తతః ప్రవృత్తం సుక్రూరం రామరావణయోస్తదా। సుమహద్ ద్వైరథం యుద్ధం సర్వలోకభయావహమ్
ఆ సమయంలో రాముడు, రావణుడు ఇద్దరి మధ్య ఎంతో భయంకరమైన, భయపెట్టే రథయుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఆ యుద్ధం అన్ని లోకాలకూ భయాన్ని కలిగించింది.
తతో రాక్షససైన్యం చ హరీణాం చ మహద్బలమ్। ప్రగృహీతప్రహరణం నిశ్చేష్టం సమవర్తత
రాక్షస సైన్యం, వానరుల బలమైన సైన్యం ఇద్దరూ ఆయుధాలు పట్టుకొని, కదలకుండా నిలబడి యుద్ధాన్ని చూస్తూ ఉన్నారు.
సమ్ప్రయుద్ధౌ తు తౌ దృష్ట్వా బలవన్నరరాక్షసౌ। వ్యాక్షిప్తహృదయాః సర్వే పరం విస్మయమాగతాః
బలవంతులైన రాముడు, రావణుడు యుద్ధంలో తలపడుతూ ఉండటం చూసి అందరూ గుండెల్లో కలవరంతో, గొప్ప ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.
నానాప్రహరణైర్వ్యగ్రైర్భుజైర్విస్మితబుద్ధయః। తస్థుః ప్రేక్ష్య చ సంగ్రామం నాభిజగ్ముః పరస్పరమ్
వివిధ ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, ఆశ్చర్యంతో ఉన్న వారు యుద్ధాన్ని చూస్తూ నిలబడి, ఒకరినొకరు దాడి చేయలేదు.
రక్షసాం రావణం చాపి వానరాణాం చ రాఘవమ్। పశ్యతాం విస్మితాక్షాణాం సైన్యం చిత్రమివాబభౌ
రాక్షసుల్లో రావణుడిని, వానరుల్లో రాఘవుడిని చూస్తూ, ఆశ్చర్యంతో కళ్లు పెద్దవిగా తెరిచి ఉన్న ఆ సైన్యం ఒక అద్భుత దృశ్యంలా కనిపించింది.
తౌ తు తత్ర నిమిత్తాని దృష్ట్వా రాఘవరావణౌ। కృతబుద్ధీ స్థిరామర్షౌ యుయుధాతే హ్యభీతవత్
ఆ సమయంలో సూచనలు చూసిన రాఘవుడు, రావణుడు ఇద్దరూ ధృడమైన సంకల్పంతో, కోపంతో, భయమేమీ లేకుండా యుద్ధం చేశారు.
జేతవ్యమితి కాకుత్స్థో మర్తవ్యమితి రావణః। ధృతౌ స్వవీర్యసర్వస్వం యుద్ధేఽదర్శయతాం తదా
కాకుత్థుడు గెలవాలని యుద్ధం చేస్తూ, రావణుడు మరణించాలనే ఉద్దేశంతో పోరాడుతూ, ఇద్దరూ తమ బలాన్ని, ధైర్యాన్ని పూర్తిగా చూపించారు.
తతః క్రోధాద్ దశగ్రీవః శరాన్ సంధాయ వీర్యవాన్। ముమోచ ధ్వజముద్దిశ్య రాఘవస్య రథే స్థితమ్
అప్పుడే కోపంతో మండిపడిన పది తలల రావణుడు తన ధైర్యంతో బాణాలు ఎక్కించి, రాఘవుని రథంపై ఉన్న జెండాను లక్ష్యంగా విడిచాడు.
తే శరాస్తమనాసాద్య పురందరరథధ్వజమ్। రథశక్తిం పరామృశ్య నిపేతుర్ధరణీతలే
ఆ బాణాలు లక్ష్యాన్ని తాకక, ఇంద్రుని రథధ్వజాన్ని తాకి, రథపు భాగాన్ని తాకి, భూమిపై పడ్డాయి.
తతో రామోఽపి సంక్రుద్ధశ్చాపమాకృష్య వీర్యవాన్। కృతప్రతికృతం కర్తుం మనసా సమ్ప్రచక్రమే
ఆ సమయంలో రాముడు కూడా కోపంతో, బలంతో తన విల్లు ఎక్కించి, రావణుడికి తగిన ప్రతీకారం తీర్చాలని మనసులో నిర్ణయించుకున్నాడు.
