బభూవుః స్వస్థహృదయాః పద్మనాలైరివాహతాః। తేషామసమ్భ్రమం దృష్ట్వా వాజినాం రావణస్తదా
వాటికి కమలపు దండలతో తాకినట్టు హృదయం స్థిరంగా ఉండిపోయింది. ఆ గుర్రాలకు ఏమాత్రం గందరగోళం లేకపోవడాన్ని చూసి రావణుడు—
భూయ ఏవ సుసంక్రుద్ధః శరవర్షం ముమోచ హ। గదాశ్చ పరిఘాంశ్చైవ చక్రాణి ముసలాని చ
—మరింత కోపంతో మళ్లీ బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు; తోడు గదలు, ఇనుప గొడ్డళ్లను, చక్రాలను, మొగులను కూడా విసిరాడు.
గిరిశృఙ్గాణి వృక్షాంశ్చ తథా శూలపరశ్వధాన్। మాయావిహితమేతత్ తు శస్త్రవర్షమపాతయత్। సహస్రశస్తదా బాణానశ్రాన్తహృదయోద్యమః
పర్వత శిఖరాలు, చెట్లు, కత్తులు, పరశువులు కూడా విసిరాడు. ఇవన్నీ మాయతో సృష్టించిన ఆయుధ వర్షంగా వేలాది బాణాలతో విసిరాడు; అతని హృదయం అలసిపోకుండా యుద్ధం సాగింది.
తుములం త్రాసజననం భీమం భీమప్రతిస్వనమ్। తద్ వర్షమభవద్ యుద్ధే నైకశస్త్రమయం మహత్
ఆ అనేక ఆయుధాల వర్షం యుద్ధంలో ఘోరంగా, భయానకంగా, ఉరుములా గర్జిస్తూ భయపెట్టేలా మారింది.
విముచ్య రాఘవరథం సమన్తాద్ వానరే బలే। సాయకైరన్తరిక్షం చ చకార సునిరన్తరమ్
రాఘవుని రథాన్ని, వానర సేనను చుట్టూ అన్ని వైపులా బాణాలతో ముట్టడి చేసి, ఆకాశాన్ని పూర్తిగా బాణాలతో నిండిపోయేలా చేశాడు.
ముమోచ చ దశగ్రీవో నిఃసఙ్గేనాన్తరాత్మనా। వ్యాయచ్ఛమానం తం దృష్ట్వా తత్పరం రావణం రణే
పది తలల రావణుడు ఏమాత్రం సందేహం లేకుండా, అంతరంగ శక్తితో ఆయుధాలను వదిలాడు; యుద్ధంలో రాముడు శ్రమపడుతున్నాడని చూసి మరింత ఉత్సాహంగా పోరాడాడు.
ప్రహసన్నివ కాకుత్స్థః సందధే నిశితాన్ శరాన్। స ముమోచ తతో బాణాన్ శతశోఽథ సహస్రశః
కాకుత్స్థుడు నవ్వుతున్నట్టు కనిపిస్తూ తన విల్లుకు పదునైన బాణాలను ఎక్కించాడు; వెంటనే వందల, వేల బాణాలను వదిలాడు.
తాన్ దృష్ట్వా రావణశ్చక్రే స్వశరైః ఖం నిరన్తరమ్। తాభ్యాం నియుక్తేన తదా శరవర్షేణ భాస్వతా
అది చూసి రావణుడు తన బాణాలతో ఆకాశాన్ని నిండా కప్పేశాడు; ఇద్దరి మధ్య వెలిసిన ఆ బాణాల వర్షం ప్రకాశవంతంగా మెరిసింది.
శరబద్ధమివాభాతి ద్వితీయం భాస్వదమ్బరమ్। నానిమిత్తోఽభవద్ బాణో నానిర్భేత్తా న నిష్ఫలః
ఆకాశం మొత్తం బాణాలతో కట్టేసినట్టు, మరో ప్రకాశవంతమైన గగనమై కనిపించింది; ఒక్క బాణం కూడా వృథా కాలేదు, తప్పిపోలేదు, ప్రయోజనం లేకుండా పోలేదు.
