పరస్పరవధే యుక్తౌ ఘోరరూపౌ బభూవతుః। మణ్డలాని చ వీథీశ్చ గతప్రత్యాగతాని చ
ఒకరినొకరు సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, భయంకరమైన రూపంలో, వలయాలు, రేఖలు గీయుతూ, ముందుకు వెనక్కు కదిలారు.
దర్శయన్తౌ బహువిధాం సూతౌ సారథ్యజాం గతిమ్। అర్దయన్ రావణం రామో రాఘవం చాపి రావణః
రథసారధి నైపుణ్యంతో ఎన్నో విధాలుగా తిరుగుతూ, రాముడు రావణుని బాధించాడు; రావణుడు కూడా రాఘవుని ఇలానే బాధించాడు.
గతివేగం సమాపన్నౌ ప్రవర్తననివర్తనే। క్షిపతోః శరజాలాని తయోస్తౌ స్యన్దనోత్తమౌ
వారు ఇద్దరూ ఒకే వేగంతో, ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ముందుకు వెళ్ళి వెనక్కు తగ్గుతూ, తమ అద్భుత రథాలపై నుంచి బాణాల వర్షాన్ని పరస్పరం కురిపించారు.
చేరతుః సంయుగమహీం సాసారౌ జలదావివ। దర్శయిత్వా తదా తౌ తు గతిం బహువిధాం రణే
వారు యుద్ధభూమిలో మేఘాల్లా సంచరించుతూ, యుద్ధంలో అనేక విధాలుగా తలపడుతూ తమ నైపుణ్యాన్ని చూపించారు.
పరస్పరస్యాభిముఖౌ పునరేవ చ తస్థతుః। ధురం ధురేణ రథయోర్వక్త్రం వక్త్రేణ వాజినామ్
తరువాత వారు మళ్లీ ఎదురెదురుగా నిలబడి, రథాల యోగాలు ఒకదానికొకటి సరిచేసి, గుర్రాల ముఖాలు కూడా ఎదురెదురుగా నిలబడ్డాయి.
పతాకాశ్చ పతాకాభిః సమీయుః స్థితయోస్తదా। రావణస్య తతో రామో ధనుర్ముక్తైః శితైః శరైః
ఆ సమయంలో వారి రథాలపై ఉన్న జెండాలు ఒకదానికొకటి తాకాయి. వెంటనే రాముడు తన విల్లుతో పదునైన బాణాలను రావణుడిపై వదిలాడు.
చతుర్భిశ్చతురో దీప్తాన్ హయాన్ ప్రత్యపసర్పయత్। స క్రోధవశమాపన్నో హయానామపసర్పణే
నాలుగు మంటలమంటున్న బాణాలతో రాముడు రావణుడి నాలుగు గుర్రాలను వెనక్కు తోసాడు. గుర్రాలు వెనక్కు తగ్గిపోవడాన్ని చూసి రావణుడు కోపంతో ఊగిపోయాడు.
ముమోచ నిశితాన్ బాణాన్ రాఘవాయ దశాననః। సోఽతివిద్ధో బలవతా దశగ్రీవేణ రాఘవః
అప్పుడు దశముఖుడు పదునైన బాణాలను రాఘవుడిపై వదిలాడు. రావణుడు బలంగా దాడి చేసినా, రాఘవుడు—
జగామ న వికారం చ న చాపి వ్యథితోఽభవత్। చిక్షేప చ పునర్బాణాన్ వజ్రసారసమస్వనాన్
ఏ మార్పు చూపలేదు, భయపడలేదు కూడా. మళ్లీ ఉరుములా గట్టిగా మోగే బాణాలను వదిలాడు.
సారథిం వజ్రహస్తస్య సముద్దిశ్య దశాననః। మాతలేస్తు మహావేగాః శరీరే పతితాః శరాః
వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన రాముని రథసారధి మాతలిని లక్ష్యంగా చేసుకుని, దశముఖుడు అతని శరీరంపై వేగంగా బాణాలను వదిలాడు.