రావణధ్వజముద్దిశ్య ముమోచ నిశితం శరమ్। మహాసర్పమివాసహ్యం జ్వలన్తం స్వేన తేజసా
రావణుడి జెండాను లక్ష్యంగా చేసుకొని, రాముడు తన తేజంతో మండుతున్న, మహా పాములా భయంకరమైన పదును బాణాన్ని విడిచాడు.
రామశ్చిక్షేప తేజస్వీ కేతుముద్దిశ్య సాయకమ్। జగామ స మహీం ఛిత్త్వా దశగ్రీవధ్వజం శరః
తేజస్సుతో నిండిన రాముడు జెండాను లక్ష్యంగా బాణాన్ని విడిచాడు. ఆ బాణం రావణుడి జెండాను కోసి, భూమిపై పడిపోయింది.
స నికృత్తోఽపతద్ భూమౌ రావణస్యన్దనధ్వజః। ధ్వజస్యోన్మథనం దృష్ట్వా రావణః స మహాబలః
అలా రావణుని రథంపై ఉన్న జెండా కోసి, భూమిపై పడిపోయింది. తన జెండా నాశనం అయినదాన్ని చూసి, మహాబలుడు రావణుడు—
సమ్ప్రదీప్తోఽభవత్ క్రోధాదమర్షాత్ ప్రదహన్నివ। స రోషవశమాపన్నః శరవర్షం వవర్ష హ
కోపంతో మండిపడి, అసహనంతో అగ్నిలా మండుతూ, ఆగ్రహానికి లోనై, బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు.
రామస్య తురగాన్ దీప్తైః శరైర్వివ్యాధ రావణః। తే దివ్యా హరయస్తత్ర నాస్ఖలన్నాపి బభ్రముః
రావణుడు రాముని గుర్రాలను మిన్ను మంటలతో కూడిన బాణాలతో గాయపరిచాడు. అయినా ఆ దివ్యమైన గుర్రాలు అక్కడా ఎక్కడా తడబడలేదు, వెనక్కి తిరగలేదు.
బభూవుః స్వస్థహృదయాః పద్మనాలైరివాహతాః। తేషామసమ్భ్రమం దృష్ట్వా వాజినాం రావణస్తదా
వాటికి కమలపు దండలతో తాకినట్టు హృదయం స్థిరంగా ఉండిపోయింది. ఆ గుర్రాలకు ఏమాత్రం గందరగోళం లేకపోవడాన్ని చూసి రావణుడు—
భూయ ఏవ సుసంక్రుద్ధః శరవర్షం ముమోచ హ। గదాశ్చ పరిఘాంశ్చైవ చక్రాణి ముసలాని చ
—మరింత కోపంతో మళ్లీ బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు; తోడు గదలు, ఇనుప గొడ్డళ్లను, చక్రాలను, మొగులను కూడా విసిరాడు.
గిరిశృఙ్గాణి వృక్షాంశ్చ తథా శూలపరశ్వధాన్। మాయావిహితమేతత్ తు శస్త్రవర్షమపాతయత్। సహస్రశస్తదా బాణానశ్రాన్తహృదయోద్యమః
పర్వత శిఖరాలు, చెట్లు, కత్తులు, పరశువులు కూడా విసిరాడు. ఇవన్నీ మాయతో సృష్టించిన ఆయుధ వర్షంగా వేలాది బాణాలతో విసిరాడు; అతని హృదయం అలసిపోకుండా యుద్ధం సాగింది.
తుములం త్రాసజననం భీమం భీమప్రతిస్వనమ్। తద్ వర్షమభవద్ యుద్ధే నైకశస్త్రమయం మహత్
ఆ అనేక ఆయుధాల వర్షం యుద్ధంలో ఘోరంగా, భయానకంగా, ఉరుములా గర్జిస్తూ భయపెట్టేలా మారింది.
విముచ్య రాఘవరథం సమన్తాద్ వానరే బలే। సాయకైరన్తరిక్షం చ చకార సునిరన్తరమ్
రాఘవుని రథాన్ని, వానర సేనను చుట్టూ అన్ని వైపులా బాణాలతో ముట్టడి చేసి, ఆకాశాన్ని పూర్తిగా బాణాలతో నిండిపోయేలా చేశాడు.