అన్యోన్యమభిసంహత్య నిపేతుర్ధరణీతలే। తథా విసృజతోర్బాణాన్ రామరావణయోర్మృధే
రాముడు, రావణుడు ఇద్దరూ బాణాలను వదిలినప్పుడు, అవి ఒకదానికొకటి తాకి భూమిపై పడిపోయాయి.
ప్రాయుధ్యేతామవిచ్ఛిన్నమస్యన్తౌ సవ్యదక్షిణమ్। చక్రతుశ్చ శరైర్ఘోరైర్నిరుచ్ఛ్వాసమివామ్బరమ్
వారు ఆగకుండా యుద్ధం సాగించారు, ఎడమ, కుడి వైపులా తిరుగుతూ భయంకరమైన బాణాలతో ఆకాశాన్ని ఊపిరాడని విధంగా మార్చేశారు.
రావణస్య హయాన్ రామో హయాన్ రామస్య రావణః। జఘ్నతుస్తౌ తదాన్యోన్యం కృతానుకృతకారిణౌ
రాముడు రావణుని గుర్రాలను, రావణుడు రాముని గుర్రాలను గాయపరిచాడు; ఇద్దరూ ఒకరినొకరు అనుకరించుకుంటూ ఎదురుదాడి చేశారు.
ఏవం తు తౌ సుసంక్రుద్ధౌ చక్రతుర్యుద్ధముత్తమమ్। ముహూర్తమభవద్ యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
ఇలా ఆ ఇద్దరూ తీవ్రమైన కోపంతో గొప్ప యుద్ధాన్ని చేశారు; కొంతసేపు ఆ పోరు ఘోరంగా, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా సాగింది.
తౌ తథా యుధ్యమానౌ తు సమరే రామరావణౌ। దదృశుః సర్వభూతాని విస్మితేనాన్తరాత్మనా
రాముడు, రావణుడు యుద్ధంలో ఇలా పోరాడుతున్నప్పుడు, అన్ని జీవులు ఆశ్చర్యంతో, హృదయాల్లో విస్మయంతో వారిని చూశాయి.
అర్దయన్తౌ తు సమరే తయోస్తౌ స్యన్దనోత్తమౌ। పరస్పరమభిక్రుద్ధౌ పరస్పరమభిద్రుతౌ
పరస్పరం దాడి చేస్తూ, ఆ ఇద్దరూ అద్భుతమైన రథాల్లో ఒకరినొకరు కోపంతో ఎదుర్కొంటూ వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లారు.
పరస్పరవధే యుక్తౌ ఘోరరూపౌ బభూవతుః। మణ్డలాని చ వీథీశ్చ గతప్రత్యాగతాని చ
ఒకరినొకరు సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, భయంకరమైన రూపంలో, వలయాలు, రేఖలు గీయుతూ, ముందుకు వెనక్కు కదిలారు.
దర్శయన్తౌ బహువిధాం సూతౌ సారథ్యజాం గతిమ్। అర్దయన్ రావణం రామో రాఘవం చాపి రావణః
రథసారధి నైపుణ్యంతో ఎన్నో విధాలుగా తిరుగుతూ, రాముడు రావణుని బాధించాడు; రావణుడు కూడా రాఘవుని ఇలానే బాధించాడు.
గతివేగం సమాపన్నౌ ప్రవర్తననివర్తనే। క్షిపతోః శరజాలాని తయోస్తౌ స్యన్దనోత్తమౌ
వారు ఇద్దరూ ఒకే వేగంతో, ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ముందుకు వెళ్ళి వెనక్కు తగ్గుతూ, తమ అద్భుత రథాలపై నుంచి బాణాల వర్షాన్ని పరస్పరం కురిపించారు.
చేరతుః సంయుగమహీం సాసారౌ జలదావివ। దర్శయిత్వా తదా తౌ తు గతిం బహువిధాం రణే
వారు యుద్ధభూమిలో మేఘాల్లా సంచరించుతూ, యుద్ధంలో అనేక విధాలుగా తలపడుతూ తమ నైపుణ్యాన్ని చూపించారు.
