రీమజ్జ్వలితకుణ్డలమ్। తచ్ఛిరః పతితం భూమౌ దృష్టం లోకైస్త్రిభిస్తదా
ఆ బాణంతో రాముడు మెరిసే కుండలాలతో అలంకరించబడిన రావణుని తలను కోసాడు. ఆ తల భూమిపై పడిపోవడం మూడువర్గాల లోకాలు చూశారు.
తస్యైవ సదృశం చాన్యద్ రావణస్యోత్థితం శిరః। తత్ క్షిప్తం క్షిప్రహస్తేన రామేణ క్షిప్రకారిణా
దానికొకటే పోలికగా మరొక తల రావణుని నుండి మళ్లీ పుట్టింది. దానిని కూడా వేగంగా పనిచేసే రాముడు వెంటనే కోసేశాడు.
ద్వితీయం రావణశిరశ్ఛిన్నం సంయతి సాయకైః। ఛిన్నమాత్రం చ తచ్ఛీర్షం పునరేవ ప్రదృశ్యతే
రావణుని రెండవ తల కూడా యుద్ధంలో బాణాలతో కోసబడింది. కానీ అది కోసిన వెంటనే మళ్లీ కనిపించింది.
తదప్యశనిసంకాశైశ్ఛిన్నం రామస్య సాయకైః। ఏవమేవ శతం ఛిన్నం శిరసాం తుల్యవర్చసామ్
దానిని కూడా రాముని వజ్రంలాంటి బాణాలతో కోసాడు. ఇలా సమానమైన కాంతిగల వంద తలలు కోసేశాడు.
న చైవ రావణస్యాన్తో దృశ్యతే జీవితక్షయే। తతః సర్వాస్త్రవిద్ వీరః కౌసల్యానన్దవర్ధనః
అయినా రావణునికి అంతం కనబడలేదు, ప్రాణం పోయినట్టు కూడా ఏ గుర్తు లేదు. అప్పుడు ఆయుధాలన్నింటినీ తెలిసిన, కౌసల్యకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే వీరుడు,
మార్గణైర్బహుభిర్యుక్తశ్చిన్తయామాస రాఘవః। మారీచో నిహతో యైస్తు ఖరో యైస్తు సదూషణః
చాలా బాణాలతో సిద్ధంగా ఉన్న రాఘవుడు ఆలోచించసాగాడు: ఈ బాణాలతోనే మారీచుడు, ఖరుడు, దూషణుడు చనిపోయారు.
క్రౌఞ్చావటే విరాధస్తు కబన్ధో దణ్డకావనే। యైః సాలా గిరయో భగ్నా వాలీ చ క్షుభితోఽమ్బుధిః
క్రౌంచ పర్వతద్వారంలో విరాధుడు, దండకారణ్యంలో కబంధుడు, సాలవృక్షాలు, పర్వతాలు, వాలి, అలికడలి కూడా వీటివల్లే ధ్వంసమయ్యాయి.
త ఇమే సాయకాః సర్వే యుద్ధే ప్రాత్యయికా మమ। కిం ను తత్ కారణం యేన రావణే మన్దతేజసః
ఈ బాణాలన్నీ యుద్ధంలో నాకు ఎప్పుడూ ఫలితాన్ని ఇచ్చాయి. మరి రావణుని మీద, అతని తేజస్సు తక్కువగా ఉండగా, ఎందుకు పనిచేయడం లేదు?
ఇతి చిన్తాపరశ్చాసీదప్రమత్తశ్చ సంయుగే। వవర్ష శరవర్షాణి రాఘవో రావణోరసి
ఇలా ఆలోచనలో మునిగిపోయి, యుద్ధంలో అప్రమత్తంగా ఉన్న రాఘవుడు రావణుని ఛాతిపై బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు.
రావణోఽపి తతః క్రుద్ధో రథస్థో రాక్షసేశ్వరః। గదాముసలవర్షేణ రామం ప్రత్యర్దయద్ రణే
అప్పుడే కోపంతో రథంపై నిలబడి రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు గదలు, ముసలులతో వర్షంలా రాముని మీద దాడి చేశాడు.
తత్ ప్రవృత్తం మహద్ యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్। అన్తరిక్షే చ భూమౌ చ పునశ్చ గిరిమూర్ధని
అప్పుడు ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, రోమాంచకరంగా, ఆకాశంలో, భూమిపై, మళ్లీ పర్వతశిఖరంపై కొనసాగింది.
దేవదానవయక్షాణాం పిశాచోరగరక్షసామ్। పశ్యతాం తన్మహద్ యుద్ధం సర్వరాత్రమవర్తత
దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, పిశాచులు, నాగులు, రాక్షసులు చూస్తుండగా ఆ గొప్ప యుద్ధం రాత్రంతా కొనసాగింది.
నైవ రాత్రిం న దివసం న ముహూర్తం న చ క్షణమ్। రామరావణయోర్యుద్ధం విరామముపగచ్ఛతి
రాత్రి, పగలు, ఒక్క క్షణం కూడా రామ-రావణుల యుద్ధానికి విరామం రాలేదు.
దశరథసుతరాక్షసేన్ద్రయోస్తయో- ర్జయమనవేక్ష్య రణే స రాఘవస్య। సురవరరథసారథిర్మహాత్మా రణరతరామమువాచ వాక్యమాశు
దశరథుని కుమారుడు, రాక్షసుల రాజు ఇద్దరి యుద్ధంలో ఎవరికీ విజయం కనబడక, దేవతల రథసారథి అయిన మహాత్ముడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న రామునికి త్వరగా మాటలతో చెప్పాడు.
thumb|అష్టాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరెనిమిదవ సర్గను వినండి.
అథ సంస్మారయామాస మాతలీ రాఘవం తదా। అజానన్నివ కిం వీర త్వమేనమనువర్తసే
ఆ సమయంలో మాతళి రాఘవునికి గుర్తు చేస్తూ, "ఓ వీరా! నీవు ఎందుకు ఇతని వెంట వెళ్తున్నావు?" అని అన్యపరిచినట్టు అడిగాడు.
విసృజాస్మై వధాయ త్వమస్త్రం పైతామహం ప్రభో। వినాశకాలః కథితో యః సురైః సోఽద్య వర్తతే
"ప్రభూ! ఇతని వధ కోసం నీవు పితామహాస్త్రాన్ని వదిలించు. దేవతలు చెప్పిన అతని అంతకాలం ఈ రోజు వచ్చేసింది."