ముమోచ చ దశగ్రీవో నిఃసఙ్గేనాన్తరాత్మనా। వ్యాయచ్ఛమానం తం దృష్ట్వా తత్పరం రావణం రణే
పది తలల రావణుడు ఏమాత్రం సందేహం లేకుండా, అంతరంగ శక్తితో ఆయుధాలను వదిలాడు; యుద్ధంలో రాముడు శ్రమపడుతున్నాడని చూసి మరింత ఉత్సాహంగా పోరాడాడు.
ప్రహసన్నివ కాకుత్స్థః సందధే నిశితాన్ శరాన్। స ముమోచ తతో బాణాన్ శతశోఽథ సహస్రశః
కాకుత్స్థుడు నవ్వుతున్నట్టు కనిపిస్తూ తన విల్లుకు పదునైన బాణాలను ఎక్కించాడు; వెంటనే వందల, వేల బాణాలను వదిలాడు.
తాన్ దృష్ట్వా రావణశ్చక్రే స్వశరైః ఖం నిరన్తరమ్। తాభ్యాం నియుక్తేన తదా శరవర్షేణ భాస్వతా
అది చూసి రావణుడు తన బాణాలతో ఆకాశాన్ని నిండా కప్పేశాడు; ఇద్దరి మధ్య వెలిసిన ఆ బాణాల వర్షం ప్రకాశవంతంగా మెరిసింది.
శరబద్ధమివాభాతి ద్వితీయం భాస్వదమ్బరమ్। నానిమిత్తోఽభవద్ బాణో నానిర్భేత్తా న నిష్ఫలః
ఆకాశం మొత్తం బాణాలతో కట్టేసినట్టు, మరో ప్రకాశవంతమైన గగనమై కనిపించింది; ఒక్క బాణం కూడా వృథా కాలేదు, తప్పిపోలేదు, ప్రయోజనం లేకుండా పోలేదు.
అన్యోన్యమభిసంహత్య నిపేతుర్ధరణీతలే। తథా విసృజతోర్బాణాన్ రామరావణయోర్మృధే
రాముడు, రావణుడు ఇద్దరూ బాణాలను వదిలినప్పుడు, అవి ఒకదానికొకటి తాకి భూమిపై పడిపోయాయి.
ప్రాయుధ్యేతామవిచ్ఛిన్నమస్యన్తౌ సవ్యదక్షిణమ్। చక్రతుశ్చ శరైర్ఘోరైర్నిరుచ్ఛ్వాసమివామ్బరమ్
వారు ఆగకుండా యుద్ధం సాగించారు, ఎడమ, కుడి వైపులా తిరుగుతూ భయంకరమైన బాణాలతో ఆకాశాన్ని ఊపిరాడని విధంగా మార్చేశారు.
రావణస్య హయాన్ రామో హయాన్ రామస్య రావణః। జఘ్నతుస్తౌ తదాన్యోన్యం కృతానుకృతకారిణౌ
రాముడు రావణుని గుర్రాలను, రావణుడు రాముని గుర్రాలను గాయపరిచాడు; ఇద్దరూ ఒకరినొకరు అనుకరించుకుంటూ ఎదురుదాడి చేశారు.
ఏవం తు తౌ సుసంక్రుద్ధౌ చక్రతుర్యుద్ధముత్తమమ్। ముహూర్తమభవద్ యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
ఇలా ఆ ఇద్దరూ తీవ్రమైన కోపంతో గొప్ప యుద్ధాన్ని చేశారు; కొంతసేపు ఆ పోరు ఘోరంగా, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా సాగింది.
తౌ తథా యుధ్యమానౌ తు సమరే రామరావణౌ। దదృశుః సర్వభూతాని విస్మితేనాన్తరాత్మనా
రాముడు, రావణుడు యుద్ధంలో ఇలా పోరాడుతున్నప్పుడు, అన్ని జీవులు ఆశ్చర్యంతో, హృదయాల్లో విస్మయంతో వారిని చూశాయి.
అర్దయన్తౌ తు సమరే తయోస్తౌ స్యన్దనోత్తమౌ। పరస్పరమభిక్రుద్ధౌ పరస్పరమభిద్రుతౌ
పరస్పరం దాడి చేస్తూ, ఆ ఇద్దరూ అద్భుతమైన రథాల్లో ఒకరినొకరు కోపంతో ఎదుర్కొంటూ వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లారు.