న సూక్ష్మమపి సమ్మోహం వ్యథాం వా ప్రదదుర్యుధి। తయా ధర్షణయా క్రుద్ధో మాతలేర్న తథాఽఽత్మనః
ఆ బాణాలు తగిలినా యుద్ధంలో మాతలి కొంచెం కూడా తలకిందులవ్వలేదు, బాధపడలేదు. ఆ దాడికి కోపపడి, తనకంటే యజమానికోసమే—
చకార శరజాలేన రాఘవో విముఖం రిపుమ్। వింశతిం త్రింశతిం షష్టిం శతశోఽథ సహస్రశః
రాఘవుడు తన శత్రువును బాణాల వర్షంతో వెనక్కు తిప్పేశాడు—ఇరవై, ముప్పై, అరవై, వందలు, వేల సంఖ్యలో బాణాలు వదిలాడు.
ముమోచ రాఘవో వీరః సాయకాన్ స్యన్దనే రిపోః। రావణోఽపి తతః క్రుద్ధో రథస్థో రాక్షసేశ్వరః
వీరుడైన రాఘవుడు శత్రువు రథంపై వందలాది బాణాలను వదిలాడు. వెంటనే రాక్షసాధిపతి రావణుడు కోపంతో తన రథంలో నిలబడి—
గదాముసలవర్షేణ రామం ప్రత్యర్దయద్ రణే। తత్ ప్రవృత్తం పునర్యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
గదలు, ముసలులతో వర్షంలా రాముడిపై దాడి చేశాడు. అప్పుడు మళ్లీ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
గదానాం ముసలానాం చ పరిఘాణాం చ నిఃస్వనైః। శరాణాం పుఙ్ఖవాతైశ్చ క్షుభితాః సప్త సాగరాః
గదలు, ముసలులు, ఇనుప దండాల మోగుబాటుతో, బాణాల గాలితో, ఏడు సముద్రాలు కలకలమయ్యాయి.
క్షుబ్ధానాం సాగరాణాం చ పాతాలతలవాసినః। వ్యథితా దానవాః సర్వే పన్నగాశ్చ సహస్రశః
ఆ సముద్రాలు కలవరం చెందినప్పుడు, పాతాళంలో నివసించే అన్ని దానవులు, వేలాది పాములు కూడా భయంతో వణికిపోయాయి.
చకమ్పే మేదినీ కృత్స్నా సశైలవనకాననా। భాస్కరో నిష్ప్రభశ్చాసీన్న వవౌ చాపి మారుతః
పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన మొత్తం భూమి కంపించింది. సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, గాలి కూడా వీయలేదు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః। చిన్తామాపేదిరే సర్వే సకింనరమహోరగాః
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు, కిన్నరులు, మహాపాములు అందరూ కలసి ఆందోళనకు లోనయ్యారు.
స్వస్తి గోబ్రాహ్మణేభ్యస్తు లోకాస్తిష్ఠన్తు శాశ్వతాః। జయతాం రాఘవః సంఖ్యే రావణం రాక్షసేశ్వరమ్
"గోవులకు, బ్రాహ్మణులకు మేలు కలగాలి, లోకాలు శాశ్వతంగా నిలవాలి. యుద్ధంలో రాఘవుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడిపై విజయం సాధించాలి."
ఏవం జపన్తోఽపశ్యంస్తే దేవాః సర్షిగణాస్తదా। రామరావణయోర్యుద్ధం సుఘోరం రోమహర్షణమ్
ఇలా జపిస్తూ, ఆ దేవతలు, ఋషుల సమూహం రాముడు-రావణుల మధ్య జరిగిన భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధాన్ని చూశారు.
గన్ధర్వాప్సరసాం సఙ్ఘా దృష్ట్వా యుద్ధమనూపమమ్। గగనం గగనాకారం సాగరః సాగరోపమః
గంధర్వులు, అప్సరసలు ఆ అపూర్వమైన యుద్ధాన్ని చూసి, ఆకాశాన్ని ఆకాశంలా, సముద్రాన్ని సముద్రంలా చూశారు.