పరస్పరస్యాభిముఖౌ పునరేవ చ తస్థతుః। ధురం ధురేణ రథయోర్వక్త్రం వక్త్రేణ వాజినామ్
తరువాత వారు మళ్లీ ఎదురెదురుగా నిలబడి, రథాల యోగాలు ఒకదానికొకటి సరిచేసి, గుర్రాల ముఖాలు కూడా ఎదురెదురుగా నిలబడ్డాయి.
పతాకాశ్చ పతాకాభిః సమీయుః స్థితయోస్తదా। రావణస్య తతో రామో ధనుర్ముక్తైః శితైః శరైః
ఆ సమయంలో వారి రథాలపై ఉన్న జెండాలు ఒకదానికొకటి తాకాయి. వెంటనే రాముడు తన విల్లుతో పదునైన బాణాలను రావణుడిపై వదిలాడు.
చతుర్భిశ్చతురో దీప్తాన్ హయాన్ ప్రత్యపసర్పయత్। స క్రోధవశమాపన్నో హయానామపసర్పణే
నాలుగు మంటలమంటున్న బాణాలతో రాముడు రావణుడి నాలుగు గుర్రాలను వెనక్కు తోసాడు. గుర్రాలు వెనక్కు తగ్గిపోవడాన్ని చూసి రావణుడు కోపంతో ఊగిపోయాడు.
ముమోచ నిశితాన్ బాణాన్ రాఘవాయ దశాననః। సోఽతివిద్ధో బలవతా దశగ్రీవేణ రాఘవః
అప్పుడు దశముఖుడు పదునైన బాణాలను రాఘవుడిపై వదిలాడు. రావణుడు బలంగా దాడి చేసినా, రాఘవుడు—
జగామ న వికారం చ న చాపి వ్యథితోఽభవత్। చిక్షేప చ పునర్బాణాన్ వజ్రసారసమస్వనాన్
ఏ మార్పు చూపలేదు, భయపడలేదు కూడా. మళ్లీ ఉరుములా గట్టిగా మోగే బాణాలను వదిలాడు.
సారథిం వజ్రహస్తస్య సముద్దిశ్య దశాననః। మాతలేస్తు మహావేగాః శరీరే పతితాః శరాః
వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన రాముని రథసారధి మాతలిని లక్ష్యంగా చేసుకుని, దశముఖుడు అతని శరీరంపై వేగంగా బాణాలను వదిలాడు.
న సూక్ష్మమపి సమ్మోహం వ్యథాం వా ప్రదదుర్యుధి। తయా ధర్షణయా క్రుద్ధో మాతలేర్న తథాఽఽత్మనః
ఆ బాణాలు తగిలినా యుద్ధంలో మాతలి కొంచెం కూడా తలకిందులవ్వలేదు, బాధపడలేదు. ఆ దాడికి కోపపడి, తనకంటే యజమానికోసమే—
చకార శరజాలేన రాఘవో విముఖం రిపుమ్। వింశతిం త్రింశతిం షష్టిం శతశోఽథ సహస్రశః
రాఘవుడు తన శత్రువును బాణాల వర్షంతో వెనక్కు తిప్పేశాడు—ఇరవై, ముప్పై, అరవై, వందలు, వేల సంఖ్యలో బాణాలు వదిలాడు.
ముమోచ రాఘవో వీరః సాయకాన్ స్యన్దనే రిపోః। రావణోఽపి తతః క్రుద్ధో రథస్థో రాక్షసేశ్వరః
వీరుడైన రాఘవుడు శత్రువు రథంపై వందలాది బాణాలను వదిలాడు. వెంటనే రాక్షసాధిపతి రావణుడు కోపంతో తన రథంలో నిలబడి—
గదాముసలవర్షేణ రామం ప్రత్యర్దయద్ రణే। తత్ ప్రవృత్తం పునర్యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
గదలు, ముసలులతో వర్షంలా రాముడిపై దాడి చేశాడు. అప్పుడు మళ్లీ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
గదానాం ముసలానాం చ పరిఘాణాం చ నిఃస్వనైః। శరాణాం పుఙ్ఖవాతైశ్చ క్షుభితాః సప్త సాగరాః
గదలు, ముసలులు, ఇనుప దండాల మోగుబాటుతో, బాణాల గాలితో, ఏడు సముద్రాలు కలకలమయ్యాయి.