రామరావణయోర్యుద్ధం రామరావణయోరివ। ఏవం బ్రువన్తో దదృశుస్తద్ యుద్ధం రామరావణమ్
ఇలా మాట్లాడుకుంటూ వారు ఆ రామ-రావణుల యుద్ధాన్ని, రాముడు రావణుడు తామే యుద్ధం చేస్తున్నట్టు చూశారు.
తతః క్రోధాన్మహాబాహూ రఘూణాం కీర్తివర్ధనః। సంధాయ ధనుషా రామః శరమాశీవిషోపమమ్
అప్పుడు కోపంతో రఘువంశానికి కీర్తిని పెంచే బలవంతుడు రాముడు తన ధనుస్సుకు విషసర్పంలాంటి బాణాన్ని ఎక్కించాడు.
రావణస్య శిరోఽచ్ఛిన్దచ్ఛ్రీమజ్జ్వలితకుణ్డలమ్। తచ్ఛిరః పతితం భూమౌ దృష్టం లోకైస్త్రిభిస్తదా
ఆ బాణంతో రాముడు మెరిసే కుండలాలతో అలంకరించబడిన రావణుని తలను కోసాడు. ఆ తల భూమిపై పడిపోవడం మూడువర్గాల లోకాలు చూశారు.
తస్యైవ సదృశం చాన్యద్ రావణస్యోత్థితం శిరః। తత్ క్షిప్తం క్షిప్రహస్తేన రామేణ క్షిప్రకారిణా
దానికొకటే పోలికగా మరొక తల రావణుని నుండి మళ్లీ పుట్టింది. దానిని కూడా వేగంగా పనిచేసే రాముడు వెంటనే కోసేశాడు.
ద్వితీయం రావణశిరశ్ఛిన్నం సంయతి సాయకైః। ఛిన్నమాత్రం చ తచ్ఛీర్షం పునరేవ ప్రదృశ్యతే
రావణుని రెండవ తల కూడా యుద్ధంలో బాణాలతో కోసబడింది. కానీ అది కోసిన వెంటనే మళ్లీ కనిపించింది.
తదప్యశనిసంకాశైశ్ఛిన్నం రామస్య సాయకైః। ఏవమేవ శతం ఛిన్నం శిరసాం తుల్యవర్చసామ్
దానిని కూడా రాముని వజ్రంలాంటి బాణాలతో కోసాడు. ఇలా సమానమైన కాంతిగల వంద తలలు కోసేశాడు.
న చైవ రావణస్యాన్తో దృశ్యతే జీవితక్షయే। తతః సర్వాస్త్రవిద్ వీరః కౌసల్యానన్దవర్ధనః
అయినా రావణునికి అంతం కనబడలేదు, ప్రాణం పోయినట్టు కూడా ఏ గుర్తు లేదు. అప్పుడు ఆయుధాలన్నింటినీ తెలిసిన, కౌసల్యకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే వీరుడు,
మార్గణైర్బహుభిర్యుక్తశ్చిన్తయామాస రాఘవః। మారీచో నిహతో యైస్తు ఖరో యైస్తు సదూషణః
చాలా బాణాలతో సిద్ధంగా ఉన్న రాఘవుడు ఆలోచించసాగాడు: ఈ బాణాలతోనే మారీచుడు, ఖరుడు, దూషణుడు చనిపోయారు.
క్రౌఞ్చావటే విరాధస్తు కబన్ధో దణ్డకావనే। యైః సాలా గిరయో భగ్నా వాలీ చ క్షుభితోఽమ్బుధిః
క్రౌంచ పర్వతద్వారంలో విరాధుడు, దండకారణ్యంలో కబంధుడు, సాలవృక్షాలు, పర్వతాలు, వాలి, అలికడలి కూడా వీటివల్లే ధ్వంసమయ్యాయి.